Vụ án Vũ Kiều Trinh “không chấp hành án”: Hậu quả từ sự khiên cưỡng trong xử lý án

Vụ việc xuất phát từ một quan hệ vay nợ đơn thuần giữa Ngân hàng Nông nghiệp huyện Sa Pa và bà Vũ Kiều Trinh (47 tuổi, có hộ khẩu thường trú tại phố Xuân Viên, thị trấn Sa Pa, huyện Sa Pa), đã được TAND huyện Sa Pa giải quyết bằng Quyết định công nhận sự thỏa thuận của đương sự. Theo đó, bà Vũ Kiều Trinh phải trả cho Ngân hàng Nông nghiệp Sa Pa số tiền cả gốc và lãi là 209.269.900 đồng.

Công nhận khoản nợ, nhưng bà Trinh đề nghị được gia hạn trả nợ vì theo quy định của ngành Ngân hàng thì có thể được xét gia hạn nợ tối đa đến 12 tháng, trong khi mới quá hạn trả nợ 1 tháng, Ngân hàng đã kiện bà ra toà. Mặt khác, ngày 25/9/1999, Chánh án TAND tỉnh Lào Cai đã ra kháng nghị giám đốc thẩm vụ án này. Tuy thế, Đội THA huyện Sa Pa vẫn quyết định kê biên tài sản của bà Trinh để đảm bảo THA.

Và trong khi Ủy ban thẩm phán TAND tỉnh đang chuẩn bị xem xét lại vụ án thì ngày 14-10-1999, Đội THA ra quyết định cưỡng chế. Sáng 15/10/1999, Hội đồng cưỡng chế đã đến thực hiện lệnh cưỡng chế. Không thấy bà Trinh ở nhà, Hội đồng cưỡng chế đã phá cửa vào vì cho rằng đương sự "bỏ trốn". Theo bản án hình sự sơ thẩm của TAND huyện Sa Pa: khoảng 30 phút sau, bà Trinh về nhà, thấy sự việc như vậy nên có những lời lẽ thóa mạ cán bộ THA và liền bị lập biên bản phạm pháp quả tang và bắt giữ.

Cơ quan chức năng cũng phát hiện mất một số tài sản mà Đội THA đã kê biên, giao cho bà Trinh tự bảo quản như: 1 quạt cây, 1 hòm sắt, cặp số... Số đồ đạc này sau đó được con gái bà Trinh tự nguyện nộp lại cho Công an huyện Sa Pa.

Với những căn cứ nói trên, Bản án hình sự sơ thẩm số 03 ngày 10/12/1999 của TAND huyện Sa Pa đã xử phạt bà Vũ Kiều Trinh 18 tháng tù giam về tội "Không chấp hành án" và 6 tháng tù về tội "Vi phạm việc niêm phong, kê biên tài sản", tổng cộng là 24 tháng tù giam. Toà cũng tuyên sung công quỹ số tài sản đã bị dịch chuyển nói trên. Bản án này sau đó được HĐXX phúc thẩm của TAND tỉnh Lào Cai tuyên y án.

Sự thật được làm rõ

Việc buộc tội bị cáo theo nội dung bản án sơ thẩm, phúc thẩm xem ra đã rất lôgic. Tuy nhiên, những tài liệu, chứng cứ có ngay trong hồ sơ vụ án cũng lại cho thấy có những vấn đề bất ổn về căn cứ buộc tội.

Cụ thể, "vi phạm việc niêm phong, kê biên tài sản", theo quy định tại Điều 30 Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 1993 thì không được kê biên tài sản là đồ dùng sinh hoạt thông thường cần thiết cho người phải THA và gia đình. Đằng này, Đội THA huyện Sa Pa cưỡng chế kê biên toàn bộ tài sản của gia đình bà Trinh, bao gồm cả những đồ dùng sinh hoạt thông thường như cặp số, thùng tôn, quạt... trong khi riêng ngôi nhà được kê biên đã vượt quá số tiền mà đương sự phải THA. Mặt khác, những đồ dùng cá nhân này cũng đã được con gái đương sự trả lại đầy đủ. Như vậy, việc Tòa kết án bị cáo Trinh về tội này và còn tịch thu sung công những đồ dùng cá nhân này là thiếu căn cứ.

Tài liệu trong hồ sơ vụ án cho thấy về quy trình, thủ tục tiến hành THA có sai sót. Việc cưỡng chế tài sản được tiến hành trong lúc vụ án đang chuẩn bị được xử giám đốc thẩm theo trình tự. Mặt khác, ngay việc cưỡng chế cũng có điều không bình thường. Cụ thể, ngày 14/10/1999 Đội THA ra quyết định cưỡng chế nhưng ngay sáng ngày hôm sau, Hội đồng cưỡng chế đã đến phá khóa cửa ngôi nhà bị kê biên khi đương sự vắng mặt. Việc này ít nhiều đã gây ra bức xúc khiến đương sự không kiểm soát được hành vi của mình… Như vậy, việc buộc tội bị cáo "không chấp hành bản án" cũng rất khiên cưỡng.

Chờ sự phán quyết khách quan

6 năm sau, ngày 7/11/2005, VKSND tối cao đã ra Kháng nghị Giám đốc thẩm đối với vụ án này. Theo đánh giá của VKSND tối cao thì sự việc xuất phát từ những vi phạm của Đội THA huyện Sa Pa ở nhiều thủ tục THA; tài sản của Vũ Kiều Trinh thực tế lại nhiều hơn số tiền phải thi hành và đương sự cũng đã có nhiều đơn đề nghị xem xét giải quyết cho gia hạn và định giá lại tài sản nhưng không được giải quyết, dẫn đến bức xúc và có những lời nói, hành động lăng mạ cán bộ thi hành nhiệm vụ.

Tuy vậy, theo VKSND tối cao, điều quan trọng là việc THA vẫn hoàn tất, tài sản được bán xong, trả nợ cho ngân hàng... Với lẽ đó, VKSND tối cao cho rằng: Không có những căn cứ xác định bà Trinh đã phạm hai tội trên và đề nghị huỷ án sơ thẩm, phúc thẩm, tuyên bố đương sự không phạm tội.

Ngày 18/4/2006, HĐXX Giám đốc thẩm của Tòa Hình sự TAND tối cao đã mở phiên toà xem xét vụ án theo kháng nghị của VKSND tối cao. Đồng tình với quan điểm của VKSND tối cao, HĐXX Giám đốc thẩm cho rằng một số vấn đề liên quan đến việc xác định tội danh, tính đúng đắn và hợp pháp của quá trình thực hiện THA, xác định giá trị tài sản kê biên... chưa được điều tra làm rõ. Phán quyết giám đốc thẩm tuyên huỷ các bản án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm để điều tra lại