Chuyện về người quản giáo coi tử tù

“Mỗi con người trong khu buồng giam là một câu chuyện, với những số phận và mảnh đời không ai giống ai. Quản lý và giáo dục một con người cũng không giống như bảo quản một kho hàng, có thể hàng ngày mang ra cân, đong đo đếm, cái khó của người quản giáo là nắm bắt được diễn biến, tư tưởng và suy nghĩ của can, phạm nhân… Tâm lý của họ có thể diễn biến theo ngày, thậm chí theo giờ và biến hóa khôn cùng, đang vui đấy có khi họ lại buồn bã, thậm chí không ít người trong lúc bất mãn đã có hành động tiêu cực”, Thiếu tá Minh bộc bạch.

Trong trại tạm giam, ngoài số đối tượng có án đang trong giai đoạn cải tạo, giáo dục còn có các bị can nằm trong các vụ án, chờ xét hỏi của các cơ quan tố tụng, số đối tượng chờ chuyển trại trong 45 ngày và cả những kẻ mang án tử hình. Mỗi đối tượng giam giữ ấy lại có những khó khăn riêng, đòi hỏi người cán bộ quản giáo phải tìm ra những “giáo án” phù hợp để cảm hóa. Với những đối tượng đang trong giai đoạn bắt tạm giam để phục vụ công tác điều tra là tạo sự tin tưởng cho các phạm nhân để họ hợp tác với cơ quan điều tra; số đối tượng đã thành án lại là tâm lý yên tâm cải tạo… chờ ngày trở về với gia đình và xã hội.

Thiếu tá Nguyễn Văn Minh trong một ngày làm việc ở Trại tạm giam Công an tỉnh Phú Thọ.

Trong số đó, khó khăn nhất có lẽ vẫn là quản lý các đối tượng có án tử hình. Trong quãng thời gian hơn chục năm gắn bó với nghề quản giáo, Thiếu tá Minh đã có thời gian khá dài quản lý khu buồng giam K1, nơi giam giữ các phạm nhân có án cao và án tử hình. Một trong số đó là trường hợp của phạm nhân Nguyễn Công Dụng, đối tượng từng gây ra vụ thảm sát 4 người tại xã Bình Bộ, huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ. Vụ trọng án này, bắt nguồn từ mối quan hệ tình cảm tay ba giữa Dụng với vợ của Nguyễn Công Chính (48 tuổi, ở cùng khu), nạn nhân trong vụ án. Trước đó, Dụng và Chính từng là bị can trong một vụ trộm cắp tài sản…

Dụng sau đó ra tù, còn Chính tiếp tục phạm tội và bị bắt giữ lần thứ hai. Trong thời gian này, giữa Dụng và chị Hán Thị Chi (45 tuổi, vợ Chính) đã nảy sinh tình cảm trên mức bình thường và đây là nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội của Dụng sau này. Khi bản án của toà có hiệu lực, Dụng bắt đầu quậy phá bởi Dụng nghĩ anh ta chẳng còn gì để lưu luyến cõi đời này. Đỉnh điểm của sự việc này là Dụng xé áo, tìm cách kết thúc đời mình vì anh ta biết không còn cơ hội để sống. Cùng với cán bộ y tế của Trại tạm giam Công an tỉnh Phú Thọ, Thiếu tá Minh tận tình chăm sóc Dụng rồi thường xuyên nói chuyện với anh ta…

Dụng có hai con đều là những học sinh rất giỏi, một con của Dụng hiện đang là cán bộ của một cơ quan Nhà nước. Tội ác Dụng gây ra tày trời như thế không chỉ khiến một gia đình nhà tan cửa nát mà khiến vợ và con Dụng cũng trải qua một cú sốc về tinh thần! Vậy nhưng, bằng tấm lòng bao dung, gia đình Dụng gồm vợ và con anh ta vẫn dành cho Dụng sự tha thứ.

Chia sẻ với chúng tôi, Thiếu tá Minh giãi bầy: Với một cán bộ quản giáo, cái khó nhất không chỉ là giam giữ phần xác mà là nắm được phần hồn của các can, phạm nhân… Mỗi phạm nhân đều có những tâm tư và suy nghĩ riêng, nếu cán bộ quản giáo đã “chạm” được vào điều đó thì họ thành công. Trường hợp của phạm nhân Hoàng Văn Thế ở Hà Giang, án tử hình về tội giết người, cướp tài sản là một minh chứng.

Từ ngày Thế vào trại, anh ta chưa một lần được người thân trong gia đình đến thăm hay nhận được bất cứ sự quan tâm nào. Lúc ấy, sự quan tâm, chia sẻ của Thiếu tá Minh và các cán bộ Trại tạm giam Công an tỉnh Phú Thọ, bằng những phần quà nho nhỏ là sự động viên kịp thời, giúp Thế yên tâm cải tạo.

Sau 6 năm phụ trách buồng giam K1, Thiếu tá Minh được chuyển về quản lý khu K6, với phần lớn các bị can đang trong giai đoạn đấu tranh của cơ quan Công an. Đối với các trường hợp này, khó khăn nhất là chống thông cung, chống tự sát… và động viên họ hợp tác với cơ quan điều tra, đặc biệt là trong các vụ án mua bán trái phép chất ma túy. Một lời khai của đối tượng này cũng giúp vụ án được mở ra hoặc sẽ bị dừng lại. Trường hợp phạm nhân Nguyễn Minh Hòa (39 tuổi, trú tại Kim Giang, Thanh Xuân, Hà Nội) là một ví dụ. Hòa là mắt xích quan trọng trong đường dây mua bán trái phép chất ma túy tại TP Hải Phòng.

Vì nhiều lý do, Hòa sau đó được Công an TP Hải Phòng chuyển đến Trại tạm giam Công an tỉnh Phú Thọ giam giữ, buồng giam do Thiếu tá Minh trực tiếp quản lý và phụ trách. Ngoài sự tác động về tâm lý, anh đã vận dụng chính sách khoan hồng của Nhà nước đối với những người thành tâm hối cải. Sau hơn 10 ngày giam giữ, Hòa đã khai báo toàn bộ nội dung vụ án…

Một phạm nhân mới làm thủ tục nhập buồng giam đồng nghĩa với một đêm Thiếu tá Minh chẳng thể an giấc. Phạm nhân mới nhập trại lần đầu thường rất lo sợ, mục tiêu của cán bộ quản giáo không chỉ là đảm bảo an toàn cho bị can, phục vụ cho công tác điều tra mà còn là sự ổn định về tư tưởng… Với anh và đồng đội, một quy trình công việc mới lại bắt đầu