Gaza đang được cho là trong trạng thái “bình thường mới” - chiến tranh quy mô lớn tạm lắng nhưng bạo lực cường độ thấp vẫn kéo dài do thiếu cơ chế thực thi đáng tin cậy, chưa có lộ trình chính trị rõ ràng và các kế hoạch tái thiết - quản trị hậu chiến bị đình trệ.
Ngày 16/1, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã gửi thư tới Tổng Bí thư Tô Lâm, mời Tổng Bí thư Tô Lâm và Việt Nam tham gia Hội đồng Hòa bình Dải Gaza với tư cách quốc gia thành viên sáng lập, cùng cộng đồng quốc tế thúc đẩy giải pháp hòa bình bền vững cho xung đột giữa Israel và Palestine tại Dải Gaza.
RIA Novosti hôm 17/1 (giờ địa phương) dẫn thông tin từ Văn phòng Thủ tướng Israel khẳng định, việc chính quyền Mỹ công bố thành phần của ủy ban điều phối quốc gia phụ trách quản lý Dải Gaza đi ngược lại chính sách của nước này.
Mỹ mới đây chính thức tuyên bố khởi động giai đoạn hai của kế hoạch nhằm kết thúc cuộc chiến tại Gaza, cùng thời điểm này, lãnh đạo Hamas cùng đại diện các bên liên quan đang có mặt tại thủ đô Cairo (Ai Cập) để tham gia các cuộc đàm phán then chốt liên quan đến giai đoạn hai của thỏa thuận ngừng bắn do Washington dẫn dắt, mở ra một tiến trình mới về quản trị hậu xung đột và tái thiết vùng lãnh thổ bị tàn phá nghiêm trọng.
Những khu nghỉ dưỡng ven Địa Trung Hải, các tuyến đường sắt cao tốc, lưới điện thông minh ứng dụng trí tuệ nhân tạo - đó là viễn cảnh mà một nhóm cố vấn thân cận với Tổng thống Mỹ Donald Trump vẽ ra cho Gaza trong bản kế hoạch mang tên “Project Sunrise” (Dự án Bình minh).
"Dự án Bình minh" về việc tái thiết Dải Gaza sẽ diễn ra theo 4 giai đoạn, bắt đầu từ phía Nam với Rafah và Khan Younis, sau đó tiến dần lên phía Bắc tới các trại trung tâm và cuối cùng là Thành phố Gaza.
Lệnh ngừng bắn giữa Israel và Hamas tại Dải Gaza đã có hiệu lực từ ngày 10/10, khép lại hơn hai năm xung đột khốc liệt. Nhưng trên thực địa, bom vẫn rơi, nhà vẫn cháy, bệnh viện vẫn quá tải trong những tiếng kêu cứu, còn thỏa thuận ngừng bắn liên tục bị cáo buộc vi phạm.
Nỗ lực đưa Israel và phong trào vũ trang Hamas đến bàn đàm phán về giai đoạn ngừng bắn thứ hai đã đạt được một số tiến bộ nhỏ, mở ra cơ hội hiếm hoi để các bên tiếp tục thương lượng về các điều khoản thỏa thuận mang tính cốt lõi, hướng đến khả năng tái lập hòa bình lâu dài tại dải Gaza.
Liên hợp quốc (LHQ) xác định, Gaza cần tối thiểu 500 xe viện trợ mỗi ngày để đáp ứng nhu cầu lương thực, nước sạch và thuốc men cho hơn 2,2 triệu dân thường bị vây hãm. Thế nhưng, trong nhiều tuần qua, số xe được phép đi vào khu vực chỉ dao động từ 60-120 chiếc/ngày, không đủ để ngăn chặn một cuộc khủng hoảng nhân đạo đang leo thang.
Ngày 17/11, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (LHQ) đã thông qua Nghị quyết 2803 do Mỹ bảo trợ, lần đầu sau hơn hai năm “mở khóa” một khuôn khổ hòa bình cho dải Gaza. Văn kiện này ủng hộ kế hoạch 20 điểm của Tổng thống Mỹ Donald Trump, với lộ trình ngừng bắn, giải giáp, tái thiết và đặc biệt là cho phép thành lập Lực lượng Ổn định quốc tế (ISF) tại vùng lãnh thổ này. Cũng từ đây, câu hỏi gai góc được đặt ra: Lực lượng ấy sẽ là tấm khiên bảo vệ dân thường và tiến trình tái thiết, hay báo hiệu một “vùng ủy trị kiểu mới” dưới cái bóng các cường quốc?
Theo kế hoạch ổn định Gaza do chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy, vùng đất này sẽ tạm thời được chia thành hai khu. Dọc theo ranh giới “Đường Vàng” hiện tại, một “khu vực xanh” sẽ được đặt dưới sự kiểm soát của quân đội Israel và lực lượng quốc tế, nơi công cuộc tái thiết bắt đầu; phần còn lại – “khu vực đỏ” – trên thực tế vẫn do Hamas kiểm soát.
Đã hơn 3 tuần trôi qua sau lệnh ngừng bắn, nhưng trên thực địa ở Gaza chỉ là một khoảng lặng tạm bợ, vận hành bằng lịch mở-đóng cửa khẩu và nhịp xe cứu trợ. Số liệu Liên hợp quốc (LHQ) cho thấy quy mô hỗ trợ đang tăng, nhưng những nút thắt về cửa, tuyến và an ninh khiến hàng "đến cửa" chưa chắc "đến tay", còn lệnh ngừng bắn thì mỏng như sợi chỉ.
Hai tuần sau thỏa thuận ngừng bắn, diễn biến ở Gaza vẫn rất bấp bênh. Trong khi Israel và Hamas còn một vài vụ đụng độ thì kế hoạch chia đôi Gaza mà Mỹ mới đưa ra cũng nhận về nhiều lo ngại, rằng sẽ giúp kéo dài sự kiểm soát của Israel và làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhân đạo ở dải đất này.
Tại Gaza, những tiếng súng đã tạm ngưng. Nhưng sự im lặng không đồng nghĩa với yên bình. Trong những con ngõ đổ nát, người dân vẫn dò dẫm đi tìm nước sạch, thuốc men và người thân dưới những đống gạch vụn. Lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ đầu tháng 10 mang lại đôi chút không gian thở, nhưng không mang lại sự yên tâm.
Sau nhiều tháng giao tranh khốc liệt và bế tắc ngoại giao, Israel và Hamas đã đồng ý giai đoạn đầu tiên của thỏa thuận ngừng bắn dựa trên kế hoạch gồm 20 điểm do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất. Thỏa thuận được kỳ vọng sẽ mở đường cho hòa bình tại Trung Đông sau gần hai năm xung đột đẫm máu.
Giới chức Israel và các đại diện lực lượng Hamas hôm 9/10 xác nhận, hai bên đã ký vào thỏa thuận giai đoạn một về ngừng bắn tại Dải Gaza, sau các vòng đàm phán gián tiếp ở khu nghỉ dưỡng Sharm el-Sheikh của Ai Cập.
Theo thông báo từ Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) sẽ coi tất cả những người ở lại Gaza là các tay súng hoặc người ủng hộ Hamas nếu họ không sơ tán về phía Nam như cảnh báo.
Nhân kỷ niệm Ngày Hòa bình Quốc tế 21/9, thế giới lại vang lên thông điệp kêu gọi hành động vì hòa bình. Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) Antonio Guterres nhấn mạnh: "Thế giới đầy chiến tranh đang kêu gọi hòa bình" và cảnh báo: "Hòa bình không thể đợi - công việc của chúng ta phải bắt đầu ngay bây giờ".
Hình ảnh những con tàu chở hàng cứu trợ băng qua Địa Trung Hải gợi ra một nghịch lý: khi các tổ chức dân sự nỗ lực phá vỡ phong tỏa bằng niềm tin và hy vọng thì cộng đồng quốc tế lại bất lực trước thảm họa nhân đạo lớn nhất trong nhiều thập niên ở Gaza.
Gaza đang lún sâu vào một trong những thảm kịch nhân đạo nghiêm trọng nhất thế kỷ XXI. Hơn 61.900 người đã thiệt mạng, trong đó hàng nghìn phụ nữ và trẻ em.
