Thiếu tướng – nhà văn Quân đội Dũng Hà với tiểu thuyết “Sông cạn”
Ai đó đã nói rằng, để sống cùng hậu thế, phải đi trước ngày hôm nay. Có cảm giác như nhà văn Dũng Hà đã tạo ra được một đứa con tinh thần giúp văn nghiệp của ông sống lâu hơn kiếp đời trần thế của tác giả.
"Mười năm mắc cạn trên sông, Nhọc mình mà chẳng nên công cán gì" - nhà văn, Đại tá Quân đội Dương Duy Ngữ từng "lẩy Kiều" với nhà văn, Thiếu tướng Dũng Hà như thế khi chờ mãi mà không thấy cuốn tiểu thuyết rất đắc ý "Sông cạn" tới tay độc giả. Nhà văn Dũng Hà viết "Sông cạn" đã từ gần chục năm nay nhưng phải tới tháng 10/2006, cuối cùng "Sông cạn" cũng được NXB Quân đội nhân dân ấn hành với sự ủng hộ rất nhiệt thành của đồng chí, đồng đội...
Nhà văn Dũng Hà từ lâu đã được công chúng biết tới với tiểu thuyết rất thú vị về binh chủng đặc công "Sao Mai" (cuốn sách đã được dịch ra tiếng Nga và được Nhà xuất bản Sao Đỏ ở Liên Xô cũ ấn hành năm 1986). Nhà văn Dũng Hà từng là Chính ủy Binh chủng Đặc công và Tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội, đã có không ít đóng góp vào sự nghiệp phát triển sáng tác văn học nghệ thuật trong lực lượng vũ trang nói riêng và trên quy mô quốc gia nói chung. Ông còn là tác giả của những tác phẩm văn học có giá trị như các tiểu thuyết "Mảnh đất yêu thương" (1978), "Đường dài" (1987), "Quãng đường xưa in bóng" (1989) cũng như những tập truyện ngắn "Gió bấc" (1963), "Cây số 42" (1996)...
Cách đây vài năm, trong một bài báo khá công phu viết về ông, tôi đã nhận xét: "Ông cũng là người rất dễ gần - đàng sau cái vẻ ngoài như khô khan ấy là một trái tim dễ cảm, rộng lượng và cũng hay thương người. Và rất thẳng thắn, bộc trực, một là một, hai là hai, đến mức có những khi chú cháu ngồi trò chuyện với nhau, đôi khi tôi có cảm giác như ông còn hơi hồn nhiên khi nhìn vào cái cuộc đời và cái nghề viết thực ra trăm mối tơ vò dan díu của chúng ta hôm nay. Đã ở tuổi "cổ lai hy" (ông sinh năm 1929) mà vẫn muốn người khác phải tư duy giống như mình trong mọi chuyện thì có còn là ngây thơ không hả giời?!
Thông thường, đã là nhà văn thì hay dễ ảo tưởng về quyền năng ngòi bút của mình. Đây cũng chẳng phải tính xấu gì đối với người sáng tạo vì không khát vọng cao sẽ khó chinh phục được "cao điểm", có điều nếu quá hoang tưởng thì sẽ hại trước hết cho chính bản thân và gia đình, "nhọc mình mà chẳng nên công cán gì".
Dũng Hà là người luôn tỉnh táo khi nhìn vào con đường văn chương. Ông tự nhận mình là "không có tài bẩm sinh". Ông không có tham vọng làm văn bằng mọi cách để tạo dấu ấn cho mình mà trước hết chỉ để diễn tả những gì có thật trong cuộc đời mình để thực thi công vụ và phục vụ những lợi ích lành mạnh nhất của xã hội, sống rồi mới viết chứ không phải sống để viết.
Nếu một người Đức từng nói chiến tranh là sự tiếp diễn của chính trị bằng những phương tiện khác, thì với Dũng Hà, viết văn cũng là sự nối dài của công tác chính trị bằng ngòi bút. Không thể nói là ông không ham thích văn học từ trẻ: tít từ đầu những năm 60 của thế kỷ trước, ông đã giành được giải ba trong một cuộc thi văn của Tạp chí Văn nghệ Quân đội.
Theo lời ông tự thuật, ngay từ khi mới lớn lên, ông đã có ý thức tự đúc kết những bí quyết viết văn khi đọc các tác phẩm văn học: "Đọc xong cuốn nào, tôi cũng suy đi nghĩ lại, tự tìm xem họ muốn nói gì? Nhân vật chính, phụ ra sao? Tuyến một, tuyến hai, tuyến ba, bố cục... Những truyện nào thích, tôi đọc lại mấy lần, mục đích học xem họ viết cách nào...". Tuy nhiên, suốt một thời gian dài, ông đã yên tâm làm tốt chức trách "sĩ quan chiến trường" của mình trong Binh chủng Đặc công. Biết bao nhiêu công việc mà ông đã phải trải qua trong một lực lượng "đầu sóng ngọn gió", luôn giáp mặt với hy sinh nguy hiểm như thế. Thậm chí, ông từng bị dính đạn và hiện mang vết thương vĩnh viễn trong mình. Tuy nhiên, mơ ước dẫu thầm kín nhưng không bao giờ nguôi trong lòng là làm sao nói được những gì "tai nghe, mắt thấy, tim cảm" thành ngôn ngữ văn học thì không lúc nào buông tha cho ông.
Càng đi vào hiện thực bề bộn và nguy hiểm của đời sống chiến sĩ chiến đấu, Dũng Hà càng cảm thấy đốm lửa văn chương cháy lên trong mình. Ông kể: "Năm 1974, sau khi được trực tiếp tham gia mấy chiến dịch của đặc công, tôi bỗng nảy ra ý định táo bạo: Mình là người trong cuộc, có vốn sống trực tiếp đặc công, sao lại không viết nhỉ?". Chính trong tâm trạng ấy, Dũng Hà đã hoàn thành "Sao Mai", bộ tiểu thuyết cho tới nay là hay nhất về Binh chủng Đặc công, trong vòng 60 ngày, dày 600 trang bản thảo. Nửa năm sau, vào cuối năm 1974, tác phẩm được in ra và được đón nhận nồng nhiệt...
Không phải nhà văn nào cũng vượt qua được "dấu son" của thời sung sức. Và không ít người cũng nghĩ như thế về "Sao Mai" và nhà văn Dũng Hà. Vành nguyệt quế, dù mới chỉ ở mức hoàn thành tốt nhiệm vụ văn chương, của "Sao Mai" có lẽ đã phủ xuống che đi nhiều bộ sách sau của ông... Dường như cho tới khi ông về hưu, không ai hy vọng gì vào ông thêm nữa, dẫu sao đã có được "Sao Mai" cũng đã là quá tốt cho một cựu chính ủy Binh chủng.
Riêng bản thân Dũng Hà không an phận. Những thăng trầm và dâu bể của cá nhân cũng như những người thân trong dòng họ (từng tham gia cách mạng từ sớm, có nhiều thành tích nhưng vì quá chân thành và bộc trực nên đã phải gánh chịu không ít những thử thách khốc liệt, may mà cuối cùng đều tai qua nạn khỏi) cứ ám ảnh ông và giục ông cầm bút. Và ông đã sống như con thiên nga tích cóp những giai điệu máu thịt thăng hoa nhất để tới giờ tới khắc, sẽ cất lên tiếng hát bài ca cuối cùng lưu danh mai hậu. Ông tướng về hưu trong ngôi nhà nhỏ ba tầng ở ngõ số 8 phố Lý
Bản thảo tập tiểu thuyết "Sông cạn" đã được ông hoàn thành lần đầu từ năm 1996 và ngay lập tức, được nhiều đồng nghiệp đón nhận trân trọng, coi đó là "sách để đời" của nhà văn Dũng Hà. Tôi cũng đọc bản thảo "Sông cạn" và nhiều đoạn thấy lòng mình chùng lại, không chỉ thương cảm nhân vật trong sách mà cho cả một thế hệ, thế hệ của những người như Thiếu tướng Dũng Hà và cha tôi, một Đại tá Quân đội về hưu đã hơn chục năm trời. Ai đó đã nói rằng, để sống cùng hậu thế, phải đi trước ngày hôm nay. Có cảm giác như nhà văn Dũng Hà đã tạo ra được một đứa con tinh thần giúp văn nghiệp của ông sống lâu hơn kiếp đời trần thế của tác giả. Với một nhà văn, đó há chẳng phải là một niềm hạnh phúc và may mắn đích thực hay sao, dù rằng, cần phải có thêm thời gian để xã hội "chín" tới lúc có thể cân bằng tâm trí đón nhận nó".
Hôm nay, khi cầm trên tay cuốn tiểu thuyết còn thơm mùi mực "Sông cạn" mà ông tặng với lời đề tựa mà quả thực là tôi đã đỏ mặt đọc vì xúc động và cảm thấy mình quá được ưu ái "Thân yêu tặng người đồng đội, đồng nghiệp, đồng chí, người bạn vong niên, người trí thức cách mạng...", tôi chỉ muốn nói một câu là, những suy nghĩ về ông trong tôi dù bèo trôi nước chảy bao nhiêu cũng không thay đổi. Xin được chia sẻ niềm vui với nhà văn Quân đội Dũng Hà!
