Xe tự lái sẽ cải thiện an toàn giao thông?

10:56 17/08/2018
Các phương tiện tự lái cho thấy hứa hẹn trong việc giảm va chạm xe cơ giới, nhưng tác động của chúng đối với việc thực thi pháp luật là rất lớn.


Vẫn còn nhiều năm trước khi có sự gia tăng quy mô lớn các phương tiện tự lái trên các con đường, nhưng thực tế là công nghệ mới nổi này sẽ có tác động đến an toàn đường cao tốc. Nhưng những chiếc xe này sẽ ảnh hưởng đến an toàn, trách nhiệm lái xe và chiến lược thực thi pháp luật như thế nào?

5 mức tự động

Cơ quan Quản lý An toàn giao thông Quốc gia Mỹ (NHTSA) xác định 5 cấp độ tạo thành một phương tiện tự lái, tạo thành cơ sở để phân định trách nhiệm giải trình tiềm năng giữa người lái xe và nhà sản xuất hệ thống. 

Mức 1: Hỗ trợ lái xe - Xe được điều khiển bởi người lái xe nhưng bao gồm một số tính năng hỗ trợ người lái xe trong thiết kế xe. 

Mức 2: Tự động hóa một phần - Chiếc xe có sự kết hợp các chức năng tự động - như tăng tốc và lái - nhưng người lái xe phải tham gia vào việc giám sát môi trường lái xe. 

Mức 3: Tự động hóa có điều kiện - Người lái xe là cần thiết, nhưng không bắt buộc phải theo dõi môi trường lái xe. Người lái xe nên chuẩn bị để kiểm soát thường xuyên. 

Mức 4: Tự động hóa cao - Chiếc xe có thể thực hiện tất cả các chức năng lái xe trong những điều kiện nhất định. Người lái xe có thể có tùy chọn điều khiển xe. 

Cấp 5: Tự động hóa hoàn toàn - Xe hoạt động độc lập, thực hiện tất cả các chức năng lái xe trong mọi điều kiện. Người lái xe có thể có tùy chọn để điều khiển xe.

Một báo cáo của Rand Corporation năm 2016 mang tên “Công nghệ xe tự lái: Hướng dẫn cho các nhà hoạch định chính sách” ước tính các phương tiện tự động sẽ có tác động tích cực đáng kể đến tỷ lệ va chạm, tắc nghẽn giao thông, tiêu thụ nhiên liệu, khí thải và thậm chí cả tắc nghẽn không gian đậu xe. Điều này gợi lên hình ảnh từ một bộ phim hoạt hình phát sóng trên truyền hình những năm 1960 “The Jetsons”. Trong đó, những chiếc xe có thể thả một nhân viên tại công ty của họ sau đó tự lái xe đến một cơ sở đậu xe.

Một trong những lợi ích chính của phương tiện tự động là chúng có thể giúp chống lại sự mất tập trung của người lái xe. Công nghệ tự động đã được tích hợp dần dần trong hầu hết các loại xe trong 2 năm qua, bao gồm: cảnh báo va chạm chuyển tiếp và phanh; camera lùi để lùi xe; hệ thống cảnh báo khởi hành làn đường. Viện Bảo hiểm an toàn đường cao tốc Mỹ ước tính các công nghệ trên có thể giảm tỷ lệ tai nạn xuống 1/3, thậm chí có thể giảm mức bảo hiểm.

Các nhà lập pháp đang cân nhắc các quy định về thực thi pháp luật và tài xế, thông số kỹ thuật về đường xe, hướng dẫn và chi phí về hành vi. Đã có rất ít thảo luận về những tác động an toàn công cộng của công nghệ này. Với công nghệ này vẫn còn trong giai đoạn trứng nước, đây là thời điểm thích hợp để thực thi pháp luật phân tích các yếu tố rủi ro và đưa ra các khuyến nghị cụ thể giải quyết 3 lĩnh vực sau:

1. Sự nguy hiểm khi tài xế sao nhãng

Có thể cho rằng một trong những nhược điểm cơ bản nhất đối với công nghệ tự lái là chúng sẽ làm các tài xế mất tập trung. Điều gì xảy ra nếu có sự cố hệ thống và cần tới phản ứng nhanh của tài xế? 

Trong những trường hợp này, nếu xe bị va chạm, các nhà lập pháp sẽ phải cân nhắc khả năng thất bại của lỗi phần mềm/công nghệ đối với trách nhiệm cơ bản của chủ xe. Nhà sản xuất hoặc chủ sở hữu xe có thể bị khép tội hay không? 

NHTSA hiện đang tránh giải quyết mối lo ngại này, điều này cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến tỷ lệ bảo hiểm cho chủ sở hữu xe hoặc nhà sản xuất. Nếu nó ảnh hưởng đến nhà sản xuất, các chi phí này chắc chắn sẽ được chuyển cho chủ xe.

Thật bi thảm, một thất bại như vậy xảy ra vào ngày 18-3-2018, khi một chiếc xe tự lái do Uber khai thác đã đâm chết một người đang đi xe đạp ở Tempe, Arizona. Chiếc xe ở chế độ tự lái, nhưng có một người ngồi trên để kiểm soát chiếc xe nếu cần thiết, theo Cục Cảnh sát Tempe. 

Một tuần sau, ông Doug Ducey Thống đốc bang Arizona, đã tạm ngưng việc chạy thử xe tự lái của Uber trong tiểu bang. Trong một lá thư gửi cho Giám đốc điều hành Uber Dara Khosrowshahi, ông Ducey gọi vụ việc là một "thất bại không thể nghi ngờ" trong đáp ứng kỳ vọng an toàn công cộng.

2. Tiềm năng tấn công mạng

Tương tự như mối đe dọa của việc xâm nhập máy tính công ty hoặc một cuộc tấn công mạng vào các tổ chức tài chính và lưới điện quốc gia, những chiếc xe tự lái có thể bị tin tặc tấn công. 

Câu hỏi sau đó sẽ trở thành: Những cơ chế nào được đặt ra để bảo vệ các hệ thống định hướng xe? Hãy hình dung sự hỗn loạn có thể diễn ra với một cuộc tấn công mạng trên các hệ thống định hướng xe. Một tên trộm xe sẽ không còn cần phải đột nhập vào một chiếc xe và lái nó, mà chỉ đơn giản có thể hack vào hệ thống máy tính của chiếc xe và lái xe về nhà mình mà không cần chạm vào nó. Vì vậy, trong khi các chỉ số lưu lượng truy cập khác có thể giảm, thì có thể có những cú sốc đáng lo ngại trong trộm cắp xe cộ.

Theo NHTSA, phương pháp tiếp cận đa lớp đối với an ninh mạng đang được thúc đẩy bằng cách tập trung vào các điểm của một chiếc xe, nơi có thể dễ bị tổn thương do tấn công mạng. 

NHTSA cho rằng một hệ thống an ninh đa lớp sẽ làm giảm khả năng tấn công mạng vào một chiếc ô tô và giảm nhẹ các hậu quả tiềm tàng của sự xâm nhập thành công. 

Cách tiếp cận này đối với an ninh mạng xe cộ được xác định trên: Quy trình xác định và bảo vệ ưu tiên dựa trên rủi ro cho các hệ thống kiểm soát xe an toàn quan trọng; phát hiện kịp thời và phản ứng nhanh chóng với các sự cố an ninh mạng tiềm tàng trên các con đường của Mỹ; cấu trúc, phương pháp và biện pháp thiết kế khả năng phục hồi mạng và tạo điều kiện phục hồi nhanh chóng từ các sự cố khi chúng xảy ra; các phương pháp chia sẻ thông tin và thông tin hiệu quả trên toàn ngành nhằm tạo thuận lợi cho việc áp dụng nhanh chóng các bài học trong toàn ngành. 

NHTSA khuyến khích sự hình thành của Auto-ISAC, một môi trường công nghiệp nhấn mạnh nhận thức về an ninh mạng và cộng tác trong ngành công nghiệp ô tô.

3. Rượu bia và buôn lậu

Báo cáo của Rand cho rằng công nghệ xe tự động sẽ đóng góp giảm việc lái xe trong khi uống bia rượu/chất kích thích vì người lái xe không ngồi sau tay lái điều khiển xe. Nhưng nếu một “tài xế” bị mất ý thức thì sao? Làm thế nào họ lập trình được điểm đến của họ nếu nó không được lập trình trước khi họ sử dụng ma túy hoặc bia rượu?

Trông như nó có vẻ như, công nghệ này có thể có lợi cho việc buôn lậu ma túy, đặc biệt là ở một chiếc xe tự động mức 5, nơi không cần tài xế. Việc thực thi pháp luật sẽ cần phải sửa đổi các chiến lược và công nghệ của mình để cho phép các điểm dừng giao thông của các phương tiện tự động nếu có nghi ngờ buôn bán ma tuý, cũng như theo dõi ai thực sự sẽ chịu trách nhiệm về tội ác. Liệu cơ quan thực thi pháp luật có thể ghi đè lên một hệ thống điều khiển để kéo xe phạm pháp về đồn? Vì không có người lái xe, đây có thể là một quá trình gian nan.

Hồng Phương