Tôi dịch "Hãy để ngày ấy lụi tàn"
Những vấn đề mà Gerald Gordon viết trong tác phẩm này ngày nay đã thay đổi nhiều, vì Cộng hòa Nam Phi đã khác với những năm 40 của thế kỷ XX. Chủ nghĩa A-pac-thai đã sụp đổ ở Nam Phi. Hơn 1 tháng nữa, sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh, World Cup 18 sẽ được tổ chức tại Nam Phi. Nhân dịp này, Báo CAND xin giới thiệu bài viết "Tôi dịch Hãy để ngày ấy lụi tàn" của nhà báo, dịch giả Đắc Lê.
35 năm trước, tôi phải rất vất vả mới tìm được cuốn Kinh thánh bản tiếng Việt in ở Thượng Hải (Trung Quốc) 1941 để tôi ghi nguyên văn trong bản dịch cuốn tiểu thuyết Anh "Let the Day Perish" với chú thích tôi viết ở cuối trang: "(1) Lời của Giốp ghi trong Kinh thánh, phần Cựu ước".
Xin kể về những kỷ niệm 35 năm của tôi với cuốn tiểu thuyết Anh "Hãy để ngày ấy lụi tàn" mà nữ Tiến sỹ khoa học ngữ văn Đoàn Hương (tôi có vinh dự được hướng dẫn chút ít tiếng Anh) nhận xét: "…Là một người học khoa học kỹ thuật, làm khoa học kỹ thuật bỗng "một chiều cả gió" vướng vào cái "hoa cỏ may" của văn chương nghệ thuật, thế là dịch sách, là làm thơ, là vẽ tranh…
Thế là từ "thật" thành "giả", thành "sĩ": dịch giả, họa sĩ… Mà anh có một bề dày đáng kể trong làng dịch. Tôi nhớ từ cái thuở tiếng Anh còn "bẽn lẽn", trăng còn "nằm sóng soài trên cành liễu", Đắc Lê đã dịch hai tác phẩm từ tiếng Anh và được độc giả thời ấy rất yêu quý. Đó là tập truyện ngắn hiện đại Mỹ Hoa dại (dịch phẩm đầu tay của anh) và tiểu thuyết Anh “Hãy để ngày ấy lụi tàn”.
Nếu nói về dịch và giới thiệu văn học hiện đại Mỹ và Anh ra tiếng Việt, tôi dám quả quyết rằng Đắc Lê là một trong những người tiên phong. Trong bộ sách "Những kiệt tác văn chương thế giới", GS Hoàng Nhân chủ biên, giới thiệu: "…Tên tuổi G.Gordon gắn liền với tác phẩm “Hãy để ngày ấy lụi tàn” của ông một tác phẩm được dư luận tiến bộ nhiệt liệt chào mừng và đã được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới".
Năm 1971, đang theo học tiếng Anh lớp buổi tối do thầy Bùi Ý dạy ở Hội Nhà báo Việt
Nhà thơ Dương Đình Hy nhận hộ sách biếu, mang về nhà mình ở phố Cửa Bắc. Rồi chính nhà thơ, tôi và vài người bạn (nhà văn Trần Dũng, anh Học…) bới đống gạch ngói đổ nát ngay trong 12 ngày đêm không lực Hoa Kỳ đánh vào Hà Nội (12/1972) để cứu vớt tài sản, sách vở của nhà thơ và mươi cuốn "Hoa dại" tả tơi trong đổ nát của bom đạn Mỹ, vẫn còn sót những chữ "Kính biếu" đỏ như máu tươi mà NXB Lao Động đã cho đóng dấu, dành cho tôi.
Tôi trở thành dịch giả như vậy…
Sau ngày giải phóng hoàn toàn miền
"Hãy để ngày ấy lụi tàn" đã được tái bản năm 1981, lần này tôi tự hiệu đính. Lại đến năm 1986, tôi vừa trải qua một tai nạn lớn từ cõi chết trở về thì cuối năm nhận được giấy mời của nữ Giám đốc Thư viện tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Thanh Toàn, có cả tiền mua vé máy bay khứ hồi và tiền trọ một tuần tại khách sạn từng ghi dấu ấn lịch sử Palace (Đà Lạt) để vào đấy nói chuyện giới thiệu cuốn "Hãy để ngày ấy lụi tàn" vừa được Công ty Phát hành sách Lâm Đồng liên kết với NXB Tác phẩm mới xuất bản lần thứ 4 nhân dịp kỷ niệm 10 năm thành lập Công ty. (Nhân đó, tôi mới được biết NXB Tác phẩm mới đã liên kết với NXB tỉnh An Giang in lần thứ 3 năm 1982).
Nhiều năm nay, tôi không lưu tâm tới dịch sách và in sách dịch nữa, mà lưu ý viết các cuốn sách giáo khoa học tiếng Anh bằng thơ và kiếm sống, tôi không còn một bản dịch nào của cuốn "Hãy để ngày ấy lụi tàn" qua 5 lần xuất bản khoảng mười vạn cuốn…
Tình cờ, vào mùa thu 11 năm trước (1999), do cơ duyên nào đó, một cô bạn cố nhân thích thú cuốn tiểu thuyết Anh này tìm gặp tôi. Thế là qua "mươi lăm năm ấy biết bao nhiêu tình", "cố nhân" lại được thay bộ áo mới, "cán láng" bóng lộn ở nhà xuất bản cũ mang tên mới "Hội Nhà văn" và có in bức ký họa chân dung tôi của họa sỹ Nguyễn Anh Lân vẽ ngày 18/8/2009 - thu Hà Nội (nay họa sĩ đã mất). PGS.TS Lê Đình Cúc kết thúc lời giới thiệu cho lần in thứ 5. “Sẽ là không đầy đủ nếu không có đôi lời về dịch giả - ông Đắc Lê.
Để chuyển tải được nội dung và nghệ thuật của "Hãy để ngày ấy lụi tàn", dịch giả đã cố gắng rất lớn để có bản dịch khá đạt. Đã xuất bản lần thứ 5 và có sửa chữa, nên dịch phẩm đạt được trình độ tốt nhất. Với hơn 40 tác phẩm dịch từ tiếng Anh, Đắc Lê đã khẳng định được vị trí và uy tín của mình trong đội ngũ những người dịch thuật. Với khả năng về nhiều bộ môn nghệ thuật (hội họa, âm nhạc, thơ ca, nhiếp ảnh…), anh đã chuyển tải được vào bản dịch những câu văn chuẩn xác về nghĩa, in đậm tư tưởng và nghệ thuật của tác giả và có sức hấp dẫn với bạn đọc Việt
Năm ngoái (2009), có người tìm tôi và đưa cho bản Hợp đồng xuất bản sách của Chi nhánh TP HCM, NXB Văn học, do nhà văn Triệu Xuân ký Điều 3 của bản hợp đồng có ghi "Cuốn "Hãy để ngày ấy lụi tàn" in với số lượng 1.500 bản, nhuận bút của dịch giả Đắc Lê là 20% giá bìa/58.000đ nhân với số lượng in".
Lai lịch dịch phẩm Ăng Lê "vang bóng một thời" này chứng tỏ "cung bằng hữu" của tôi rất tốt. Chúng tôi rất vui mừng là cuốn tiểu thuyết này in lần thứ 6 vào dịp nghìn năm Thăng Long để tới tay bạn đọc, bạn bè, các cố nhân
