Ứng phó với dịch bệnh Nipah trong dịp Tết

Virus Nipah - dịch bệnh luôn tiềm ẩn trong dịp Tết Nguyên đán khi người dân đi lại, giao lưu nhiều. Tết cũng là dịp tổ chức các lễ hội vui xuân, nguy cơ mắc bệnh về đường tiêu hoá cũng gia tăng, đặc biệt là bệnh liên cầu lợn do nhiều gia đình tổ chức liên hoan. Làm gì để phòng, chống bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là bệnh về đường hô hấp và virus Nipah, phóng viên Báo CAND đã có cuộc trò chuyện với PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) xung quanh vấn đề này.

PV: Thưa ông, nguy cơ lây lan virus Nipah vào Việt Nam trong dịp Tết có tiềm ẩn hay không? Với tỷ lệ tử vong lên tới 75%, nếu mắc phải căn bệnh này, việc điều trị khó khăn như thế nào?

PGS.TS Trần Đắc Phu: Virus Nipah lan truyền từ động vật sang người (chủ yếu là dơi ăn quả), có thể do con người tiếp xúc với các dịch tiết của dơi, hoặc dịch tiết của dơi dính vào hoa quả, con người cầm, nắm, ăn phải và lây dịch bệnh. Virus Nipah lây qua lợn trong vụ dịch năm 1998 ở Malaysia và Singapore do lợn là vật chủ trung gian lây sang người; hoặc từ dơi lây sang người, rồi từ người sang người. Đợt dịch bùng phát đầu tiên đã khiến 105 người tử vong, trong đó có 96 người ở Malaysia và 9 người ở Singapore.

Gần đây Ấn Độ thông báo có một số ca nhiễm virus Nipah là người dân, sau đó lây cho cán bộ y tế, nhưng họ đã khống chế được. Một số nước Đông Nam Á và Nam Á lưu hành dịch bệnh này và lây từ dơi do virus Nipah lưu hành ở đàn dơi. Việt Nam cũng có dơi ăn quả nên cũng có thể có lưu hành virus Nipah, vì vậy nguy cơ là có thể. Tuy nhiên, đến nay Việt Nam chưa phát hiện ổ dịch nào xảy ra, nguy cơ lây lan virus này rất thấp, hoặc có thể không xảy ra khi Ấn Độ đã kiểm soát được dịch.

Virus Nipah là bệnh gây ra các triệu chứng sốt, mệt mỏi, đặc biệt là suy hô hấp cấp, viêm não cấp và tỷ lệ tử vong cao. Thời gian ủ bệnh thường từ 4 đến 14 ngày. Bệnh có thể diễn biến từ thể nhẹ đến nặng, thường khởi phát bằng các triệu chứng không đặc hiệu như sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, ho, đau họng, khó thở. Giai đoạn toàn phát có thể xuất hiện các dấu hiệu của suy hô hấp cấp, viêm não cấp như lơ mơ, rối loạn ý thức, mất định hướng, co giật, hôn mê và có thể tử vong nhanh vòng 24 đến 48 giờ. Tỷ lệ tử vong ở các trường hợp nhập viện được ghi nhận dao động 40-75%. Hiện bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cũng như vaccine phòng ngừa, chủ yếu điều trị triệu chứng, chăm sóc tích cực, nghỉ ngơi.

Do vậy, chẩn đoán sớm bệnh do Nipah là khó khăn do không có bất kỳ triệu chứng đặc hiệu. Tuy nhiên, việc phát hiện sớm có ý nghĩa quan trọng trong giảm tỷ lệ tử vong và phòng, chống lây truyền bệnh, kiểm soát ổ dịch.

PV: Tết Nguyên đán đang cận kề, để phòng tránh lây lan căn bệnh này, Việt Nam cần làm những gì, thưa ông?

PGS.TS Trần Đắc Phu: Trước hết, cần kiểm tra, giám sát những người đi từ vùng dịch về, không nhất thiết chỉ từ Ấn Độ vì dịch còn lưu hành ở các quốc gia khác; giám sát người có triệu chứng nghi ngờ mắc Nipah và tiến hành xét nghiệm, điều trị, cách ly, không để lây lan ra cộng đồng. Trong nước cũng phải xét nghiệm bệnh nhân có triệu chứng nghi ngờ để xét nghiệm xem triệu chứng đó là bệnh gì và tiến hành cách ly để không lây lan ra cộng đồng nếu bệnh đó phải cách ly. Ở Việt Nam có nhiều bệnh cũng có triệu chứng suy hô hấp cấp, viêm não cấp, nên cần cảnh giác.

PV: Tuy Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc Nipah, nhưng cũng không nên chủ quan, ông có khuyến cáo gì cho người dân trong dịp Tết này?

PGS.TS Trần Đắc Phu: Nipah là bệnh cũng có thể lây từ lợn sang người, chủ yếu là qua dịch tiết, khi sử dụng thực phẩm, hoa quả dơi ăn và dây ra virus dính vào, con người ăn phải dễ bị lây nhiễm. Vì vậy, người dân tuyệt đối không tiếp xúc với động vật như dơi. Nếu lợn ốm chết phải kiểm tra xem có phải do virus Nipah không. Người dân nên ăn chín uống sôi, rửa hoa quả và gọt vỏ trước khi ăn, không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn hoặc gặm nhấm; thường xuyên rửa tay với xà phòng, giữ vệ sinh trong chăn nuôi và trong giết mổ.

PV: Mùa Đông – Xuân cần cảnh giác với những dịch bệnh gì, thưa ông? Với thời tiết có nhiều diễn biến bất thường như hiện nay, cộng với tỷ lệ tiêm chủng trong cộng đồng chưa cao, liệu các bệnh sởi, thuỷ đậu, cúm, tay-chân- miệng… có nguy cơ bùng phát thành dịch hay không?

PGS.TS Trần Đắc Phu: Cúm, sởi, thuỷ đậu là những bệnh lưu hành vào mùa Đông - Xuân và con người hay mắc phải. Sởi, thuỷ đậu gây ra các ban ở người song lại lây qua đường hô hấp, trong mùa Đông - Xuân ẩm lạnh bệnh dễ phát triển. Ngày Tết thời gian nghỉ kéo dài, người dân đi lại giao lưu, tiếp xúc nhiều, tạo điều kiện cho bệnh truyền nhiễm lây lan phát triển, rất có nguy cơ bùng phát đối với những ai chưa tiêm phòng. Vì vậy, để phòng tránh bệnh cúm phải tiêm hằng năm, tuy nhiên tỷ lệ tiêm phòng căn bệnh này còn thấp.

Riêng thuỷ đậu tỷ lệ tiêm phòng chưa được 100%, bệnh này bùng phát mạnh và những ai chưa có miễn dịch do chưa mắc bệnh hoặc chưa được tiêm chủng đều có thể bị lây và mắc bệnh. Tay – chân - miệng lây qua đường tiêu hoá, lây lanh nhanh cho trẻ em, đặc biệt ở trường, lớp mầm non. Tuy nghỉ Tết bùng phát dịch tay - chân - miệng không cao, nhưng ra Tết các cháu đi học trở lại vẫn có thể mắc và lây lan nhanh trong lớp học, trường học và cũng lưu ý rằng tại Việt Nam chưa có vaccine phòng bệnh tay chân miệng.

PV: Tết Nguyên đán người dân đi lại giao lưu nhiều, nguy cơ lây lan bệnh truyền nhiễm luôn thường trực, ông có khuyến cáo hay cảnh báo gì cho người dân, cũng như công tác y tế dự phòng hay không?

PGS.TS Trần Đắc Phu: Đặc điểm của Tết là lạnh ẩm, người dân đi lại nhiều, dễ lây lan dịch bệnh, nên bệnh dịch gây viêm đường hô hấp luôn lưu hành. Để phòng tránh, cần giám sát dịch bệnh truyền nhiễm trong cộng đồng. Bên cạnh đó, Tết là thời điểm diễn ra các lễ hội, nên bệnh lây qua đường tiêu hoá dễ xảy ra.

Để phòng, chống dịch bệnh mùa Đông – Xuân, cần giám sát ổ dịch trong cộng đồng, xử lý một cách kịp thời, đặc biệt là bệnh mới nổi. Tại cửa khẩu cần tăng cường kiểm dịch để phòng, chống bệnh dịch từ bên ngoài xâm nhập. Cần có kế hoạch giám sát công tác phòng, chống các bệnh hô hấp, bệnh tiêu hoá, những bệnh phải cách ly và cũng cần có khuyến cáo một cách phù hợp nhất. Thực hiện kiểm tra giám sát thực phẩm giết mổ, tăng cường tuyên truyền cho người dân về các biện pháp phòng bệnh.

Cần thực hiện các chính sách tiêm chủng tốt để người dân được tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch. Cần lưu ý bệnh dại có thể xảy ra vào dịp Tết do người dân đi lại nhiều nên nguy cơ bị chó cắn cũng tăng lên, cần khuyến cáo rộng rãi cho người dân khi bị chó cắn phải đến cơ sở y tế tiêm phòng. Nếu người dân có triệu chứng nghi ngờ bệnh hô hấp phải đeo khẩu trang để không lây cho người khác; hoặc nếu tiếp xúc với người mắc bệnh nghi ngờ cũng phải đeo khẩu trang để không bị bệnh lây sang. Đặc biệt, phụ nữ có thai, trẻ em, người già dễ bị tổn thương khi mắc các bệnh truyền nhiễm nên phải hết sức thận trọng.

Thực hiện ăn chín, uống chín, rửa tay với xà phòng thường xuyên; đảm bảo thực hiện tốt quy định giết mổ, vệ sinh trong chăn nuôi. Dịp Tết cũng có nguy cơ xảy ra các trường hợp mắc liên cầu lợn do người dân liên hoan, gặp mặt, nên phải tăng cường khuyến cáo không ăn tiết tiết canh, thịt lợn chưa nấu chín. Thời tiết nồm ẩm, công tác đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm không tốt, thức ăn dễ ôi thiu, nấm mốc, dễ gây ra rối loạn tiêu hoá, nhiễm khuẩn đường ruột, tiêu chảy… Để phòng ngừa bệnh dịch có thể xảy ra trong dịp Tết, cần thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh. Người dân cần thực hiện tốt các biện pháp để phòng bệnh cho chính mình, cho gia đình mình và cho cộng đồng.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!