Hà Nội: Điều chỉnh trong tuyển sinh lớp 10 mở ra cơ hội nào cho thí sinh?

Trong nhiều năm qua, Hà Nội chia địa bàn thành 12 khu vực tuyển sinh lớp 10. Học sinh đăng ký NV1 và NV2 vào các trường thuộc khu vực có hộ khẩu thường trú; chỉ NV3 mới được phép đăng ký vào trường ở khu vực khác. Cách làm này nhằm bảo đảm học sinh không phải di chuyển quá xa. Tuy nhiên, từ năm học 2026-2027, học sinh thi vào lớp 10 sẽ không còn phụ thuộc vào hộ khẩu thường trú theo khu vực như trước đây. Các em được đăng ký tối đa 3 NV vào các trường THPT công lập theo thứ tự ưu tiên NV1, NV2 và NV3 và được lựa chọn bất kỳ trường nào trên địa bàn thành phố phù hợp với năng lực và điều kiện của bản thân theo chủ trương tuyển sinh phi địa giới hành chính.

Bên cạnh đó, từ nhiều năm qua, Hà Nội vẫn duy trì quy tắc tuyển sinh vào lớp 10 công lập với NV2 và NV3 phải cao hơn NV1 từ 1-2 điểm, nhưng từ năm học 2026-2027, mức điểm chênh lệch giữa các NV xét tuyển đã được điều chỉnh. Cụ thể, học sinh không trúng tuyển NV1 được xét tuyển NV2 nhưng phải có điểm xét tuyển cao hơn điểm chuẩn trúng tuyển NV1 của trường đăng ký NV1 ít nhất 0,5 điểm. Học sinh không trúng tuyển NV1, NV2 được xét tuyển NV3 nhưng phải có điểm xét tuyển cao hơn điểm chuẩn trúng tuyển NV1 của trường ít nhất 1,0 điểm. Với điều chỉnh này, mức điểm chênh lệch giữa các NV xét tuyển đã giảm một nửa so với các năm trước, tăng cơ hội trúng tuyển cho học sinh.

Trên nhiều diễn đàn, nhiều phụ huynh học sinh bày tỏ niềm vui khi các con được thoải mái đặt NV vào lớp 10 công lập mà không bị giới hạn về địa giới hành chính như trước. Chị Nguyễn Lê Phương ở Khu đô thị Linh Đàm (Hà Nội) cho biết, với quy định năm nay, con trai chị sẽ được lựa chọn đăng ký vào 3 trường THPT con mong muốn, phù hợp với năng lực của con mà không bị giới hạn khu vực tuyển sinh. Mặc dù vậy, chị Phương cũng cho rằng, với quy định này, năm nay một số trường chất lượng tốt hoặc trường ở vị trí thuận lợi có thể sẽ có lượng thí sinh đăng ký nguyện vọng đông hơn, mức độ cạnh tranh cũng sẽ cao hơn. Do đó, bài toán đặt ra đối với cả phụ huynh và học sinh là vẫn phải cẩn trọng, có sự cân nhắc, tính toán kỹ lưỡng để đặt NV phù hợp.

Lãnh đạo nhiều trường THPT trên địa bàn Hà Nội cũng nhìn nhận việc bỏ khu vực tuyển sinh vào lớp 10 mang lại nhiều thuận lợi cho học sinh, phù hợp với mục tiêu tuyển sinh phi địa giới hành chính, thúc đẩy giáo dục bình đẳng, công bằng. Bên cạnh đó, việc Hà Nội điều chỉnh điểm chênh lệch giữa các NV xét tuyển từ 1-2 điểm xuống còn 0,5-1 điểm là phù hợp, tăng cơ hội trúng tuyển cho thí sinh.

Theo phân tích của thầy Nguyễn Mạnh Quyền, Hiệu trưởng Trường THPT Đại Cường (Hà Nội), nguyên tắc xét tuyển là Sở GD&ĐT Hà Nội sẽ xét đồng thời cả 3 NV. Hệ thống sẽ phải tính toán đảm bảo tất cả thí sinh đủ điểm chuẩn đều có quyền trúng tuyển. Điểm chênh lệch giữa các NV càng được rút ngắn, cơ hội trúng tuyển sẽ càng cao.

“Với những điều chỉnh trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm nay như bỏ khu vực tuyển sinh, học sinh được đăng ký 3 NV bất kỳ sẽ là thuận lợi rất lớn cho học sinh và các nhà trường nhưng cũng có những tình huống đặc biệt có thể xảy ra. Ví dụ, một số trường tốp giữa, tốp đầu năm nay sẽ có lượng thí sinh đăng ký nhiều hơn và điểm chuẩn có sẽ có sự biến động. Mặt khác, không giới hạn khu vực, một số trường cũng sẽ có NV ảo tăng cao, nhất là những trường tốp dưới khi đa số thí sinh đều đặt NV để dự phòng rủi ro”, thầy Cường chia sẻ.

Chia sẻ với PV Báo CAND, PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, quyết định bỏ quy định hộ khẩu và khu vực tuyển sinh là một bước tiến tất yếu và tích cực trong bối cảnh cải cách hành chính và chuyển đổi số. Đồng thời, quyết định này cũng thể hiện tình thần nhân văn, tư duy quả lý hành chính sang “tư duy phục vụ” và đảm bảo quyền tiếp cận giáo dục công bằng cho mọi học sinh; xóa bỏ giới hạn địa lý cũng đồng nghĩa với việc xóa bỏ tình trạng “chạy" hộ khẩu, "chạy" khu vực, vốn là một hệ lụy tiêu cực gây bức xúc trong dư luận lâu nay. Tuy vậy PGS.TS Trần Thành Nam cũng thừa nhận, có một thực tế được đặt ra là khi "rào cản" khu vực bị dỡ bỏ, nhiều người lo ngại sẽ có một làn sóng học sinh đổ xô đăng ký vào các trường thuộc "tốp đầu" hoặc trường ở khu vực nội thành, dẫn đến tình trạng quá tải cục bộ và có thể đẩy điểm chuẩn dâng cao.

Để quy định này thực sự hiệu quả, theo PGS.TS Trần Thành Nam, điều kiện tiên quyết là thành phố Hà Nội phải nâng tầm giáo dục đại trà để trường nào cũng là trường tốt. Cùng với đó, phải tiến hành xây dựng thêm các trường liên cấp hiện đại tiên tiến ở các vùng ven để đảm bảo học sinh tại khu vực này cũng có cơ hội tiếp cận với giáo dục chất lượng cao. Nhà nước cũng cần có chính sách đầu tư đột phá về cơ sở vật chất và đãi ngộ đặc biệt cho đội ngũ giáo viên tại các trường ngoại thành. Nếu chất lượng giáo dục được đồng bộ hóa, tâm lý "nhảy khu vực" sẽ tự khắc giảm nhiệt.

Ngoài ra, công tác truyền thông giáo dục và hướng nghiệp cũng cần được làm sớm và sâu sát hơn để học sinh không chọn trường theo phong trào. Và cuối cùng là giải pháp kỹ thuật. Đó là phải tích hợp học bạ số, địa chỉ các trường và chỉ tiêu tuyển sinh trên hệ thống VNEID để tự động giới thiệu về các trường theo tiêu chí khoảng cách địa lý thay vì tuyến hộ khẩu cùng thông tin về số lượng chỉ tiêu, tỉ lệ đăng ký, chọi để phụ huynh cân nhắc lựa chọn không rơi vào viễn cảnh “vỡ trận”.