Một công trình tinh hoa để đời

Công trình nghệ thuật độc nhất vô nhị này được kết hợp bởi nhiều ý tưởng với sự tài hoa của thư pháp, hội họa, nghề thủ công truyền thống chạm khắc gò đồng, chạm khắc gỗ, mạ vàng…

Để có được công trình mang nhiều ý nghĩa dâng ngày Đại lễ và để lại cho hậu thế mai sau về nguyên bản bức chiếu dời đô của vị vua anh minh Lý Thái Tổ, có cả một khoảng thời gian dài cách đây 10 năm và được thực hiện trong 3 năm vừa qua của nhiều người trong Câu lạc bộ Thư pháp Việt Nam, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cùng một số doanh nghiệp hảo tâm công đức ngân sách, công sức.

Ý tưởng và những công việc đầu tiên được nhà thư pháp Nguyễn Văn Bách cùng nghệ nhân gò chạm đồng Thế Long và Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Thịnh, Trưởng bộ môn Hán Nôm - Trường Đại học Quốc gia Hà Nội bàn bạc, thực hiện. Nhà thư pháp Nguyễn Văn Bách đã khởi thảo các chữ trong nguyên bản "Chiếu dời đô" của vua Lý Công Uẩn trong khoảng 4 tháng, mỗi chữ có chiều cao 10cm.

Ông Bách tuổi đã ngoài 80, nhưng vẫn đau đáu một tâm niệm được chứng kiến lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội và tác phẩm "Chiếu dời đô" của vị vua anh minh mà ông đã thuộc lòng, đó là kiệt tác "Thiên tải nhất thì" nghĩa là "nghìn năm có một" cần phải lưu lại cho hậu thế.

Dựa vào những  nét thư pháp của cụ Bách, nghệ nhân Thế Long gò đồng một số chữ mẫu. Khi đã có vài chục chữ đồng, cũng là lúc Câu lạc bộ Thư pháp thuộc Hiệp hội Làng nghề Việt Nam ra đời, được bàn bạc bởi Hội đồng cố vấn như Giáo sư, Viện sỹ, Anh hùng Lao động Vũ Khiêu; Giáo sư Phan Văn Các - nguyên Viện trưởng Viện Hán Nôm; các nhà thư pháp danh tiếng: Nguyễn Văn Bách, Nguyễn Đức Chỉnh, Nguyễn Hữu Tuyền, Bùi Quang Liên…; Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam Vũ Quốc Tuấn, Tổng thư ký Hiệp hội Làng nghề Việt Nam Lưu Duy Dần; nghệ nhân Thế Long; nhà báo Lê Huy Kha… quyết tâm thực hiện công trình đầy ý nghĩa này.

Nghệ nhân, nhà giáo Xuân Miên Nguyễn Thế Long, người làng nghề nổi tiếng Đại Bái, Gia Bình, Bắc Ninh thực hiện khâu gò chữ bằng đồng. Để thực hiện bộ chữ trong nguyên bản "Chiếu dời đô" trong "Đại Việt sử ký toàn thư" và các lời dẫn theo dạng thư pháp Hán khoảng trên 250 chữ là cả một sự kỳ công, bởi các nét chữ to, nhỏ, thanh, đậm, cong, thẳng khác nhau phải đúng. Ông Long đã cặm cụi gò, mỗi ngày được một hai chữ, sau đó mài rũa, đánh bóng để có thể mạ vàng cho đẹp.

Ông Thế Long và ông Vũ Quý, Giám đốc Công ty Đồ gỗ Hưng Long trước công trình “Chiếu dời đô” đã cơ bản hoàn thiện.

Các bản thiết kế nền gỗ được các nhà hội họa đưa ra, bản thiết kế mỹ thuật của ông Trần Tuy - nguyên Chủ tịch Hội Điêu khắc Việt Nam được lựa chọn. Bản “Chiếu dời đô” chữ đồng mạ vàng 999 được gắn trên nền gỗ gồm 12 phiến gỗ (con số 12 với ý nghĩa là vòng khép kín của 12 tháng trong năm có bốn mùa xuân, hạ, thu, đông thể hiện sự trường tồn), lòng văn gồm 10 tấm thể hiện sự thập toàn, hai phiến số 1 và 12 (lạc khoản) là lời dẫn.

Giữa lòng văn, nền và khung gỗ phải đảm bảo cho sự hài hoà, các khung bệ vững chắc, màu sắc gỗ hương tự nhiên, bệ đỡ phía dưới là đôi nghê, riềm chạm khắc hoa văn và hoa sen cách điệu, trụ hai đầu hồi hình chim phượng và các hoa văn, trên cùng là hình chim phượng và đôi rồng thời Lý.

Tất cả các con chữ là đồng gò mạ vàng 2 mặt và gắn bu lông đồng để vít vào bản gỗ. Mỗi con chữ ít nhất phải có 2 vít để tránh xô lệch khi vận chuyển, do đó để định vị các con chữ cho đúng hàng lối cũng là công đoạn kỳ công từ lấy dấu mặt trước, phía sau khi khoan lắp cho cả gần nghìn con vít bằng inox và được phủ phẳng bằng sáp ong đều do ông Thế Long thực hiện. Công đoạn mạ vàng chữ đồng do Xí nghiệp Z117 Bộ Quốc phòng đảm nhiệm.

Công ty Đồ gỗ Hưng Long (Đồng Kỵ - Bắc Ninh) thi công khung bản gỗ. Theo Tổng Giám đốc Vũ Quý cho biết, việc lựa chọn được cây gỗ có chiều dài, rộng đảm bảo không cong vênh, hoa văn đẹp phải dùng tới nhiều nhân lực mấy tháng để tìm được cây gỗ quý đường kính 1,4m dài 5,5m (khoảng 7,8m³ gỗ hương), khi thi công dùng các loại máy xẻ, máy pha, máy cưa lớn và được sấy chân không. Toàn bộ việc thi công chạm khắc đều làm thủ công do các nghệ nhân và các thợ bậc cao của Công ty đảm nhận (khoảng 500 ngày công).

Tất cả những cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp tham gia thực hiện công trình theo phương thức xã hội hóa góp tiền của, công đức với ý nguyện cao đẹp bằng tâm huyết và lòng tâm linh kính dâng lên Đại lễ nghìn năm Thăng Long - Hà Nội và chắc chắn sẽ được ghi nhận vào kỷ lục Việt Nam là bức "Chiếu dời đô" có tính nghệ thuật đồ sộ nhất hiện nay