Dự án Nhà máy xi măng 4.437 tỷ “treo” hơn 15 năm, người dân miền núi bức xúc

Dự án bỏ hoang, dân “khát” đất

DA Nhà máy xi măng Nam Đông được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP Huế) cấp giấy chứng nhận cho Công ty CP Đầu tư Xi măng Nam Đông Việt Song Long (viết tắt là Công ty) vào tháng 1/2008, thay đổi lần thứ nhất vào tháng 5/2010, với số vốn đầu tư 4.437 tỷ đồng. Dự án nhà máy có công suất thiết kế 5.000 tấn clinker/ngày (tương đương 1,8 triệu tấn xi măng/năm).

Tháng 3/2009, Công ty tổ chức khởi công xây dựng nhà máy tại xã Thượng Quảng (nay là xã Long Quảng), cam kết hoàn thành DA và cho ra lò sản phẩm xi măng Nam Đông đầu tiên sau 26 tháng kể từ ngày khởi công. DA có ý nghĩa trong việc tạo việc làm, nâng cao thu nhập, phát triển kinh tế xã hội cho đồng bào vùng dân tộc thiểu số, người dân huyện vùng cao Nam Đông và tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP Huế) giai đoạn 2006-2010.

Thế nhưng, sau nhiều lần xin gia hạn DA, khu vực triển khai Nhà máy xi măng chỉ đầu tư cơ bản hoàn thiện về khu nhà điều hành quy mô 2 tầng, nhà để xe máy, sân trước, hệ thống tường rào... Và, nhiều năm nay, DA vẫn luôn trong tình trạng “án binh bất động”.

Điều đáng nói, trên diện tích hơn 40ha đất của người dân bị thu hồi giờ cỏ dại mọc um tùm, tòa nhà chính đồ sộ xen lẫn những hạng mục xây dựng dở dang nay đã bong tróc, hoen gỉ, xuống cấp nghiêm trọng đã tồn tại hơn 15 năm. Nhiều khu vực bị bỏ hoang lâu ngày còn được người dân tận dụng làm nơi chăn thả, nuôi nhốt gia súc.

Điều xót xa, trong khi đất DA bị bỏ không, khoảng 50 hộ dân địa phương lại rơi vào tình trạng thiếu đất sản xuất. Trước đây, diện tích này là đất vườn tược, nơi người dân trồng keo, cao su, hoa màu tạo nguồn thu nhập ổn định. Việc thu hồi đất nhưng không đưa vào sử dụng hiệu quả đã ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân trong suốt nhiều năm qua.

Ông Võ Văn Bi, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh cơ sở, đại diện một trong những hộ dân bị thu hồi đất phục vụ DA nói trên cho biết, từ khi có thông báo thu hồi đất để làm DA, bà con rất đồng tình bởi ai cũng kỳ vọng địa phương sẽ phát triển, con em có việc làm ổn định. Nhưng DA vẫn không triển khai, đất thì bỏ hoang, người dân lại không có đất để sản xuất. Tình trạng này kéo dài khiến đời sống nhiều hộ dân ở thôn 4, thôn 5 của xã gặp rất nhiều khó khăn.

Cùng chung tâm tư, ông Lê Hiền, hộ dân bị thu hồi hơn 5ha đất sản suất ở thôn 5 cho biết: “Bao nhiêu năm nay, khu đất bỏ hoang, cỏ mọc um tùm, nhìn rất xót xa. Nếu dự án thực sự được triển khai thì người dân sẵn sàng ủng hộ, nhưng nếu không làm thì nên có phương án khác để sử dụng hiệu quả hơn, để như hiện nay rất lãng phí, vừa ảnh hưởng đến cuộc sống người dân”.

Còn “treo” đến bao giờ?

Theo nhìn nhận của ông Nguyễn Anh, Chủ tịch UBND xã Long Quảng, việc DA chậm triển khai trong thời gian dài đã gây lãng phí lớn về tài nguyên đất đai, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân trong vùng. Địa phương nhiều lần kiến nghị các cấp có thẩm quyền xem xét, có hướng xử lý dứt điểm. “Để tháo gỡ tình trạng này, cần nghiên cứu các phương án cụ thể như thu hồi dự án đối với nhà đầu tư không đủ năng lực, chuyển đổi mục đích sử dụng đất hoặc kêu gọi, nhượng lại cho doanh nghiệp khác có đủ năng lực tài chính và kinh nghiệm để tiếp tục triển khai”, ông Nguyễn Anh cho hay.

Liên quan đến DA Nhà máy xi măng kéo dài không triển khai, ngày 16/4, trao đổi với PV Báo CAND, ông Trần Hồ Hải, Trưởng Phòng Quản lý đầu tư của doanh nghiệp và tập thể Sở Tài chính TP Huế cho biết, ngày 3/4/2013, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công văn số 485/TTg-KTN về việc rà soát, điều chỉnh tiến độ các DA nhà máy xi măng theo quy hoạch, trong đó, DA Nhà máy xi măng Nam Đông được giãn tiến độ sang giai đoạn sau năm 2015. Đến ngày 28/8/2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công văn số 1592/TTg-KTN về việc rà soát các DA đầu tư xây dựng nhà máy xi măng trong quy hoạch phát triển công nghiệp xi măng Việt Nam. Trong đó, DA Nhà máy xi măng Nam Đông là một trong 9 DA hoãn triển khai (không có thời hạn cụ thể).

Ngày 18/6/2019, Văn phòng Chính phủ ban hành Thông báo Kết luận số 212/TB-VPCP tại buổi làm việc với lãnh đạo tỉnh Thừa Thiên Huế. Theo đó, văn bản yêu cầu tỉnh chủ động rà soát tiến độ, lựa chọn nhà đầu tư có năng lực tài chính, công nghệ, bảo vệ môi trường và đảm bảo các điều kiện cần thiết khác.

Cũng trong năm 2019, Thanh tra Chính phủ làm việc tại tỉnh Thừa Thiên Huế, trong đó, có rà soát liên quan đến DA Nhà máy xi măng Nam Đông. Theo nội dung tại kết luận Thanh tra số 355/KL-TTCP ngày 4/3/2021 của Thanh tra Chính phủ, DA Nhà máy xi măng Nam Đông nằm trong danh mục 29 dự án đầu tư vốn ngoài ngân sách nhà nước cần rà soát chấm dứt hoạt động.

Theo ông Trần Hồ Hải, thời gian qua, Sở Kế hoạch – Đầu tư (nay là Sở Tài chính) đã có nhiều văn bản gửi nhà đầu tư. Trong đó, văn bản gần đây nhất, có nội dung, theo ý kiến chỉ đạo của Văn phòng Chính phủ và Thanh tra Chính phủ thì Công ty không được tiếp tục sử dụng địa điểm đầu tư thực hiện DA và DA thuộc diện phải rà soát thu hồi, chấm dứt hoạt động.

Theo Sở Tài chính, tại Khoản 2 Điều 48 Luật Đầu tư năm 2020 quy định: Cơ quan đăng ký đầu tư chấm dứt hoặc chấm dứt một phần hoạt động của DA đầu tư trong các trường hợp; trong đó có trường hợp nhà đầu tư không được tiếp tục sử dụng địa điểm đầu tư và không thực hiện thủ tục điều chỉnh địa điểm đầu tư trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày không được tiếp tục sử dụng địa điểm đầu tư …

Bên cạnh đó, DA đầu tư đã ngừng hoạt động và hết thời hạn 12 tháng kể từ ngày ngừng hoạt động, cơ quan đăng ký đầu tư không liên lạc được với nhà đầu tư hoặc đại diện hợp pháp của nhà đầu tư; DA đầu tư thuộc trương hợp bị thu hồi đất do không đưa đất vào sử dụng, chậm đưa đất vào sử dụng theo quy định của pháp luật về đất đai; Nhà đầu tư không ký quỹ hoặc không có bão lãnh nghĩa vụ ký quỹ theo quy định của pháp luật đối với DA đầu tư thuộc diện bảo đảm thực hiện DA đầu tư…

“Vì vậy, Sở Tài chính sẽ rà soát, tham mưu UBND TP Huế chấm dứt hoạt động dự án Nhà máy xi măng Nam Đông theo ý kiến chỉ đạo của Văn phòng Chính phủ, Thanh tra Chính phủ và quy định hiện hành của pháp luật về đầu tư”, ông Trần Công Thích Vương, Phó Giám đốc Sở Tài chính ký trong văn bản gửi Công ty.

Vấn đề quan tâm nhất của người dân miền núi hiện nay về DA Nhà máy xi măng Nam Đông bao giờ mới được "cởi trói" vẫn chưa có câu trả lời. Để giải quyết điểm nghẽn trong sử dụng đất đai của DA rất cần sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, ngành chức năng, nhằm chấm dứt tình trạng kéo dài, đáp ứng nguyện vọng chính đáng của nhân dân.