Nguyễn Đặng: Nhà báo - chiến sĩ - nghệ sĩ

Sau sự kiện Vịnh Bắc Bộ, ngày 5/8/1964, chàng sinh viên sư phạm Nguyễn Đặng quyết định xếp bút nghiên đi về Nam chiến đấu. Anh được Việt Nam Thông tấn xã (VNTTX) tuyển chọn theo học lớp báo chí cấp tốc để phục vụ cho chiến trường miền Nam.

Sang đầu năm 1965, anh cùng nhà nhiếp ảnh Đinh Thúy, Nguyễn Đức Chính, Lê Chí Hải, Mai Tấn Đạt… vượt Trường Sơn về Thông tấn xã Giải Phóng (TTXGP) đóng ở chiến khu D - Đông Nam Bộ. Có thể nói Nguyễn Đặng là lớp học sinh miền Nam tập kết ra Bắc trở về Nam chiến đấu sớm nhất.

Về công tác ở Phòng Ảnh TTXGP, Nguyễn Đặng thích ứng khá nhanh với chiến trường miền Đông gian lao mà anh dũng. Chuyến đi công tác ấn tượng đầu tiên của anh là tiếp xúc với những binh sĩ, sĩ quan quân đội Sài Gòn làm binh biến trở về với Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam. Cuộc binh biến của Trung đoàn I Thiết giáp quân đội Sài Gòn khởi nghĩa đêm 23/3/1966 ở Thủ Dầu Một được Nguyễn Đặng chứng kiến và ghi lại bằng hình ảnh mà điển hình là Trung úy Phùng Văn Mười, Chỉ huy trưởng cuộc binh biến.

Tự vệ Nhà máy In Trần Phú bảo vệ căn cứ trong một trận càn.

Những ngày công tác ở Phòng Ảnh TTXGP, Nguyễn Đặng vừa là phóng viên, vừa là du kích của cơ quan, đồng thời anh còn là giáo viên dạy bổ túc văn hóa. Anh chị em trong cơ quan được học văn hóa đến lớp bốn, lớp năm, anh vừa dạy văn hóa vừa dạy nghề chụp ảnh. Đến năm 1968, lứa phóng viên ảnh đầu tiên của TTXGP đào tạo đã cầm máy ảnh đi chiến trường phục vụ Chiến dịch Mậu Thân 1968, tiêu biểu là những phóng viên Hồ Minh Hòa, Xuân Nghĩa, Ngọc Ẩn, Trần Ấn...

Đến mùa xuân 1975, cả thầy và trò Nguyễn Đặng cùng ra trận, cùng tiến về giải phóng Sài Gòn. Tiếp quản xong Việt Ấn xã của chính quyền Sài Gòn, Nguyễn Đặng được điều động sang làm phóng viên ảnh của Báo Sài Gòn giải phóng, anh vừa lo phần ảnh thời sự hàng ngày của Báo, lại còn lo làm công tác quản lý, công tác phát hành báo ở khắp các tỉnh Nam Bộ.

Đến khi anh được giao trọng trách làm Phó Tổng biên tập Báo Sài Gòn giải phóng, anh vẫn không rời tay máy. Ngoài chụp ảnh thời sự, anh còn sáng tác ảnh nghệ thuật. Trong những năm cuối thế kỷ XX, Nguyễn Đặng đã cùng bạn đồng nghiệp Lâm Tấn Tài chăm lo, vun đắp cho sự nghiệp ảnh nghệ thuật cách mạng ở TP Hồ Chí Minh nói riêng và Nam Bộ nói chung.

Ống kính ảnh của Nguyễn Đặng đã ghi lại những phong cảnh quê hương đậm chất Nam Bộ, những nông dân Nam Bộ do Nguyễn Đặng ghi lại rất đôn hậu chất phác, gần gũi. Những em bé lẫm chẫm đi chân đất, một thôn nữ đẫy đà, thuần chất miệt vườn sông nước Cửu Long, một bà má Hậu Giang răng rụng hết vẫn bỏm bẻm nhai trầu hoặc một lão nông cởi trần đầu quấn khăn rằn ngồi uống rượu đế trên chiếc ghe bầu chở đầy trái cây. Rồi cả những hình ảnh con sông quê hương, một đêm trăng sáng ở Đồng Tháp Mười vào mùa nước nổi... Đó là những ảnh phong cảnh luôn có hồn quê rất sâu lắng và rất mang phong cách... Nguyễn Đặng.

Anh đã ra đi ở tuổi 65. Mọi người đều nhớ anh tiếng cười sảng khoái yêu đời, tiếng cười rủng rảng rất dễ mến, dễ thương.

Anh ra đi đã để lại cho kho tư liệu ảnh của TTXVN những tấm ảnh lịch sử vô giá thời kháng chiến chống Mỹ và để lại trong kho tàng ảnh nghệ thuật Việt Nam những tấm ảnh thấm đượm chất quê hương Nam Bộ - miệt vườn sông nước Cửu Long