Những người chép sử bằng ảnh

Đây là đợt xuất quân rầm rộ nhất, đông nhất và rải đều khắp từ Quảng Trị - Huế - Buôn Ma Thuột đến tận Cà Mau.

Mở đầu là chiến dịch đường 14 - Phước Long (từ ngày 13/12/1974 đến 6/1/1975), phóng viên nhiếp ảnh Nông Quang Khanh là phóng viên thường trú của Thông tấn xã Giải phóng tại B2 (Nam Bộ) đã tay súng, tay máy theo sát từng bước chân giải phóng quân miền Đông Nam Bộ ghi lại những hình ảnh đồng bào các dân tộc Mạ, S’tiêng, K'ho... ở Đồng Xoài, Phước Long đi dân công tải đạn, khiêng thương phục vụ chiến trường.

Tiếp theo là chiến dịch Tây Nguyên - Buôn Ma Thuột được mở màn từ ngày 10/3/1975. Các phóng viên ảnh Anh Tôn, Phước Huề... thường trú tại phân xã khu 5 (Trung Bộ) đã cùng các chiến sỹ giải phóng quân vượt suối, băng rừng vào giải phóng thị xã Buôn Ma Thuột.

Quân ta đã làm chủ một thị xã rộng lớn và then chốt ở Tây Nguyên, bắt sống hai Đại tá quân đội Sài Gòn là Vũ Thế Phong - Sư đoàn phó Sư 23 Quân chủ lực quân đội Sài Gòn và Nguyễn Trọng Luật - Tỉnh trưởng tỉnh Đắk Lắk. Đây là lần đầu tiên ở chiến trường miền Nam, phóng viên ảnh mặt trận đã ghi hình được hai tên tù binh cỡ bự, cùng nhiều hình ảnh thị xã Buôn Ma Thuột được giải phóng.

Chiến thắng Buôn Ma Thuột được phát triển nhanh chóng theo quốc lộ số 7, số 19 xuống các tỉnh duyên hải miền Trung Trung Bộ. Các anh Phước Huề, Anh Tôn lại có mặt ở Cheo Reo, Phú Bồn... để ghi lại hình ảnh quân giải phóng đang thừa thắng xốc tới, cũng như hình ảnh cuộc rút chạy thảm bại khỏi Tây Nguyên của quân đội Sài Gòn.

Cũng ở mặt trận Tây Nguyên, các nhà nhiếp ảnh Hồng Phấn, Xuân Quyết... thường trú tại địa phương đã vào giải phóng thị xã Kon Tum và Pleiku.

Trong lúc đó, ở Thủ đô Hà Nội đã cho xuất kích tổ "phóng viên mũi nhọn, thọc sâu" gồm các phóng viên nhiếp ảnh Đinh Quang Thành, Vũ Tạo, Hứa Kiểm, Ngọc Đản, Trần Mai Hưởng, Hoàng Thiểm, Trần Tuấn, Ngọc Quả, Văn Bảo, Lâm Hồng Long...

Tổ phóng viên mũi nhọn thọc sâu đã gia nhập vào đội hình của Binh đoàn Hương Giang, theo bước chân thần tốc, táo bạo của các anh tiến vào giải phóng thành phố Huế, cửa Thuận An, cửa Tư Hiền.

Quân cách mạng kéo cờ chiến thắng trên đỉnh Phú Văn Lâu chiều 25/3/1975 thì đến sáng 26/3/1975, các anh trong tổ mũi nhọn lại cùng Binh đoàn Hương Giang hành quân thần tốc, vượt đèo Hải Vân xốc tới vào giải phóng TP Đà Nẵng - thành phố lớn nhất ở miền Trung với trên 10 vạn quân địch đang "tử thủ".

Cuộc tấn công giải phóng Đà Nẵng của quân giải phóng mạnh hơn vũ bão, làm tan rã nhanh chóng 10 vạn quân địch. Đến ngày 29/3/1975, thành phố đã được hoàn toàn giải phóng. Vội vã ghi lại hình ảnh nhân dân Đà Nẵng đổ ra đường đón mừng giải phóng quân, rồi các anh lại vội vã theo bước chân thần tốc của Binh đoàn Hương Giang tiến về phía Nam.

Còn các phóng viên ảnh Hà Mùi, Việt Long, Hữu Quả... là phóng viên thường trú ở Quảng Đà ghi tiếp những hình ảnh quân ta làm chủ sân bay Nước Mặn, đài rađa trên bán đảo Sơn Trà, đồng thời ghi lại những hình ảnh thất trận thảm bại của quân đội Sài Gòn.

Từ mặt trận Tây Nguyên, các phóng viên Hồng Thụ, Sỹ Huynh, Trọng Nghiệp, Bùi Tường... tràn xuống các tỉnh duyên hải miền Trung để ghi lại hình ảnh của các thị xã Tam Kỳ, Quảng Ngãi, Tuy Hòa, Phú Yên rồi thị xã Bình Định, Quy Nhơn, thị xã Nha Trang, Khánh Hòa lần lượt được giải phóng và nhân dân các địa phương bắt tay vào xây dựng cuộc sống mới.

Riêng tổ phóng viên mũi nhọn, thọc sâu vẫn từng ngày, từng giờ bám sát Binh đoàn Hương Giang và chia thành nhiều mũi, nhiều tốp. Mũi lên giải phóng TP Đà Lạt, mũi đi tiếp vào phòng tuyến Phan Rang, giải phóng thị xã Ninh Thuận.

Sau khi quân ta đập tan tuyến phòng thủ Phan Rang của địch, các anh Đinh Quang Thành, Hứa Kiểm, Lâm Hồng Long, Vũ Tạo còn vào sân bay Thành Sơn - Phan Rang ghi lại hình ảnh những chiếc máy bay A37 hiện đại của Mỹ mới viện trợ cho quân đội Sài Gòn.

Rồi chính những chiếc máy bay chiến lợi phẩm đó, từ sân bay Thành Sơn, phi đội Quyết thắng do Nguyễn Thành Trung chỉ huy đã bay đi trút bão lửa xuống sân bay Tân Sơn Nhất chiều 28/4/1975 - tạo một điểm nhấn quan trọng trong Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Cũng tại sân bay Thành Sơn, tổ phóng viên mũi nhọn còn dùng xe honda chiến lợi phẩm để cơ động hơn trên đường tiến về giải phóng thị xã Phan Thiết, Hàm Tân...

Tại thị xã Phan Thiết vừa được giải phóng, nhà nhiếp ảnh Lâm Hồng Long gặp lại người mẹ thân yêu, già nua, gầy guộc đã vò võ trông ngóng anh 20 năm. Gặp lại mẹ già, mẹ con Lâm Hồng Long mừng mừng, tủi tủi chẳng nói nên lời.

Tổ phóng viên mặt trận cho phép anh được ở lại Phan Thiết với mẹ một đêm. Sáng hôm sau, bịn rịn chia tay mẹ già, nhà nhiếp ảnh Lâm Hồng Long dùng xe honda chiến lợi phẩm để đuổi kịp đồng đội ở rừng cao su đồn điền Ông Quế - nơi Binh đoàn Hương Giang tập kết và làm lễ xuất quân tiến về Sài Gòn.

Có lẽ, hình ảnh mẹ con nhà nhiếp ảnh Lâm Hồng Long gặp mặt sau 20 năm xa cách đã giúp anh tạo nên hình tượng bức ảnh "Mẹ con ngày gặp mặt" bất hủ của anh ở Vũng Tàu của mẹ con anh Thức - người tử tù từ Côn Đảo trở về.

Tại rừng cao su đồn điền Ông Quế, tổ phóng viên mũi nhọn đã ghi lại hình ảnh giây phút lịch sử - Tư lệnh Binh đoàn Hương Giang trao cờ Quyết chiến quyết thắng cho các chiến sỹ Lữ đoàn xe tăng 203 để cắm cờ chiến thắng trên nóc Dinh Độc Lập. Và lá cờ đó đã tung bay trên nóc Dinh Độc Lập đúng 11h30' ngày 30/4/1975.

Ở mặt trận phía Tây - Tây Nam Sài Gòn, vòng vây của quân giải phóng đã xiết chặt. Phóng viên Nông Quang Khanh theo sát cánh quân 232, xe tăng, pháo binh vượt sông Vàm Cỏ Đông tiến vào đánh chiếm đài rada Phú Lâm, Tổng nha Cảnh sát chính quyền Sài Gòn rồi hợp quân ở Dinh Độc Lập.

Ở mặt trận phía Bắc Sài Gòn, phóng viên ảnh Phạm Thanh Hải ghi lại hình ảnh các chiến sĩ Quân đoàn 4 vào giải phóng Hố Nai, TP Biên Hòa, sân bay Biên Hòa, tổng kho Long Bình; rồi cũng hợp quân tại Dinh Độc Lập trưa 30/4/1975.

Ở hướng Tây Bắc Sài Gòn, các phóng viên ảnh Dương Thanh Phong, Nguyễn Văn Thắng, Nguyễn Văn Khuynh thường trú ở phân xã đặc khu Sài Gòn - Gia Định đã cùng quân giải phóng vào đánh chiếm trại huấn luyện quân sự Quang Trung, thị trấn Hóc Môn, đánh chiếm dinh Tỉnh trưởng Gia Định.

Các anh Hoàng Thiểm, Ngọc Đản, Đinh Quang Thành, Trần Mai Hưởng, Vũ Tạo… đều leo lên xe của Lữ đoàn xe tăng 203 tiến dọc xa lộ Biên Hòa, Sài Gòn, vượt qua cầu Đồng Nai, cầu Rạch Chiếc, cầu Sài Gòn tiến thẳng vào Dinh Độc Lập - hang ổ cuối cùng của địch đúng 11h30' ngày 30/4/l975, ghi lại hình ảnh Đại đội trưởng Bùi Quang Thận cùng các chiến sĩ xông lên cắm cờ chiến thắng tại Dinh Độc Lập.

Các cánh quân tiến về Sài Gòn đều lấy Dinh Độc Lập là điểm hẹn cuối cùng. Chính vì vậy mà các phóng viên ảnh Văn Bảo, Nông Quang Khanh, Minh Lộc, Lâm Tấn Tài… đều thỏa sức ghi lại hình ảnh xe tăng của quân giải phóng chiếm giữ Dinh Độc Lập và các anh đã kịp ghi lại hình ảnh nội các chính quyền Sài Gòn Dương Văn Minh đầu hàng