Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: "Niềm yêu kính con người mới trở thành văn hoá"

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải (63 tuổi) sinh tại Sơn Tây, nguyên là Thư ký tòa soạn của Báo Phụ nữ Việt Nam và là một cây bút nữ viết nhiều về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" với nhiều tác phẩm có giá trị như:"Phạm Xuân Ẩn, tên người như cuộc đời" (Giải B văn xuôi của Hội Nhà văn Việt Nam năm 1997; giải A cuộc thi viết truyện ký 5 năm về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" do Hội Nhà văn và Bộ Công an tổ chức); "Trần Quốc Hương, người thầy của những nhà tình báo huyền thoại", NXB CAND 2004; "Đại tướng Mai Chí Thọ, Tướng con dân", NXB CAND 2005…

Nhân Ngày phụ nữ Việt Nam, PV Báo CAND đã có cuộc trò chuyện với nữ nhà văn có duyên với mảng đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" này xung quanh những trang viết về nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn của chị.

PV: Tác giả - Giáo sư Larry Berman kể trong cuốn "Điệp viên hoàn hảo" vừa mới phát hành tại Việt Nam rằng: Ông đã từng qua Việt Nam 18 lần, bị từ chối 3, đến lần thứ 4 ông mới được Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn cho phép viết về cuộc đời mình. Ở Việt Nam, cách đây 5 năm, bạn đọc đã được biết tác phẩm của chị: "Phạm Xuân Ẩn, tên người như cuộc đời". Cuốn sách đã được giải A cuộc thi truyện ký 5 năm viết về đề tài " Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống". Điều gì khiến chị thuyết phục được Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn kể lại cuộc đời ông?

Nguyễn Thị Ngọc Hải (NTNH): Tôi phải đối đầu với hai nỗi khó ngang nhau: Thứ nhất, ông nhất quyết muốn im lặng. Thứ hai, hồ sơ tình báo còn bí mật khép kín. Có lúc tôi đã nghĩ sẽ không viết được gì. Nhưng tôi tự hỏi mình: Vứt chuyện viết lách đi. Làm sao lại không đến xin học hỏi một nhân cách như thế. Với một nhà báo bậc thầy như ông, tôi không nghĩ sẽ thuyết phục theo kiểu giở kỹ năng nghề nghiệp. Có lẽ ông cảm động thấy tôi không như lối thông thường: Không kiếm được cái để viết lách thì quên ngay, đi tìm đề tài khác. Sự chân thật đã mở ra điều may mắn cho tôi. Đây là thái độ ứng xử chứ không phải vấn đề kỹ thuật.

PV: Báo chí nước ngoài đã từng nói về nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn với một cái nhìn trân trọng: "Trong lịch sử tình báo chiến tranh, hiếm có người nào thành công như ông Ẩn. Ông đã sống 2 cuộc đời qua cuộc chiến kéo dài, vừa là nhà tình báo cộng sản vừa là một nhà báo". Khó khăn lớn nhất với chị khi viết về con người này là gì?

NTNH: Khó nhất là thâm nhập các hồ sơ tài liệu tình báo. Tôi tập trung vào một góc, chọn "là những chớp đèn flash" làm bừng sáng lên được tính cách mà ông đánh giá là "tương đối giống". Đó là điều khó nhất khi viết chân dung, bởi thành tích người ta có thể quên, nhưng niềm xúc cảm yêu kính con người mới là thứ lâu bền, mới trở thành văn hóa.

PV: Nhiều người cho rằng, đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" là một mảng đề tài khó, đòi hỏi nhà văn phải có vốn sống, sự xâm nhập thực tế và có thể "giải mã" các vấn đề nghiệp vụ. Chị đã vượt qua yêu cầu này thế nào, đặc biệt trong điều kiện là nhà văn nữ?

NTNH: Viết cái gì cho hay đều khó và giá trị tác phẩm là quan trọng chứ không kể nam hay nữ. Tôi thường nói đùa mà cũng gần sự thật: Nếu Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn hoạt động đơn tuyến thì tôi cũng viết về ông theo kiểu đơn tuyến. Ngoài sự giúp đỡ của chính ông Ẩn, tôi không có điều kiện như Giáo sư Larry Berman khai thác nhiều mối quan hệ bè bạn, đồng nghiệp, về tài liệu về ông Ẩn ở Mỹ. Còn hồ sơ tình báo ở Việt Nam lúc tôi viết chưa được hé lộ. Tôi quan sát trò chuyện với ông 10 năm mới viết được cuốn sách mỏng đó.

PV: Chị đánh giá cao điều gì nhất trong cuộc đời hoạt động và con người Phạm Xuân Ẩn?  

NTNH: Về chiến công và tài năng của ông, đất nước đã tôn vinh. Tôi đánh giá cao toàn bộ cống hiến và tôi cảm thương cuộc đời lạ lùng gian khổ hãi hùng của ông, một người hiểu sâu sắc cả 3 nền văn hóa Việt Nam - Pháp - Mỹ; trung thành với đất nước và con người. Chất nhân văn của ông vươn lên được tầm cao của nhân loại. Tôi nghĩ sẽ có nhiều người còn tiếp tục viết về ông. Ông xứng đáng trở thành nhân vật của nhiều thể loại cả văn chương lẫn nghiên cứu chính trị, khoa học quân sự và đạo đức.

PV: Trong quá trình viết "Điệp viên hoàn hảo", Giáo sư Larry Berman có viết về việc quen biết chị. Hai nhà văn đã trao đổi, làm việc như thế nào?

NTNH: Khi cuốn "Điệp viên hoàn hảo" mới có bản tiếng Anh, Larry Berman sang Việt Nam, có đến tặng sách cho tôi dù chưa biết sách viết gì dưới quan điểm của một người Mỹ. Tôi vẫn rất cảm động khi ông viết lời đề tặng với một lòng kính trọng. Thật ra Giáo sư có sang Việt Nam nhiều lần, và nhiều hơn là được sự giúp đỡ của chị Lê Phong Lan - đạo diễn đang làm phim tài liệu về Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn. Chúng tôi đều trao đổi các khó khăn, các đánh giá, các cuộc gặp gỡ với lưới tình báo. Tôi có đưa Giáo sư tới phỏng vấn Đại tướng Mai Chí Thọ. Con trai tôi, cháu Trần Hà Nguyên phiên dịch giúp mẹ. Cháu là dịch giả cuốn hồi ký "My life - Đời tôi" của Bill Clinton.

PV: Theo chúng tôi được biết, Hãng phim TFS của Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh sắp hoàn thành bộ phim 10 tập về Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn. Chị có tham gia vào bộ phim này không? Nếu làm cố vấn, chị sẽ khai thác khía cạnh và chi tiết nào?

NTNH: Đó là bộ phim của đạo diễn Lê Phong Lan tôi vừa nói ở trên. Chị ấy làm phim, phải có hình ảnh thì khó khăn hơn nhiều, mặc dù bây giờ có sự giúp đỡ của ngành tình báo chứ không đơn độc như tôi trước đây. Tôi không tham gia chính thức vào bộ phim, chỉ trao đổi có tính chất bạn bè. Đạo diễn Phong Lan có dựa vào cuốn sách của tôi để phát triển công việc của chị với nghiệp vụ điện ảnh tài liệu, tái hiện bối cảnh lịch sử chiến tranh. Chị cũng quay được nhiều hình ảnh khi vị tướng còn sống và có nhiều chuyện kể cảm động.

PV: Xin cảm ơn nhà văn về cuộc trò chuyện thú vị này!