Hải quan đẩy mạnh cải cách, hướng tới mô hình số hiện đại

Hoàn thiện thể chế, thúc đẩy chuyển đổi số

Trong kỷ nguyên phát triển mới, thể chế pháp luật được xác định là một trong ba đột phá chiến lược. Thực hiện tinh thần Nghị quyết 66-NQ/TW, ngành Hải quan coi xây dựng, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm, nhằm thúc đẩy minh bạch, số hóa và hiện đại hóa quản lý, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp.

Từ tháng 5/2025, Cục Hải quan đã tiến hành rà soát quy mô lớn, kiến nghị sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ 106 văn bản, trong đó có 66 văn bản sửa đổi, 22 văn bản bãi bỏ và 18 văn bản điều chỉnh theo yêu cầu xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh đến năm 2030.

Ngành cũng đẩy mạnh chuyển đổi tư duy từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quản lý, góp phần tháo gỡ rào cản pháp lý, hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân phát triển.

Nhờ quyết liệt cải cách thể chế, nhiều chính sách quan trọng đã được ban hành như Quyết định 1848/QĐ-TTg (27/8/2025) của Thủ tướng Chính phủ về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan và Quyết định 964/QĐ-BTC (17/4/2026) của Bộ Tài chính về sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ thủ tục hành chính.

Theo đó, ngành Hải quan đặt mục tiêu giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục, chi phí tuân thủ và điều kiện kinh doanh. Thực tế triển khai cho thấy nhiều thủ tục đã được rút ngắn mạnh: thời gian xử lý tờ khai xuất nhập khẩu giảm từ 2 giờ còn 1,4 giờ; kiểm tra hàng hóa từ 8 giờ còn 5,6 giờ; thủ tục kho bãi giảm 50% bước xử lý, thời gian từ 15 ngày còn 7 ngày.

Trong lĩnh vực ô tô, cơ quan Hải quan đã đơn giản hóa thủ tục áp dụng thuế suất 0% cho nhóm hàng 98.49 và ưu đãi thuế công nghiệp hỗ trợ, đồng thời bãi bỏ thủ tục đăng ký tham gia chương trình ưu đãi thuế sản xuất, lắp ráp ô tô, tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp chế xuất, nhiều thủ tục kiểm tra, xác nhận điều kiện giám sát hải quan được cắt giảm; các biểu mẫu được tích hợp, giúp giảm đáng kể giấy tờ và chi phí tuân thủ. Đồng thời, ngành Hải quan đẩy mạnh số hóa, chuyển hoàn toàn sang hồ sơ điện tử, loại bỏ nhiều yêu cầu quản lý thủ công không còn phù hợp.

Cùng với đó, thẩm quyền được phân cấp mạnh về chi cục hải quan khu vực, giúp doanh nghiệp xử lý thủ tục nhanh hơn, giảm thời gian và chi phí đi lại.

Hướng tới Hải quan số đến năm 2030, ngành đặt mục tiêu lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, ứng dụng công nghệ làm động lực, phấn đấu mức độ hài lòng đạt trên 95%, khẳng định vai trò tiên phong trong cải cách và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp

Ngành Hải quan đang rà soát tổng thể, cắt giảm mạnh rào cản hành chính và điều kiện kinh doanh, hướng tới môi trường xuất nhập khẩu thông thoáng, minh bạch và hiệu quả hơn cho doanh nghiệp.

Thực hiện Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 912/QĐ-BTC (14/4/2026), sửa đổi, bổ sung nhiều thủ tục trọng điểm theo hướng vận hành trên cơ sở dữ liệu quốc gia dùng chung, thay thế hoàn toàn việc nộp hồ sơ giấy.

Nhờ đó, dữ liệu định danh, pháp lý và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp được khai thác trực tuyến, giúp loại bỏ các bước xác thực thủ công, rút ngắn thời gian xử lý và giảm chi phí tuân thủ.

Nhiều thủ tục quan trọng cũng được tái thiết kế và số hóa toàn diện, như xác nhận danh mục hàng hóa phục vụ sản xuất công nghệ thông tin hay áp dụng thuế suất ưu đãi 0% cho công nghiệp hỗ trợ ô tô, đảm bảo minh bạch và tự động hóa trong xử lý.

Đồng thời, việc tinh gọn các quy định về miễn thuế, thông báo danh mục miễn thuế giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch tài chính, trong khi nhiều thủ tục lỗi thời đã được bãi bỏ nhằm giảm chồng chéo, đơn giản hóa hệ thống pháp lý.

Ngành Hải quan tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế theo Nghị quyết 66.16/2026/NQ-CP, với văn bản 15303/CHQ-NVTHQ ngày 15/4/2026, qua đó cắt giảm ngay 6 thủ tục hành chính, tạo thuận lợi trực tiếp cho doanh nghiệp.

Nhiều thủ tục được đơn giản hóa mạnh, như cơ chế tạm dừng cưỡng chế, giúp doanh nghiệp khó khăn tài chính duy trì dòng hàng và phục hồi sản xuất. Trong lĩnh vực ô tô, các quy trình hoàn thuế và ưu đãi thuế cũng được tinh gọn, loại bỏ chứng từ trùng lặp, đặc biệt với nhóm hàng thuế suất 0% 98.49.

Song song, ngành Hải quan đang rà soát toàn diện hệ thống pháp luật, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời hoàn thiện cơ chế một cửa quốc gia, đẩy nhanh số hóa toàn bộ thủ tục kiểm tra chuyên ngành và khẳng định giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử.

Lộ trình cải cách được đẩy nhanh với mục tiêu hoàn tất đồng bộ các văn bản trước 28/2/2027, hướng tới môi trường xuất nhập khẩu minh bạch, thông thoáng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thu hút đầu tư quốc tế.

Theo Cục Hải quan, cuộc cải cách này không chỉ là một chiến dịch ngắn hạn mà là lời cam kết mạnh mẽ của ngành Hải quan trong việc tháo gỡ mọi rào cản hành chính.

Cục Hải quan kỳ vọng những nỗ lực này chắc chắn sẽ tạo ra sức bật mới cho hoạt động xuất nhập khẩu, góp phần đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn và an toàn cho các dòng vốn đầu tư toàn cầu, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trên trường quốc tế trong giai đoạn mới.