Chuyển viện bệnh nhi sơ sinh: Bất ổn do bỏ qua những nguyên tắc vàng

Việc chuyển viện cho bệnh nhi sơ sinh tại thành phố được thực hiện do các bệnh viện sản khoa, còn tại các tỉnh do các bệnh viện đa khoa đảm nhiệm. Hầu hết bệnh nhi được chuyển viện do vượt quá khả năng chuyên môn của bác sỹ tuyến dưới.

Chỉ có một số ít các ca do yêu cầu chuyển viện của gia đình. Tuy nhiên, khảo sát trong số trẻ sơ sinh từ các bệnh viện đa khoa tỉnh cũng như bệnh viện phụ sản trong thành phố được cấp cứu tới Bệnh viện Nhi Đồng I, TP HCM từ năm 2005 tới 2006 cho thấy có rất nhiều quy định quan trọng nhưng nhân viên cấp cứu tuyến dưới đã bỏ qua như: không ghi nhận tình trạng lâm sàng, tình trạng chẩn đoán trước khi chuyển viện.

Có nhiều đường hợp không được chuyển viện bằng xe bệnh viện. Trong đó nhiều trẻ sơ sinh có tình trạng suy hô hấp rất nặng trước chuyển viện với triệu chứng tím tái môi, chỉ có 3 trẻ được đặt nội khí quản ngay khi tới Bệnh viện Nhi Đồng I.

Trong khi theo nguyên tắc bệnh nhân phải được đặt nội khí quản ngay khi còn tím tái và được thở ôxy qua canula trước khi được đưa lên ôtô di chuyển trên một đoạn đường dài.

Về nguyên tắc, xe cấp cứu chuyển viện cần trang bị các dụng cụ hỗ trợ thiết yếu nhưng 88,5% xe cấp cứu được khảo sát vẫn chưa được trang bị đầy đủ các dụng cụ hô hấp cần thiết như: bình O2, canula và masque, ống nội khí quản cỡ sơ sinh…

Đây là nguyên nhân gây nên 35,4% số trẻ được cấp cứu từ tuyến dưới lên Bệnh viện Nhi Đồng I bị suy hô hấp mặc dù trong số ca được khảo sát có nhiều ca đã bị sanh ngạt, trên 100 ca sanh non tháng và sanh nhẹ cân.

Theo các bác sỹ, việc liên lạc thường xuyên giữa cơ sở chuyển viện và cơ sở tiếp nhận là vô cùng cần thiết đảm bảo an toàn cho tính mạng bệnh nhi cũng như cho quá trình chuyển viện.

Tuy vậy, việc quan trọng này trên thực tế đã không được quan tâm cho lắm. Theo bác sỹ Cam, điều này là tối quan trọng vì nếu như giữ liên lạc thường xuyên sẽ có thể đưa ra một phác đồ điều trị thích hợp trước khi chuyển cho các nhân viên y tế tuyến trước và có sự chuẩn bị tối đa về thiết bị, thuốc cấp cứu, nhân sự để đón bệnh nhân…

Bác sỹ Bạch Văn Cam cho rằng, Hội HSCC thành phố và các khoa cấp cứu của bệnh viện cần nghiêm túc nhìn lại việc tuân thủ các quy tắc trong cấp cứu trước chuyển viện.

Việc không được hồi sức cẩn thận trước chuyển viện là một nguyên nhân khiến mất sức cho trẻ trên đường đi và làm nặng thêm tình trạng của trẻ. Đặc biệt, với trẻ sinh non thiếu tháng (cân nặng lúc sinh dưới 1.500g) do cấu tạo cơ thể rất dễ bị hạ đường huyết và hạ thân nhiệt, hệ hô hấp chưa trưởng thành nên dễ bị mắc bệnh màng trong, bệnh nhiễm trùng và nguy cơ tử vong cao hơn những đứa trẻ bình thường khác.

Nhưng ghi nhận cho thấy nhiều trẻ khi tới Bệnh viện Nhi Đồng I  không còn cải thiện được nữa. Trong cấp cứu cho trẻ sinh non bị bệnh màng trong là dùng Surfactant sớm trong vòng 6 giờ đồng hồ sẽ phát huy hiệu quả trong việc cải thiện sức đàn hồi cho phổi ở trẻ cũng như giảm tỷ lệ tử vong. Nhưng trang thiết bị cho xe cấp cứu nhiều cơ sở không có.

Hậu quả nhiều ca khi tới Bệnh viện Nhi Đồng I đã không còn dùng nổi Surfactant. Ghi nhận trong 11 ca bệnh màng trong trong quá trình chuyển viện có 1 ca không được hỗ trợ hô hấp, 6 ca được thở ôxy qua canula, 1 ca được thở ôxy qua masque, 2 ca được đặt nội khí quản… nhưng tất cả các ca này đều nhập viện trong tình trạng cấp cứu.

Điều này cho thấy trong tương lai mỗi bệnh viện cần thiết đầu tư trang thiết bị, thuốc và nhân lực phục vụ cho việc điều trị bệnh màng trong, không nên chuyển viện cho trẻ trong tình trạng suy hô hấp hay khi tới Bệnh viện Nhi Đồng I, bác sĩ không còn cách nào cứu bệnh nhi.

Do vỏ não của trẻ sơ sinh chưa hoạt động tốt nên trong thời gian đầu sau sinh rất dễ bị suy hô hấp. Khi thực hiện chuyển viện lại trong tình trạng đã mang bệnh thì nguy cơ đó càng tăng cao.

Do đó, ổn định hô hấp là yêu cầu đầu tiên trong HSCC chuyển viện, và hiệu quả khi được hỗ trợ hô hấp phù hợp. Bệnh nhi sơ sinh nếu cấp cứu hỗ trợ hô hấp không phù hợp sẽ có tỷ lệ tử vong cao hơn nhiều lần so với trẻ được hỗ trợ phù hợp.

Vấn đề đặt ra là nhân viên y tế thực hiện chuyển viện nên cung cấp ôxy cho trẻ ngay cả khi không có dấu hiệu suy hô hấp cho trẻ sơ sinh để đảm bảo trẻ không rơi vào tình trạng suy hô hấp.

Và những nguyên tắc vàng không thể bỏ qua khi chuyển viện với trẻ sơ sinh, nhất là trẻ sinh non, đó là: Phải cung cấp đủ năng lượng cho trẻ phòng ngừa hạ đường huyết, trẻ phải được ủ ấm tránh hạ thân nhiệt, hỗ trợ hô hấp phù hợp để không xảy ra tình trạng suy hô hấp.

Có như vậy, mới mong giảm được biến cố cho trẻ sơ sinh khi chuyển viện, đảm bảo cuộc chuyển viện thành công