Không chiếc gối nào êm hơn một lương tâm trong sáng

- Anh à, tôi sẽ gọi lại và nói chuyện sau nhé! Cả nhà đang xem phim "Chủ tịch tỉnh" trên VTV1. Anh bỏ máy, rớt lại tiếng vọng lời thoại không rõ ràng trong phim.

Bất giác tôi mỉm cười. Thế là anh bạn không hiểu nhau rồi. Chính điều tôi muốn hỏi là anh có theo dõi bộ phim này không? Và tôi thấy vui vì một doanh nhân "tâm và tài" như báo chí viết về anh luôn đau đáu về thời cuộc đang hứng thú xem phim. Với tôi, bộ phim có sức hút thực sự.

Khác với phim "Bí thư Tỉnh ủy", các tuyến nhân vật trong phim "Chủ tịch tỉnh" đa dạng, phong phú hơn. Đó là những con người có tính cách rõ ràng, bao gồm các quan chức hàng tỉnh, các doanh nhân, những người thân và con cái họ xuất hiện và được thể hiện trong phim thời kỳ đổi mới nên các nhân vật "rất đời", con người ít nhiều được lột tả một cách chân thực, với tất cả những mâu thuẫn nội tại của cuộc sống.

Đó là Chủ tịch tỉnh Nguyễn Sính, một người đi đầu trong quá trình đổi mới ở Đông Giang, luôn ủng hộ những ai tâm huyết, đầu tư vào tỉnh nhà và ông có tiếng là thanh liêm và đạo đức. Bên cạnh ông là Viện, Phó Chủ tịch thường trực, nhanh nhẹn, biết cách cung phụng Chủ tịch tỉnh. Hàng "chiếu dưới" có Chung - Chánh Văn phòng UBND tỉnh, Lý vợ Chung - Chánh Văn phòng Sở Kế hoạch và Đầu tư, do Hạnh là Giám đốc v.v… Mưu cầu tiền tài và địa vị đã làm xáo trộn lương tâm, bất chấp đạo lý và bật dậy những mánh khoé làm ăn của họ sau cái chết thương tâm và tai nạn máy bay của ông Chủ tịch tỉnh Nguyễn Sính v.v…

Như cuộc sống vốn có, trong bộ máy quyền lực ở Đông Giang còn có nhiều cán bộ chủ chốt vững vàng ở vị trí của mình, sẵn sàng đứng đầu với mọi thách thức. Họ biết cách thực hiện công cuộc đổi mới, giữ vững nguyên tắc vì lợi ích của người dân, bảo đảm phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững theo đúng quan điểm chủ trương của Đảng và Nhà nước. Đó là ông Tuyến, Bí thư Tỉnh ủy, Tuệ - Phó Chủ tịch tỉnh, Thạch - Bí thư Huyện ủy Kỳ Thủy… Đứng bên cạnh họ, thổi ngọn lửa vào trái tim, nhiệt huyết và trách nhiệm lớp cán bộ trẻ là ông Trần, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị nghỉ hưu về sống thanh bạch trên mảnh đất quê hương của mình.

Nội dung chủ yếu của bộ phim trước hết là phản ánh cuộc đấu tranh trong nội bộ lãnh đạo chủ chốt của Đông Giang, giữa một bên là những người nấp dưới chiêu bài "đổi mới" để mưu lợi làm giàu cá nhân và một bên là những người biết cách học hỏi, tìm con đường đi thực tế, hợp lý để đổi mới, phát triển kinh tế gắn với xã hội, vì lợi ích của nhân dân, của quê hương.

Đằng sau số cán bộ nhanh chóng thoái hóa, sa vào con đường tham nhũng, mua chức mua quyền, cá nhân chủ nghĩa là một số người làm ăn bất chấp luật pháp, tiêu biểu là vợ chồng Hùng, Hằng với cái mác Công ty Hằng Nga. Họ sẵn sàng bỏ tiền, mà thực chất là tiền làm ăn phi pháp, chụp giật đất đai của người dân, chạy chọt dự án, mua chức, mua quyền cho một số cán bộ, tạo ê kíp làm ăn của họ.

Điều đó đã trở thành mối nguy hại cho xã hội như chính ông Trần, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị đã vạch ra: "tôi nghe thật đau lòng… cũng phong thanh nhiều chuyện mua chức, mua quyền, nhưng không nghĩ lại trắng trợn và bạo liệt đến vậy và nằm ngay ở cán bộ cấp tỉnh…".

Một cảnh trong phim "Chủ tịch tỉnh".

Ông nhắc lại câu chuyện lịch sử ngày xưa dù quân Pháp rất mạnh, mấy lần tấn công thành Gia Định nhưng quan, quân nhà Nguyễn vẫn giữ được. Đến khi quân Pháp dùng vàng, tiền vung vãi trong thành mỗi khi chúng nổ súng, quan quân Nguyễn tranh nhau cướp, phá bỏ cả những lũy tre bao quanh. thành Gia Định trống hoác và cuối cùng bị thất thủ. Đồng tiền ghê gớm vậy đấy! Ông đã thổ lộ chân thành suy nghĩ của mình. "Thời trước khó khăn gian khổ vô cùng, dân vẫn một lòng tin vào Đảng. Bây giờ cuộc sống khá hơn mà lòng người vẫn thấy bất an?... Phải làm sao tạo ra một cơ chế để người dân được tham gia giám sát nhiều hơn nữa vào công việc của chính quyền…".

Một lực lượng tiến bộ và tích cực tâm huyết với công cuộc đổi mới, xây dựng bộ máy chính quyền do dân, vì dân đã được các ông Trần, ông Tuyến, Bí thư Tỉnh ủy ủng hộ, sự hậu thuẫn của đông đảo cán bộ, đảng viên và nhân dân. Tiêu biểu cho những con người đó là Phó Chủ tịch tỉnh Nguyễn Trí Tuệ. Sau cái chết của Chủ tịch tỉnh, Tuệ được bầu bổ sung vào Ban Thường vụ rồi Chủ tịch tỉnh. Tuệ được đánh giá là con người thông minh, sòng phẳng, trung thực, làm việc bằng cái tâm, bằng nhận thức của mình, có quan điểm phát triển táo bạo, nhưng giữ vững nguyên tắc vì lợi ích tập thể, của nhân dân, không xen lợi ích cá nhân mình vào công việc.

Xem phim chúng ta cũng thấy rõ vai trò to lớn của người đứng đầu. Sự công minh của Bí thư Tỉnh ủy trong việc đánh giá năng lực và phẩm chất cán bộ đã sử dụng và phát huy tốt phẩm chất và năng lực của lớp trẻ. Trí Tuệ trở thành Chủ tịch tỉnh trẻ tuổi, được nhân dân tin yêu. Lao vào công việc, xử lý thấu tình, đạt lý trên cơ sở pháp luật, không né tránh bất kỳ điều gì xảy ra trong cuộc sống, dù đó là quyền lợi cá nhân của những người có thế lực và con cháu họ. Lợi ích của công cuộc đổi mới chính là lợi ích của nhân dân. Anh đã chèo lái con thuyền Đông Giang vượt qua khó khăn, thách thức, vững bước trên con đường đổi mới.

Bộ phim được thể hiện sinh động bởi nhiều câu chuyện với những tình tiết có thực trong cuộc sống. Đó là mối tình say đắm, lãng mạn giữa cô nhà báo Hương Bình và Tuấn, con của Chủ tịch Trí Tuệ (sau này được biết Bình là con riêng của Chủ tịch tỉnh và Tuấn là con nuôi của vợ chồng anh). Đẹp hơn nữa là mối tình chung thuỷ, lúc khó khăn càng sát cánh bên nhau của Tản - kiến trúc sư con của Chủ tịch Sính và Kim, cô gái Hà Nội. Đồng tiền bẩn thỉu cũng đã làm tha hóa nhân cách bao nhiêu con người.

Điển hình là Hằng - Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty Hằng Nga. Con người thấy lợi là bỏ nghĩa. Cô ta tin rằng tiền bạc làm được mọi thứ nên dám làm mọi việc từ hối lộ, mua bán chức tước, sắp xếp các cuộc tình để có tiền bạc. Hằng đã lôi cuốn được nhiều người nhập hội để làm ăn, khi được lợi sẵn sàng bỏ nghĩa. Con cái các quan chức cũng không tránh khỏi sự phân hóa, xuống cấp do tác động xã hội, việc làm sai trái của bố mẹ họ.

Khác với nhiều bộ phim chính luận khác, phim "Chủ tịch tỉnh" không xơ cứng, lên gân, mang lại cho người xem cảm giác dễ chịu bởi những câu chuyện đời thường của các quan chức. Đằng sau cuộc đấu tranh với nạn chạy dự án, chạy chức, chạy quyền ở Đông Giang, các tác giả kịch bản, đạo diễn đi sâu vào khai thác nhân cách con người, cách ứng xử các mối quan hệ tình cảm trong xã hội không chỉ ở lớp trẻ mà cả những người có chức, có quyền. Cũng là chuyện có con riêng nhưng trường hợp của Chủ tịch Sính gây ra nhiều rắc rối, phức tạp cho các mối quan hệ xã hội.

Còn tân Chủ tịch Trí Tuệ (sau này là Bí thư Tỉnh ủy) sau khi biết mình đã có con với người yêu thời sinh viên, anh đã dũng cảm, dám thừa nhận tình cảm chân thành thời trẻ tuổi của mình với người vợ thảo hiền đã bao nhiêu năm chung sống. Với sự chân thành, lương tâm trong sáng đó, anh đã trở thành "chiếc gối êm" cho sự sum họp, đoàn tụ gia đình, trả nghĩa cho những người đã hy sinh tình cảm cho mình. Đó là người quân tử, tâm bất biến giữa sự đời vạn biến.

Ý đồ của những người làm phim "Chủ tịch tỉnh" thể hiện rõ trong cấu trúc nội dung, xây dựng các nhân vật. Làm phim chính luận, phản ánh cuộc sống đương đại không lên gân, khô cứng và đã thu hút người xem, các tác giả đã chú trọng khai thác khía cạnh tình cảm phức tạp của con người, dù họ là ai từ ông Chủ tịch tỉnh đến đội ngũ công chức, tuổi trẻ lớp con cái của họ.

Tuy nhiên, khi xem phim thấy rõ đây lại là sự dễ dãi của tác giả kịch bản. Các nhân vật và câu chuyện tình cảm riêng tư của họ đều được "điển hình hóa" mang tính văn học. Bởi vậy nên mới có câu chuyện nguyên Chủ tịch và tân Chủ tịch tỉnh đều có con riêng và cách ứng xử khác nhau để tạo nên "hình ảnh đẹp" của tân Chủ tịch Trí Tuệ. Cách lựa chọn đó, theo tôi trong thực tế ở một tỉnh ít xảy ra như vậy. Nên chăng chuyện đó chỉ xảy ra ở một người là ông Sính sẽ hợp lý hơn.

Các tác giả dám khai thác ở khía cạnh lớp cán bộ tuổi trẻ đã trải qua chiến tranh, xử lý các mối quan hệ khác thì hình ảnh của họ sẽ sắc nét, sâu sắc hơn, khơi gợi nhân cách người đứng đầu hàng tỉnh mà người xem là đông đảo nhân dân đang mong chờ. Và đó cũng là sức công phá của dòng phim chính luận. Mặt khác, điều mà giới truyền thông đã phản ánh là dàn diễn viên trong phim đã trở nên quen thuộc và được khán giả yêu mến. Điều đó đòi hỏi các vai diễn không ngừng khám phá, sáng tạo cách thể hiện, tính cách nhân vật, gắn với tài năng đạo diễn, quay phim qua các khuôn hình.

Trong phim "Chủ tịch tỉnh" có nhiều diễn viên nhập vai, thể hiện vẫn na ná như các phim chính luận trước đó. Điều dở nhất là khi sắp xếp chiếu bộ phim này trên VTV1 liền ngày với phim "Ngôi biệt thự màu tro lạnh" có nhiều diễn viên cùng tham gia đóng phim mà nhìn ngoài khó phân biệt bản sắc các vai diễn, gây khó chịu, mất cảm hứng đối với người xem v.v…

Dẫu còn đôi điều khiếm khuyết nhưng phim "Chủ tịch tỉnh" đã làm đông đảo người xem nhận rõ cái họ muốn biết về những sự việc đang gây ra bức xúc trong xã hội hiện nay, căm ghét, lên án tệ nạn lợi dụng chạy các dự án để mưu lợi cá nhân, nạn chạy chức chạy quyền trong bộ máy công quyền. Người xem cũng nhận ra các chân tướng của những vị quan tham. Một tác phẩm nghệ thuật không chỉ phủ một tấm gương chỉ có tác dụng phản ánh; mặt khác nó còn có tác dụng của một tấm kính phóng đại.

Phim "Chủ tịch tỉnh" còn gợi lên cho người xem tình cảm, tình yêu về nhân cách, đạo lý con người có lương tâm trong sáng sẽ là chiếc gối êm nhất của cuộc đời, xử lý tốt các mối quan hệ giữa sự đời vạn biến. Bộ phim đã đem lại cho ta lời nói của tâm hồn đó