Đà Nẵng “siết” khai thác khoáng sản, chặn đầu cơ vật liệu xây dựng

Áp lực từ những đại công trường

Trong cái nắng gắt đầu mùa hè, từng đoàn xe ben nối đuôi nhau ra vào các mỏ vật liệu xây dựng ở khu vực phía Tây TP Đà Nẵng tạo nên khung cảnh nhộn nhịp chưa từng thấy. Nhưng phía sau dòng xe nối dài ấy lại là nghịch lý đang khiến nhiều công trình trọng điểm của thành phố rơi vào thế bị động: Vật liệu xây dựng khan hiếm, giá tăng cao, nguồn cung đứt quãng trong khi nhu cầu phục vụ đầu tư công và phát triển hạ tầng đang tăng mạnh.

Từ đầu năm 2026 đến nay, nhiều dự án trên địa bàn Đà Nẵng phải thi công cầm chừng vì thiếu cát, đá xây dựng và đất san lấp. Tại nhiều mỏ khai thác, xe tải phải xếp hàng nhiều giờ để chờ đến lượt lấy vật liệu. Các trạm trộn bê tông thương phẩm hoạt động cầm chừng do thiếu cát đầu vào.

Ông Lê Thành Hưng, Giám đốc Ban Quản lý các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng ưu tiên TP Đà Nẵng cho biết, riêng các công trình do Ban quản lý hiện cần khoảng 73.000m³ cát xây dựng và hơn 62.000m³ bê tông thương phẩm. Tuy nhiên, nguồn cung cát đang cực kỳ khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công và khả năng giải ngân vốn đầu tư công. “Có thời điểm chấp nhận mua giá cao vẫn không có cát để thi công. Nếu tình trạng này kéo dài sẽ tác động rất lớn đến tiến độ các công trình trọng điểm”, ông Hưng lo ngại...

Không chỉ khan hiếm nguồn cung, giá vật liệu xây dựng tại Đà Nẵng thời gian qua cũng liên tục biến động mạnh. Cát, đá xây dựng có thời điểm tăng gấp 2-3 lần so với trước đây. Tại các cuộc họp của HĐND thành phố, nhiều đại biểu đã đặt vấn đề về nguy cơ đầu cơ, găm hàng, thao túng giá vật liệu xây dựng để trục lợi.

Theo ông Nguyễn Hà Nam, Giám đốc Sở Xây dựng TP Đà Nẵng, hiện thành phố chưa có mỏ đất san lấp mới được cấp phép khai thác. Lâu nay, nguồn đất san lấp chủ yếu điều phối nội bộ giữa các dự án. Trong khi đó, nhu cầu vật liệu phục vụ hàng loạt công trình giao thông, khu tái định cư, chỉnh trang đô thị, đặc biệt là các dự án quy mô lớn như Khu Thương mại tự do hay Khu bến cảng Liên Chiểu ngày càng tăng cao.

Theo quy hoạch đến năm 2030, Đà Nẵng có 16 mỏ đất san lấp với tổng công suất khoảng 87 triệu m³. Đối với đá xây dựng, thành phố hiện cấp 8 giấy phép khai thác với trữ lượng khoảng 12 triệu m³, công suất hơn 980.000m³/năm. Tuy nhiên, trước áp lực nhu cầu thực tế, thành phố đã phải cho nâng công suất khai thác nhiều mỏ lên thêm 100% và gia hạn một số giấy phép còn trữ lượng.

Riêng nguồn cát xây dựng, Đà Nẵng gần như phụ thuộc hoàn toàn vào các mỏ tại khu vực Quảng Nam cũ. Theo quy hoạch giai đoạn 2021-2030, thành phố không có thêm mỏ cát lớn được quy hoạch mới. Điều này khiến thị trường vật liệu xây dựng luôn trong trạng thái dễ biến động khi nguồn cung bị gián đoạn.

Trong bối cảnh đó, lãnh đạo TP Đà Nẵng xác định nếu chỉ tăng khai thác mà không siết chặt quản lý thì nguy cơ đầu cơ, thao túng giá vật liệu xây dựng sẽ tiếp tục tái diễn. Thành phố vì vậy đang triển khai đồng thời hai hướng: mở rộng nguồn cung và tăng cường quản lý hoạt động khoáng sản.

Tại cuộc họp triển khai nhiệm vụ quý II vừa qua, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Trần Nam Hưng yêu cầu phải xác định năm 2026 là “năm bùng nổ các mỏ khoáng sản” nhằm giải quyết tình trạng thiếu vật liệu xây dựng, phục vụ tăng tốc đầu tư công và tạo thêm nguồn thu cho ngân sách.

UBND TP Đà Nẵng cũng đã ban hành Chỉ thị số 06/CT-UBND về tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước trong lĩnh vực tài nguyên khoáng sản. Theo đó, các sở, ngành và địa phương được yêu cầu rà soát toàn bộ nhu cầu sử dụng vật liệu xây dựng; đẩy nhanh thủ tục đấu giá, cấp phép khai thác; đồng thời siết chặt quản lý, xử lý nghiêm các hành vi khai thác trái phép, đầu cơ, nâng giá vật liệu.

Đáng chú ý, Chủ tịch UBND thành phố đã ban hành Quyết định số 990/QĐ-UBND phê duyệt danh mục 40 khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản nhằm phục vụ trực tiếp cho các công trình, dự án trọng điểm. Trong đó có 6 mỏ đất san lấp với trữ lượng khoảng 21,6 triệu m³; 11 mỏ cát, sỏi khoảng 9,7 triệu m³ và 23 mỏ đá với tổng trữ lượng hơn 25,7 triệu m³. Nhiều mỏ đã hết hạn giấy phép nhưng vẫn còn trữ lượng cũng được xem xét tiếp tục khai thác theo cơ chế đặc thù để sớm bổ sung nguồn cung cho thị trường.

Song song với việc mở rộng nguồn cung, công tác quản lý hoạt động khai thác khoáng sản cũng được siết chặt chưa từng có. Theo báo cáo của UBND TP Đà Nẵng, Thanh tra thành phố đã tiến hành nhiều cuộc thanh tra đối với hoạt động khai thác khoáng sản. Qua kiểm tra, cơ quan chức năng phát hiện hàng loạt vi phạm như không lắp đặt trạm cân, camera giám sát; kê khai sai sản lượng khai thác; khai thác vượt công suất, vượt phạm vi cấp phép; chậm thực hiện thủ tục đóng cửa mỏ…

Tuy nhiên, trong lúc chính quyền quyết liệt siết quản lý, nhiều doanh nghiệp khai thác khoáng sản lại phản ánh đang gặp khó khăn về thủ tục pháp lý theo các quy định mới có hiệu lực từ đầu năm 2026.

Ông Ngô Văn Điểu, chủ Công ty TNHH Phú Mỹ Hòa - đơn vị khai thác mỏ đá Phước Lý cho biết, doanh nghiệp đang gặp vướng mắc liên quan đến Nghị quyết số 66.2/2025/NQ-CP và Luật Địa chất và Khoáng sản 2024. Theo ông Điểu, nhiều mỏ có trữ lượng lớn nhưng vẫn phải “nằm chờ” vì chưa hoàn tất các thủ tục theo quy định mới. “Trong lúc thị trường thiếu đá xây dựng, doanh nghiệp rất cần được tháo gỡ thủ tục để sớm đưa vật liệu ra thị trường”, ông Điểu nói.

Siết chặt quản lý khoáng sản, chấm dứt tình trạng đầu cơ...

Theo ông Trần Nam Hưng, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, Đà Nẵng đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước về tài nguyên khoáng sản. Qua đó, UBND thành phố đã ban hành Chỉ thị số 06/CT-UBND về tăng cường công tác quản lý khoáng sản trên toàn địa bàn.

Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các sở, ngành, địa phương nâng cao trách nhiệm người đứng đầu; nếu để xảy ra vi phạm trong quản lý tài nguyên khoáng sản thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm trước Thành ủy, UBND thành phố và trước pháp luật.

Đà Nẵng yêu cầu đẩy nhanh công tác cấp phép thăm dò, khai thác, thu hồi khoáng sản đúng quy định; tất cả các mỏ đã trúng đấu giá phải sớm đưa vào khai thác nhằm giải quyết tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng, ngăn chặn đầu cơ, nâng giá và khai thác trái phép.

Thanh tra thành phố thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra đối với công tác quản lý, cấp phép, khai thác, chế biến khoáng sản theo quy định. Tiếp tục đẩy mạnh việc theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện các kết luận thanh tra đã ban hành. Tham mưu Chủ tịch UBND thành phố xử lý nghiêm các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc không chấp hành Kết luận thanh tra và Văn bản tổ chức thực hiện kết luận thanh tra của Chủ tịch UBND thành phố.

Theo chỉ đạo của Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, Công an thành phố được giao xây dựng các chuyên đề kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi khai thác, mua bán, vận chuyển khoáng sản trái phép; kiểm soát nguồn gốc, hóa đơn, chứng từ trong lưu thông nhằm ngăn chặn tình trạng đầu cơ tích trữ, nâng giá trái quy định. Các mặt hàng trọng điểm được tập trung kiểm soát gồm đất san lấp, cát xây dựng và sỏi lòng sông – những loại vật liệu đang có nhu cầu rất lớn phục vụ các công trình hạ tầng.

Công an Đà Nẵng sẽ xây dựng kế hoạch và các chuyên đề để triển khai kiểm tra, ngăn chặn hiệu quả và xử lý nghiêm theo quy định đối với các hành vi thăm dò, khai thác, mua, bán, vận chuyển khoáng sản trái phép, sử dụng khoáng sản không có nguồn gốc hợp pháp, kiểm soát nguồn gốc, hóa đơn, chứng từ trong lưu thông, không để xảy ra tình trạng đầu cơ tích trữ, nâng giá trái quy định, nhất là đối với khoáng sản vàng, đất san lấp, cát, sỏi lòng sông....

Đối với chính quyền cơ sở, UBND thành phố yêu cầu các xã, phường, đặc khu chủ động rà soát nhu cầu sử dụng khoáng sản, tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác; kiên quyết giải tỏa, ngăn chặn các điểm khai thác trái phép, tịch thu phương tiện vi phạm và xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân liên quan. Các địa phương phải thường xuyên theo dõi, không để tái diễn tình trạng khai thác khoáng sản trái phép; đồng thời phát huy vai trò giám sát, tố giác của người dân tại các khu vực “điểm nóng”.

Sở NN-MT thành phố được giao chủ trì tham mưu tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản công khai, minh bạch; đôn đốc doanh nghiệp hoàn thiện thủ tục để sớm đưa các mỏ vào hoạt động, nhất là các mỏ vật liệu xây dựng phục vụ công trình trọng điểm. Cơ quan này đồng thời phải kiểm soát chặt hoạt động thăm dò, khai thác, phục hồi môi trường, đóng cửa mỏ; kiên quyết chống tham nhũng, tiêu cực, nhũng nhiễu trong quá trình cấp phép.

Những động thái đồng loạt của Đà Nẵng cho thấy thành phố đang chuyển mạnh từ tư duy “giải quyết thiếu hụt trước mắt” sang quản trị tổng thể thị trường vật liệu xây dựng và tài nguyên khoáng sản.

Qua đó, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng yêu cầu các tổ chức, cá nhân được cấp phép thăm dò, khai thác, thu hồi khoáng sản trên địa bàn thành phố phải thực hiện đúng và đầy đủ các quy định của pháp luật về khoáng sản, đất đai, bảo vệ môi trường, an toàn lao động, nghĩa vụ tài chính và các quy định khác có liên quan, Lắp đặt, duy trì vận hành, sử dụng thiết bị cân hoặc thiết bị đo đạc có khả năng kết nối, phân tích, chia sẻ dữ liệu tự động để kiểm soát sản lượng khoáng sản khai thác (đối với khoáng sản nhóm I, nhóm II, nhóm III), có biện pháp kiểm soát sản lượng khoáng sản khai thác thực tế trước khi vận chuyển ra khỏi khu vực khai thác (đối với khoáng sản nhóm IV).

Quản lý chặt chẽ khu vực mỏ được cấp phép và thực hiện các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn, đẩy đuổi hoạt động khai thác khoáng sản trái phép, đồng thời báo cáo chính quyền địa phương và cơ quan chức năng nếu phát hiện hoạt động khoáng sản trái phép trong và ngoài phạm vi được cấp phép thăm dò, khai thác khoáng sản. Song song đó, thực hiện công tác cải tạo, phục hồi môi trường, đóng cửa mỏ sau khi kết thúc khai thác khoáng sản theo quy định pháp luật...