Địa chỉ nối quá khứ với hiện tại

Cung cấp tài liệu về thân thế và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cụ Nguyễn Sinh Sắc, cụ Nguyễn Sinh Khiêm, bà Nguyễn Thị Thanh cho Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh. Chỉ tính riêng trong 2 năm 2010 - 2011, Cục Hồ sơ nghiệp vụ An ninh (tách ra từ Cục Hồ sơ Bộ Công an) đã tiếp nhận trên 400 đơn thư của công dân đề nghị cung cấp thông tin, ảnh và xác nhận về quá trình hoạt động của thân nhân tham gia cách mạng để làm cơ sở giải quyết chế độ, chính sách.

“Dựng” lại thân thế của những người đã khuất

Năm 2009, tại trụ sở làm việc của Cục HSNVAN một người đàn ông hơn 30 tuổi không kiềm chế nổi niềm hạnh phúc để nói lời cảm ơn với các cán bộ, chiến sĩ HSNVAN khi trao công văn trả lời về việc xác nhận quá trình hoạt động cách mạng của ông nội tên là Trần Trú (SN 1904). Anh Trần Đức Thao, công tác trong ngành Du lịch ở Hà Nội, quê ở xã Vũ Lăng, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình cho biết, đã 6 năm đằng đẵng thay bố đi tìm thông tin về thân thế của ông nội bị thực dân Pháp sát hại trong cuộc biểu tình ở Mả Bụt vào năm 1940. Trước đó, bố của anh cũng đã bao nhiêu năm đi tìm nhưng không có kết quả.

Dường như mọi tảng băng đè nặng về quá khứ đã được giải tỏa, mọi nghi vấn đã được sáng rõ để gia đình anh có những tài liệu thẩm định chính xác nhất về ông nội. Năm 2003, anh đã gửi đơn đến Cục HSNVAN xin cung cấp thông tin. Trước đó, Cục HSNVAN đã nhận rất nhiều đơn của bà con có người thân tham gia cuộc biểu tình ở Mả Bụt, huyện Tiền Hải, các anh đã tìm mà vẫn “bặt vô âm tín”. Trong một lần tìm những thông tin liên quan đến vụ việc khác các anh đã phát hiện được những thông tin về cuộc biểu tình ở Mả Bụt, và lần lại lá đơn của anh Thao gửi đến - Sau này theo gia đình anh Thao kể là ngày tìm ra thông tin về cụ cũng là gần ngày giỗ…

Gần như 99% người dân gửi đến HSNVAN đều thiếu thông tin tra tìm về người cần được xác nhận hoạt động cách mạng. Có lẽ không thể kể hết những công sức, đóng góp của các thế hệ cán bộ hồ sơ an ninh đối với những gia đình có thân nhân hoạt động cách mạng trước năm 1945.

Cán bộ Cục HSNVAN nhập thông tin, tra cứu.

Trong bài “Chuyện kể về một người vợ liệt sĩ” đăng trên báo Công an Nghệ An ngày 27 tháng 7 năm 2007 được bà Hà Thị Tính gửi ra cho Cục Hồ sơ nghiệp vụ An ninh. Đó là một người phụ nữ với hơn 40 năm đi tìm di ảnh cha mình và mộ chồng. Nhờ có Cục HSNVAN bà đã tìm được ảnh của cha. Gần 70 năm con mới được gặp cha khiến bà không cầm nổi nước mắt. Cuối năm 2001 khi đang làm thủ tục hưởng chế độ trợ cấp cho cha tại tỉnh Nghệ An, Ban Tổ chức tỉnh mới phát hiện những trường hợp còn sót lại trong đợt thực hiện chế độ chính sách đối với cán bộ đặc biệt tại chiến trường Lào và Thái Lan thời kỳ những năm 60 thuộc Đoàn 95 có đồng chí Trần Văn Minh - chồng của bà Hà Thị Tính.

Trường hợp ông Toản, 73 tuổi, ở TP Thái Bình, tỉnh Thái Bình xin xác nhận hoạt động cách mạng của bố khi bị Pháp bắt và đánh chết trong nhà tù năm 1931. Hồ sơ tài liệu có ở Cục Lưu trữ nhưng trong hồ sơ lại không có tấm ảnh nào. Khi bố mất, mẹ ông Toản đang mang thai ông.

Trong số hàng nghìn chiếc ảnh có tên bố của ông khi các cán bộ, chiến sỹ  Cục HSNVAN đưa ra tấm ảnh đầu tiên ông đã ôm chặt lấy tấm ảnh khóc nức nở nửa tiếng đồng hồ. Trong rất nhiều lá thư cảm ơn gửi đến các cán bộ, chiến sỹ Cục HSNVAN đều chứa chan lòng cảm phục, yêu mến với công việc thầm lặng hy sinh của các đồng chí và hơn hết tất cả những lá thư ấy đều cùng chung niềm xúc động, “đã đem lại một tài sản vô giá. Nó làm tâm hồn tôi toả sáng, niềm tin của tôi thêm vững bền, đồng thời minh chứng phẩm chất cao đẹp, tận tụy của các chiến sĩ…” – Trích lá thư của ông Trần Tử Trung đăng trên báo SGGP năm 1990, khi ông có lại được tấm ảnh của người cha - liệt sĩ Trần Văn Sắc (Nghiêm)…

Lá thư cảm ơn của bà Hà Thị Tính, (Nghệ An) gửi đến Cục HSNVAN đong đầy cảm xúc: “Cảm ơn Cục Lưu trữ hồ sơ Bộ Công an đã bỏ công sức tìm kiếm được tấm ảnh của cha tôi mà đã 40 năm nay tôi tìm kiếm. Cảm ơn đó không có gì so sánh được. Không có cái giá nào so sánh bằng…”.

Chặng đường thầm lặng nhưng vinh quang

Năm 1987, Cục HSNVAN được thành lập trên cơ sở chia tách từ Cục Hồ sơ Bộ Công an. Đến nay, Cục HSNVAN có đội ngũ cán bộ, chiến sĩ có trình độ chuyên môn giỏi về nghiệp vụ và khoa học công nghệ. Thiếu tướng Trần Quốc Việt, Cục trưởng Cục Hồ sơ nghiệp vụ An ninh cho biết: Với tinh thần chủ động sáng tạo, lực lượng Hồ sơ An ninh đã kiên trì, bền bỉ biên tập, cung cấp nhiều thông tin, tài liệu có giá trị. Nếu như so sánh với các đơn vị khác thì công việc của Cục HSNVNA lại âm thầm và lặng lẽ hơn rất nhiều. Không có vụ án, không có giết người hay đối tượng nhưng lại có tra cứu hồ sơ cung cấp thông tin phục vụ công tác đánh án, truy tìm đối tượng, bảo vệ nội bộ và còn cung cấp thông tin thẩm định về những nhân vật đã khuất. Ở đó, chỉ có những tên “cũ” xưa, những tấm ảnh hoen ố đã ngả màu vàng…

Trong suy nghĩ của chúng tôi, ẩn chứa sau những trang hồ sơ là niềm hạnh phúc vô bờ bến của những người thân tìm lại được thông tin về người đã khuất và họ ví các anh như cây cầu hạnh phúc nối quá khứ với hiện tại.