Bài cuối: Công nghệ sẽ thay thế lực lượng trực tiếp trên đường

Với thực trạng hiện nay, nếu chỉ dựa vào phương thức quản lý truyền thống sẽ khó có thể theo kịp tốc độ phát triển đô thị và sự gia tăng nhanh của phương tiện. Nhất là khi yêu cầu đặt ra đối với công tác đảm bảo TTATGT ngày càng cao, đòi hỏi phải chính xác, kịp thời và minh bạch.

Số hóa và hạn chế việc cấp phép tổ chức sự kiện dưới lòng đường

Đại diện Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH Công an thành phố cho rằng, TP Hồ Chí Minh cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý và xử lý các hành vi vi phạm. Trong đó tăng cường sử dụng camera giám sát thông minh, xây dựng các ứng dụng phản ánh vi phạm hoặc ứng dụng lên VNeID cho phép người dân có thể gửi kèm hình ảnh vi phạm về TTATGT. Đồng thời cần hoàn thiện các Trung tâm điều hành đô thị thông minh tích hợp dữ liệu từ camera, cảm biến, ứng dụng phản ánh, mạng xã hội, giao thông… để xử lý TTATGT theo thời gian thực.

Ngoài ra cần sử dụng thiết bị bay không người lái để giám sát giao thông trên diện rộng như các tuyến đường đông người, bến xe, nhà ga… Thực tế cho thấy, năm 2025 vừa qua, qua nhiều kênh đường dây nóng, Công an thành phố cũng chỉ mới tiếp nhận được 1.800 tin phản ánh, kiến nghị. Trong đó cũng chỉ có 769 tin phản ánh về giao thông, 215 tin phản ánh về vi phạm giao thông… đây là con số khiêm tốn so với quy mô một địa bàn đông dân như TP Hồ Chí Minh.

Những năm qua, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch… số lượng các sự kiện có sử dụng lòng, lề đường tại TP Hồ Chí Minh ngày càng gia tăng. Mặc dù các sự kiện này mang ý nghĩa tích cực về mặt xã hội, quảng bá hình ảnh thành phố, nhưng công tác tổ chức, cấp phép hiện nay đã bộc lộ những bất cập.

Một số sự kiện được tổ chức trên các tuyến giao thông huyết mạch, các trục đường có mật độ phương tiện lớn dẫn đến ùn tắc kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đi lại, sinh hoạt của người dân và hoạt động sản xuất kinh doanh. Theo ghi nhận của chúng tôi, chỉ trong năm ngoái đã có cả chục cuộc hội chợ, triển lãm, sự kiện do tư nhân tổ chức đã được cấp phép diễn ra ngay trên tuyến đường trung tâm là Lê Lợi.

Cứ mỗi lần có sự kiện diễn ra tại đây, đoạn đường từ khu vực chợ Bến Thành đến trước Nhà hát thành phố sẽ bị chặn không cho phương tiện lưu thông để hàng trăm gian hàng bán, giới thiệu sản phẩm, dịch vụ… được dựng lên.

Ngay dịp Tết Nguyên đán vừa qua, hội chợ nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày thành lập của Fahasa cũng được phép nằm chình ình tại đây. Trong khi đó, ít nhất ở địa bàn TP Hồ Chí Minh cũ cũng đã có 2 trung tâm hội chợ triển lãm chuyên nghiệp ở khu Phú Mỹ Hưng và Tân Bình. Không chỉ được phép ngang nhiên chặn đường tổ chức hội chợ, sự kiện, lượng phương tiện của nhân viên gian hàng, người dân đến tham dự cũng thường xuyên gây áp lực rất lớn cho khu vực này.

Trước thực trạng trên, Công an thành phố đề nghị cần rà soát, hoàn thiện toàn bộ quy trình, hồ sơ thủ tục cấp phép tổ chức sự kiện theo hướng chặt chẽ, thống nhất, đặt yêu cầu đảm bảo TTATGT lên hàng đầu. Về lâu dài cần hướng các sự kiện ngoài trời vào những khu đô thị có không gian khép kín, hạ tầng phù hợp như Phú Mỹ Hưng, Sala. Hạn chế tối đa, tiến tới không tổ chức sự kiện trên các tuyến đường trọng điểm như Mai Chí Thọ, Võ Văn Kiệt và các tuyến đường ở trung tâm thành phố.

Công an thành phố cũng kiến nghị UBND TP Hồ Chí Minh giao chủ trì việc cấp phép đối với các hoạt động có ảnh hưởng trực tiếp đến TTATGT bởi vấn đề này gắn liền với việc tổ chức lưu thông trên đường cấm, giờ cấm, phương án dừng đỗ phương tiện và phân luồng giao thông. Việc quản lý, cấp phép và tổ chức giao thông cần được từng bước số hóa quy trình tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính liên quan đến giao thông.

Đặc biệt là các thủ tục xin cấp phép tổ chức sự kiện có ảnh hưởng đến giao thông, cấp phép lưu thông vào đường cấm, giờ cấm và quản lý dừng, đỗ phương tiện. Việc số hóa quy trình này không chỉ giúp công khai, minh bạch, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ mà còn tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả phối hợp của các cơ quan chuyên môn.  

Mở rộng việc quản lý, điều hành giao thông bằng AI

Áp lực về ùn tắc giao thông vẫn căng thẳng, trong khi chia sẻ về vấn đề ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý giao thông, ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh vẫn tự tin rằng, Trung tâm Điều hành giao thông đô thị của thành phố hiện đã đi đầu cả nước và cũng đã vượt trội so với một số thành phố lớn của khu vực Đông Nam Á. Hệ thống đã ứng dụng AI trong quản lý giao thông với mục tiêu tổ chức phù hợp cho hơn 1 nghìn tuyến giao thông chính, nhất là bố trí thời lượng đèn giao thông cho phù hợp, đảm bảo để dòng phương tiện qua mạng lưới đèn tín hiệu tối ưu nhất, đặc biệt là trên các tuyến trục chính về sân bay, cảng biển và khu vực trung tâm…

Năm 2025, Trung tâm Điều hành giao thông đô thị đã ứng dụng thành công “bản sao số” để thực hiện quản lý giao thông trên tuyến đường Mai Chí Thọ, Võ Văn Kiệt. Khi đưa vào triển khai, lưu lượng phương tiện thông qua các nút giao trên trục đường này đã tăng lên 18%, ứng dụng này đã vượt trội so với một số nước trong khu vực khi họ chỉ thực hiện tại một số nút giao, nhưng TP Hồ Chí Minh đã thực hiện xuyên suốt trên một trục đường.

Năm 2026, ứng dụng này sẽ tiếp tục được triển khai trên một số trục đường có mật độ phương tiện lưu thông cao như QL1, QL13, Xa lộ Hà Nội và được sử dụng để lập vành đai “ảo” tại khu vực xung quanh sân bay Tân Sơn Nhất. Mô hình nút giao, thời lượng đèn tín hiệu và mật độ phương tiện sẽ được cập nhật liên tục để trí tuệ nhân tạo học sâu, phân tích, đánh giá, đưa ra những giải pháp tối ưu nhất để trở thành ứng dụng “bản sao số”.  

Theo Trung tâm Điều hành giao thông đô thị, về ứng dụng AI trong quản lý, điều hành giao thông, hiện Cổng thông tin giao thông thành phố đang sử dụng thuật toán “học máy” để theo dõi các điểm thường xuyên xảy ra tình trạng đông xe, ùn ứ trên địa bàn. Ứng dụng thuật toán trong hệ thống tự động phát hiện sự cố để hỗ trợ người vận hành trong giám sát giao thông, giảm thiểu thời gian phát hiện tai nạn, ùn tắc. Ngoài ra, Trung tâm đã ứng dụng thuật toán “học máy” trong phân tích, đánh giá lưu lượng xe cộ trên các tuyến đường trục chính để xây dựng bổ sung kịch bản “làn sóng xanh” hệ thống đèn tín hiệu ở các giao lộ. Theo đó, hệ thống sẽ tự động chuyển kế hoạch vận hành “làn sóng xanh” với chế độ ưu tiên các trục đường chính khi lưu lượng vượt quá 60% năng lực thông xe của tuyến đường.

Đối với ứng dụng AI “học sâu”, công cụ này sẽ sử dụng dữ liệu từ các cảm biến để theo dõi lưu lượng giao thông theo thời gian thực. Từ hệ thống camera giám sát giao thông, AI có thể tự động phát hiện các hành vi vi phạm TTATGT, tự động lưu trữ video vi phạm, trích xuất dữ liệu dùng chung và đưa ra thông báo cảnh báo phương tiện vi phạm. Công nghệ này giúp nhận diện chính xác các hành vi vi phạm như vượt đèn đỏ, dừng đỗ trái phép, đi sai làn đường và nhận diện biển số xe.

Hiện giải pháp này đang được ứng dụng rộng rãi trên 3 hệ thống, gồm kiểm soát tốc độ tự động, kiểm soát tải trọng xe tự động và giám sát vi phạm TTATGT tại 31 nút giao trọng điểm trên các tuyến trục chính, tuyến đường vành đai.

Những dữ liệu thu thập được từ các cảm biến được lưu trữ trong “hồ sơ dữ liệu” - nơi chứa đựng cơ bản nhất về tình hình giao thông. AI sẽ kết hợp dữ liệu đã lưu về lưu lượng giao thông và dữ liệu theo thời gian thực để dự đoán các điểm có nguy cơ ùn tắc; phân tích các xu hướng giao thông để có thể xác định những yếu tố có thể dẫn tới ùn tắc. Qua đó, AI có thể “học sâu” để dự báo trong thời gian gần nhất nhằm tối ưu hóa thời gian hoạt động của đèn tín hiệu giao thông theo tình hình giao thông thực tế.

Hệ thống cũng có khả năng gợi ý các kịch bản điều tiết giao thông dựa trên tình hình thực tế. Điều này giúp chuyển từ thế bị động sang chủ động điều tiết giao thông trước khi ùn tắc trở nên nghiêm trọng. Ngoài ra, trung tâm còn kết hợp flycam và AI để phân tích hành vi giao thông ở các nút giao phức tạp, ghi nhận lại dòng xe di chuyển để tối ưu hóa pha đèn và cải tạo kích thước hình học của nút giao thông trên tuyến đường Mai Chí Thọ, nút giao thông An Phú…

Năm nay, Trung tâm Điều hành giao thông đô thị cũng sẽ hướng đến việc điều khiển hệ thống đèn tín hiệu giao thông thích ứng với lưu lượng phương tiện trên đường. Đồng thời, nghiên cứu ứng dụng mô hình “bản sao số” cho các tuyến đường vành đai mở rộng và hình thành trục khép kín giữa các tuyến Võ Văn Kiệt - Mai Chí Thọ - Võ Nguyên Giáp - Xa lộ Hà Nội - Đỗ Mười - Phạm Văn Đồng.

Sắp tới AI cũng sẽ được sử dụng để phân tích dữ liệu hành khách để tối ưu hóa lộ trình, lịch trình của xe buýt, metro, giúp giảm thời gian chờ đợi và tăng hiệu quả vận hành. AI sử dụng dữ liệu vé điện tử trên hệ thống của các loại phương tiện công cộng trên để hiểu nhu cầu di chuyển của hành khách. Từ đó sử dụng mô hình dự báo để dự đoán lượng hành khách trong các khung giờ khác nhau, tự điều chỉnh lịch trình, lộ trình dựa trên nhu cầu thực tế và tình hình giao thông cũng như tối ưu luồng tuyến, điểm đón, trả khách.  

Tuy nhiên, với số lượng phương tiện giao thông cá nhân rất lớn và tăng quá nhanh hàng năm như địa bàn TP Hồ Chí Minh, những giải pháp quản lý, điều hành TTATGT bằng cách huy động sức người hay ứng dụng công nghệ vẫn chỉ mang tính chất ứng phó với tình thế. Làm sao để người dân tăng cường sử dụng xe buýt, metro; phát triển vận tải hành khách công cộng đáp ứng nhu cầu đi lại thực tế của người dân cũng như đảm bảo tiến độ đầu tư các công trình hạ tầng giao thông vẫn là thách thức với TP Hồ Chí Minh. Trách nhiệm này trước hết thuộc về cơ quan quản lý chuyên ngành trực tiếp là Sở Xây dựng.