Loạt công trình giao thông trọng điểm chưa hoàn thành sau 13 năm được quy hoạch

Hệ lụy từ việc chậm đầu tư loạt tuyến đường bộ trọng điểm

Danh mục các dự án đường sắt đô thị được ưu tiên đầu tư trong giai đoạn 2013-2015 gồm tuyến Metro số 1, số 2 và số 5; mở rộng tuyến quốc lộ (QL) 1 phía Bắc; hoàn chỉnh tuyến Vành đai 2 và xây dựng tuyến Vành đai 3 đoạn Tân Vạn - Nhơn Trạch. Sang giai đoạn 2016-2020 sẽ ưu tiên đầu tư giai đoạn 1 cao tốc Biên Hòa  - Vũng Tàu, Bến Lức - Long Thành; QL22 đoạn từ ngã tư An Sương đến Vành đai 4 với quy mô 10-12 làn xe; đầu tư hoàn chỉnh đường Vành đai 3 trên đoạn Tân Vạn- Nhơn Trạch với quy mô 6-8 làn xe…

Đến nay việc xây dựng cao tốc TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây với 6-8 làn xe mới đang được thực hiện giai đoạn mở rộng. Các tuyến cao tốc TP Hồ Chí Minh - Mộc Bài với quy mô 4-6 làn xe, cao tốc TP Hồ Chí Minh - Thủ Dầu Một - Chơn Thành hiện đang triển khai ở bước đền bù giải tỏa; các tuyến cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu quy mô 6-8 làn xe, cao tốc Bến Lức - Long Thành với quy mô 6-8 làn xe hiện mới thông xe từng đoạn hoặc cũng mới chỉ được hoàn thiện giai đoạn 1. Riêng việc nâng cấp, mở rộng tuyến cao tốc TP Hồ Chí Minh - Trung Lương lên 8 làn xe hiện chưa được triển khai.

Đối với các tuyến QL, quy hoạch yêu cầu mở rộng đoạn từ nút giao Trạm 2 đến ngã 3 Vũng Tàu (Đồng Nai) lên 10 làn xe; mở rộng đoạn từ nút giao An Lạc đến Bến Lức (Tây Ninh) lên 8 làn xe hiện vẫn chưa được hoàn chỉnh. Tuyến giao thông quan trọng nối TP Hồ Chí Minh với Đồng Nai là QL1K được quy hoạch mở rộng lên quy mô 8 làn xe hiện vẫn chưa được triển khai khiến tình trạng ùn tắc thường xuyên xảy ra trên đoạn thuộc địa bàn Thủ Đức và Dĩ An cũ. 

Việc chậm mở rộng cũng đã khiến tuyến QL1K chưa thể góp phần lớn trong giảm tải cho QL1, đoạn từ  khu vực cầu vượt Linh Trung đến cầu Đồng Nai. Đối với tuyến QL13, đến nay đoạn từ ngã tư Bình Phước về khu vực nội thành cũng mới được triển khai ở bước bồi thường, thu hồi đất phục vụ dự án. Việc mở rộng tuyến QL22 đoạn từ ngã tư An Sương đến Vành đai 4 hiện cũng mới dừng lại ở việc bồi thường, giải tỏa.  

Nhiều dự án giao thông đường bộ kết nối liên vùng trọng điểm chậm được triển khai dù nhu cầu về giải tỏa áp lực giao thông đã rất cấp bách những năm qua, nên đến nay tổng mức đầu tư nhiều tuyến đường bộ đã ở mức rất cao. Theo danh sách dự án thu hút đầu tư giai đoạn 2026-2030 do UBND TP Hồ Chí Minh ban hành gần đây, hiện tuyến QL13 từ cầu Bình Triệu đến cầu Vĩnh Bình với chiều dài chỉ 5,9km, mở rộng mặt đường hiện hữu lên 53-60m đã có mức vốn đầu tư lên tới 20,9 nghìn tỷ đồng.

Trong đó riêng chi phí bồi thường, giải tỏa chỉ là 7,7 nghìn tỷ đồng. Như vậy chưa tính khoản chi phí bồi thường, thu hồi đất, chi phí xây dựng tuyến đường này đã ở mức hơn 2 nghìn tỷ đồng/km đường. Dự án mở rộng QL1 từ nút giao An Lạc đến ranh tỉnh Tây Ninh với chiều dài 9,6km, hiện tổng mức đầu tư đã dự kiến gần 16,3 nghìn tỷ đồng, trong đó chi phí giải phóng mặt bằng là hơn 9,37 nghìn tỷ đồng.

Dự án cải tạo mở rộng tuyến QL22 đoạn từ ngã tư An Sương đến Vành đai 3 với chiều dài 9,1km, bề rộng mặt đường được mở lên 60m hiện cũng đã có mức đầu tư hơn 10,4 nghìn tỷ đồng, trong số này phần chi phí bồi thường, thu hồi đất khoảng 2,4 nghìn tỷ đồng.

Tầm nhìn kết nối liên vùng cả trong phát triển đường sắt, đường biển

Đối với lĩnh vực xây dựng cảng biển, quy hoạch xác định việc xây dựng khu bến cảng của thành phố trên sông Soài Rạp ở phía Tiền Giang, Long An với chức năng là cảng tổng hợp, dịch vụ dầu khí, bến chuyên dụng LPG, có khả năng tiếp nhận các tàu cho trọng tải 50 nghìn tấn. Ở khu vực Đông Bắc thành phố, sẽ xây dựng cảng cạn ICD Trảng Bom (Đồng Nai) với công suất khoảng 6 triệu TEU/năm để phục vụ hàng hóa chủ yếu cho cụm cảng  Bà Rịa - Vũng Tàu và TP Hồ Chí Minh.

Về hàng không, ngay từ năm 2013 quy hoạch trên cũng đã xác định rõ mục tiêu cải tạo sân bay Tân Sơn Nhất để đạt 23,5 triệu hành khách và 600 nghìn tấn hàng hóa/năm vào năm 2015. Đồng thời đầu tư xây dựng sân bay Long Thành để đáp ứng nhu cầu từng thời kỳ.   

Đối với việc xây dựng hệ thống metro, mặc dù chỉ là xây dựng đường sắt đô thị cho TP Hồ Chí Minh nhưng khi đó quy hoạch đã nhấn mạnh tính kết nối liên vùng của một số tuyến metro. Cụ thể, tuyến Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên được định hướng nghiên cứu kéo dài đến Đồng Nai và Bình Dương, trong đó hướng tuyến từ nhà ga Suối Tiên đi Đồng Nai được định hướng chạy dọc QL1, đến ngã ba Chợ Sặt ở khu vực Biên Hòa; Hướng tuyến đi Bình Dương được kéo dài theo hướng Mỹ Phước - Tân Vạn đến ga trung tâm ở Khu liên hợp công nghiệp - đô thị - dịch vụ Bình Dương. Hiện 2 tuyến nối với Metro số 1 trên cũng đang được triển khai. Ngoài ra tuyến Metro số 3b từ ngã sáu Cộng Hòa đến ga Hiệp Bình cũng được định hướng nghiên cứu kết nối với Bình dương theo trục QL13 tới Thủ Dầu Một.  

Khi đó, quy hoạch hệ thống đường sắt quốc gia trên địa bàn TP Hồ Chí Minh cũng đặt mục tiêu xây dựng các tuyến hướng tâm, đường đôi khổ 1.435mm, gồm cải tạo đoạn Trảng Bom (Đồng Nai) đến Hòa Hưng (TP Hồ Chí Minh), trong đó xây dựng mới tuyến tránh Biên Hòa về phía Nam và đoạn Bình Triệu - Hòa Hưng thành đường sắt trên cao. Xây dựng tuyến đường sắt Biên Hòa - Vũng Tàu nhằm mục tiêu trung chuyển hàng hóa với đường sắt Bắc - Nam tại ga Trảng Bom, kết nối với đoạn Trảng Bom - Hòa Hưng tại ga Biên Hòa mới.

Nghiên cứu xây dựng tuyến đường sắt chuyên dụng nối đường sắt quốc gia tới khu cảng Hiệp Phước cùng một loạt tuyến khác như TP Hồ Chí Minh - Mỹ Tho - Cần Thơ với định hướng kéo dài đến Cà Mau; tuyến đường sắt TP Hồ Chí Minh - Tây Ninh với định hướng kéo dài đến cửa khẩu Mộc Bài và Xa Mát và kết nối với đường sắt TP Hồ Chí Minh - Mỹ Tho - Cần Thơ; nghiên cứu xây dựng mới tuyến đường sắt Dĩ An - Lộc Ninh để kết nối với đường sắt Xuyên Á. Đặc biệt, ngay từ thời điểm đó việc nghiên cứu xây dựng tuyến đường sắt nhẹ Thủ Thiêm - Long Thành và đường sắt tốc độ cao TP Hồ Chí Minh - Nha Trang cũng đã được đặt ra.  

Theo đại diện Phòng Xây dựng - Sở Xây dựng thành phố, chỉ trong năm ngoái TP Hồ Chí Minh đã phê duyệt chủ trương đầu tư 20 dự án, trong đó có dự án quan trọng quốc gia về giao thông vận tải là tuyến đường Vành đai 4 và khởi công 63 công trình, gói thầu về hạ tầng. Thành phố cũng đã xây dựng chương trình đầu tư phát triển các công trình, dự án trọng điểm về hạ tầng trong giai đoạn 2025-2030 với 77 dự án, tổng vốn đầu tư lên đến 1,78 triệu tỷ đồng. Trong đó có đến 11 dự án đường sắt đô thị, 51dự án giao thông đường bộ và hiện nhiều dự án đã được triển khai thi công, được phê duyệt chủ trương đầu tư hoặc đang lập hồ sơ đề xuất chủ trương đầu tư.   

Để huy động nguồn vốn đầu tư cho các dự án hạ tầng giao thông, những năm trước đây nhiều dự án đã được TP Hồ Chí Minh đã triển khai theo hình thức BOT, như sau đó hình thức này đã phải dựng lại.

Hiện nay, cơ chế đặc thù tiếp tục cho phép thành phố được áp dụng hình thức đối tác công tư, thanh toán bằng quỹ đất nên loạt dự án hạ tầng giao thông trọng điểm như các tuyến đường sắt đô thị, cầu, đường đã tiếp tục được triển khai. Việc phân cấp, phân quyền cho UBND thành phố trong thẩm định, phê duyệt đầu tư dự án hiện cũng đã được đẩy mạnh.

Vì vậy, kết quả đầu tư phát triển hạ tầng giao thông vận tải nhanh đến đâu trong những năm sắp tới hiện chỉ còn phụ thuộc vào năng lực lập, thẩm định dự án của các cơ quan chức năng thuộc thành phố.