Cuộc xung đột tại Iran “ngốn” bao nhiêu tiền?

Những con số khủng

Trong phiên điều trần trước Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ ngày 29/4/2026, ông Jules W. Hurst, Phó Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng phụ trách kiểm toán cho biết chi phí ước tính cho chiến dịch mang tên "Epic Fury" tại Iran vào khoảng 25 tỷ USD, phần lớn trong số tiền này dùng cho đạn dược, hoạt động tác chiến, bảo trì và thay thế trang, thiết bị. Tuy nhiên, chính quan chức này cũng thừa nhận Lầu Năm Góc chưa có con số cuối cùng về mức thiệt hại đối với các cơ sở quân sự ở nước ngoài. Nguyên nhân nằm ở việc chi phí này phụ thuộc vào quyết định có tái xây dựng hay không và nếu có thì ở quy mô nào.

Đáng chú ý, các khoản chi cho tái thiết chưa được phản ánh trong đề xuất ngân sách quốc phòng 1.500 tỷ USD cho năm tài khóa 2027, với mức tăng khoảng 42-50% so với ngân sách năm 2026 theo đề xuất của Tổng thống Donald Trump. Lầu Năm Góc vẫn đang trong giai đoạn đánh giá những hạng mục cần xây dựng trong tương lai và để ngỏ khả năng các đối tác đồng minh có thể đóng góp một phần chi phí.

Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth từ chối trả lời liệu con số đó có bao gồm chi phí thiệt hại đối với các căn cứ của Mỹ hay không. Sự thiếu rõ ràng này ngay lập tức làm dấy lên hoài nghi và vấp phải phản ứng gay gắt từ các nghị sĩ Dân chủ. 

Truyền thông Mỹ ước tính 25 tỷ USD chỉ phản ánh chi phí vận hành chiến dịch, đạn dược, bảo trì và thay thế một phần khí tài, nhưng chưa tính chi phí xây dựng lại các căn cứ bị phá hủy và thay thế các hệ thống radar, máy bay cảnh báo sớm và các trang thiết bị cao cấp. Mức chi phí thực tế của chiến tranh với Iran, nếu tính cả các hạng mục này, có thể phải lên tới khoảng 40-50 tỷ USD, gấp 1,6-2 lần con số 25 tỷ USD công bố ban đầu.

Trong 48 giờ đầu của chiến tranh, các đòn tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran đã làm tổn hại nghiêm trọng ít nhất 16 cơ sở quân sự Mỹ trải dài trên 8 quốc gia Trung Đông, bao gồm Bahrain, Kuwait, Iraq, Qatar, Saudi Arabia, Jordan, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Oman. Ảnh chụp vệ tinh, báo cáo nội bộ và các cuộc phỏng vấn quan chức, chuyên gia cho thấy bức tranh khá cụ thể và đồng nhất về việc nhiều cơ sở bị hư hại nặng đến mức không thể tiếp tục vận hành ngay lập tức, trong khi một số khác cần được xây dựng lại toàn bộ thay vì chỉ sửa chữa.

Một số tổn thất đáng chú ý có thể kể đến như hệ thống radar của các hệ thống tên lửa phòng thủ tầm cao giai đoạn cuối THAAD ở Jordan bị mất hoặc bị phá hủy, các cơ sở chứa radar và trung tâm chỉ huy - thông tin tại UAE bị hư hại nghiêm trọng và 1 máy bay cảnh báo sớm trên không E-3 Sentry của Mỹ bị phá hủy trong đòn tấn công của Iran vào căn cứ không quân ở Saudi Arabia. Những tổn thất này không chỉ liên quan đến chi phí vật chất, mà còn ảnh hưởng đến khả năng giám sát, cảnh báo sớm và khả năng phòng thủ tên lửa của Mỹ ở khu vực Trung Đông.

Hạ tuần tháng 3, quan chức Lầu Năm Góc thông báo với các chính trị gia Mỹ rằng, chỉ trong 6 ngày đầu tiên khai chiến với Iran, quân đội Mỹ đã tiêu tốn hơn 11,3 tỷ USD - tương đương gần 2 tỷ USD/ngày. Thời điểm đó Lầu Năm Góc chưa công bố bảng tổng kết chi phí chính thức dù ước tính ban đầu đã cho thấy ngân sách chiến tranh đang tăng lên với tốc độ rất nhanh.

Trở lại với thông tin trong phiên điều trần ngày 29/4, nhiều nhà phân tích quốc phòng chia sẻ quan điểm cho rằng 25 tỷ USD là con số tối thiểu, vì chưa bao gồm chi phí y tế, tâm lý, chi phí lâu dài như các khoản trợ cấp ốm đau, thương tật, hỗ trợ gia đình binh sĩ và chi phí tái thiết các cơ sở quân sự ở nước ngoài. Một nghiên cứu của Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) ước tính chi phí cho chiến dịch trong 5 tuần đầu tiên có thể dao động từ 22,3-31 tỷ USD, thấp hơn hoặc gần với con số 25 tỷ USD hiện công bố, nhưng vẫn là mức chi cao chưa từng thấy trong một chiến dịch quân sự ngắn hạn.

Lầu Năm Góc đã yêu cầu Nhà Trắng phê duyệt một đề xuất gửi tới Quốc hội với khoảng 200 tỷ USD tài trợ quân sự bổ sung cho chiến tranh với Iran, trong trường hợp xung đột kéo dài. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết con số 200 tỷ USD này vẫn có thể thay đổi tùy theo diễn biến chiến sự. Một số chuyên gia và nghị sĩ lo ngại rằng nếu chi phí thực tế lên đến 400-500 tỷ USD, đây sẽ áp lực lớn đối với ngân sách Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh chính phủ đề xuất tăng ngân sách quốc phòng thêm 500 tỷ USD từ khoảng 1.000 tỷ USD năm 2026 lên 1.500 tỷ USD năm 2027.

Nhìn vào khoản chi phí 25 tỷ USD và thậm chí là ước tính thực tế lên tới 40-50 tỷ USD cho cuộc chiến tại Iran, mọi chuyện có thể rõ ràng hơn nếu đặt trong so sánh với chi phí các cuộc chiến trước đây của Mỹ, đặc biệt là tại Iraq và Afghanistan. Một nghiên cứu của Trung tâm Ngân sách và Ước tính Quốc hội Mỹ (CBO) cho biết chi phí chính thức cho 2 cuộc chiến Iraq và Afghanistan đến cuối giai đoạn những năm 2000 đã lên tới khoảng 1.900-2.000 tỷ USD, chưa bao gồm chi phí chăm sóc thương binh và chi phí dài hạn về sức khỏe và xã hội. Một nghiên cứu khác của Đại học Brown cho rằng, chi phí tài chính và xã hội của các cuộc chiến do Mỹ dẫn đầu từ 2001-2021 có thể lên tới khoảng 8.000 USD/người dân Mỹ, tương đương hơn 2.400 tỷ USD tổng chi tiêu.

Phí tổn trong 2 tháng chiến tranh tại Iran tất nhiên thấp hơn đáng kể so với chi phí nhiều năm của các cuộc chiến tranh trước song tốc độ chi tiêu là cao hơn nhiều, vì 25 tỷ USD trong 2 tháng tương đương tốc độ chi khoảng 150 tỷ USD/năm nếu chiến dịch tiếp diễn nhiều năm.

Sẽ có sự thay đổi bố trí lực lượng Mỹ ở Trung Đông và châu Á

Một trong những hệ quả rõ ràng của cuộc chiến là thay đổi bố trí lực lượng Mỹ ở Trung Đông và châu Á. Sau các đòn tấn công của Iran, một số cơ sở radar và hệ thống phòng thủ tên lửa quan trọng bị hư hại nặng, buộc Mỹ phải tái bố trí hoặc rút bớt khí tài, hệ thống radar và các đơn vị phòng thủ tên lửa từ khu vực này, làm gia tăng sức ép lên các căn cứ và hệ thống phòng thủ ở khu vực khác.

Các chuyên gia quân sự và viện nghiên cứu như CSIS, RAND, và Viện Nghiên cứu chiến lược Newport cho rằng việc Mỹ phải dồn thêm lực lượng và tài nguyên vào Trung Đông để phục vụ chiến tranh Iran, sẽ làm giảm khả năng phòng thủ và hiện diện quân sự tại châu Á, đặc biệt là trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nơi Mỹ đối mặt với sức ảnh hưởng của Trung Quốc và có lợi ích ở Đài Loan (Trung Quốc). Một số nhận định cho rằng, Mỹ có thể sẽ phải giảm số lượng tàu chiến, máy bay và hệ thống phòng thủ tên lửa ở châu Á, trong khi vẫn phải duy trì một số lực lượng quan trọng để bảo vệ đồng minh.

Báo cáo của Bank of America cảnh báo rằng, chi phí gia tăng cho chiến tranh Iran có thể hạn chế khả năng đầu tư quân sự của Mỹ vào các ưu tiên chiến lược khác, như hệ thống phòng thủ tên lửa, máy bay chiến đấu F-35 và các tàu chiến mới. Bank of America ước tính, người tiêu dùng Mỹ sẽ phải gánh thêm khoảng 19 tỷ USD/năm do giá năng lượng tăng.

Ở quy mô khu vực, các nước Vùng Vịnh như UAE, Kuwait, Qatar, Bahrain và Iraq chịu tác động mạnh khi Iran đóng eo biển Hormuz, làm gián đoạn dòng chảy dầu mỏ. IMF đã hạ dự báo tăng trưởng và cảnh báo nguy cơ suy giảm kinh tế tại một số quốc gia trong năm 2026. Đáng chú ý, chiến lược đa dạng hóa kinh tế của các nước Vùng Vịnh có nguy cơ bị đảo chiều khi ngân sách buộc phải ưu tiên cho quốc phòng thay vì các lĩnh vực như du lịch, giáo dục hay công nghệ.

Ở phạm vi rộng hơn, các quốc gia thu nhập thấp, đặc biệt tại châu Phi và một số khu vực châu Á, vốn đối mặt với áp lực kép từ giá năng lượng và phân bón tăng cao. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo đây có thể là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất nếu xung đột kéo dài.

Những con số dù sao cũng chỉ là ước chính và trên giấy tờ. 25 tỷ USD có thể chỉ là điểm khởi đầu và 40-50 tỷ USD có thể gần thực tế hơn. Trong kịch bản xung đột kéo dài, những con số này hoàn toàn có thể bị vượt xa, nhất là khi tính đến những hệ lụy chiến lược và kinh tế toàn cầu.