Thượng nghị sỹ John McCain và người phụ nữ Việt Nam trong "Ở đất kẻ thù"

Phải mất 3 năm sống, tìm hiểu và tìm kiếm tư liệu tại Mỹ, tác giả Lê Lan Anh mới hoàn thành được cuốn tiểu thuyết này.

Theo lời giới thiệu của nhà văn Võ Thị Hảo, Lê Lan Anh sơ tán về vùng Kinh Bắc năm 14 tuổi và ký ức thời đó còn đọng lại đậm nét trong tâm trí chị. Vào những ngày đầu thu 1967, khi cuộc chiến đang ở giai đoạn khốc liệt nhất, những lời xầm xì, dường như có phần thêu dệt của người lớn: "... Ta vừa bắt được một tên phi công Mỹ, dòng dõi. Chính phủ Mỹ sẵn sàng đúc một tượng vàng bằng đúng trọng lượng và kích cỡ của người tù binh này để đổi lấy anh ta...", đã gợi lên một ấn tượng mạnh mẽ với chị.

Ba mươi ba năm sau, tức là vào năm 2000, chuyến viếng thăm Việt Nam của nghị sĩ nổi tiếng người Mỹ - cựu tù binh phi công năm nào đã đánh thức ký ức của chị về bức tượng vàng. Những hành động đầy thiện chí của nghị sĩ nọ nhằm góp phần hàn gắn mối quan hệ giữa Việt Nam và Mỹ đã làm nảy sinh nơi người phụ nữ này ý định viết một cuốn sách lấy cảm hứng chính từ người cựu tù binh Mỹ năm xưa. Người cựu tù binh ấy chính là thượng nghị sỹ John McCain.

Thế là, chị đã dồn hết thời gian cho việc gặp gỡ những nhân chứng sống của cuộc chiến, thăm viếng các bảo tàng, những chiến trường khốc liệt năm nào, ghi chép hàng ngàn trang tư liệu từ các thư viện... Chưa thỏa mãn với những gì thu nhận được, chị đã quyết định sang Hoa Kỳ để tìm hiểu về văn hóa và con người Mỹ.

Sau 6 năm kể từ ngày hình thành ý tưởng, cuốn tiểu thuyết "Ở đất kẻ thù" của tác giả Lê Lan Anh đã hoàn tất. Nhân vật chính của câu chuyện là lão nông Bi cùng cô con gái 14 tuổi tên Na và người phi công Mỹ bị bắt sống. Trong 20 giờ bị giam giữ lại làng Hà, nơi hai cha con ông Bi sinh sống, người tù binh này đã được chứng kiến, trải nghiệm sự khốc liệt và tàn bạo của cuộc chiến.

Nhưng cao hơn cả là tấm lòng nhân hậu đầy tính nhân văn của bé Na hồn nhiên đã lay động và cảm hóa hoàn toàn viên phi công Mỹ. Trong cái làng hẻo lánh ấy - ở đất kẻ thù - anh ta đã nhận ra một điều vô cùng giản dị: Lòng nhân hiện hữu ở nơi nào có con người.

Giới thiệu cuốn sách, nhà văn Chu Lai bày tỏ sự cảm động của một người lính cầm bút với một niềm đam mê hiếm thấy của một người phụ nữ lần đầu viết văn và viết về chiến tranh.

Còn nhà sử học Dương Trung Quốc thì cho rằng, "Ở đất kẻ thù" là câu chuyện của lịch sử cho dù nó hoàn toàn được hư cấu.

Riêng nhà phê bình Nguyễn Hòa thì cho rằng, cuốn sách đi được vào một vấn đề mang tính thời sự, đó là sự thức tỉnh của con người sau chiến tranh…