Kho báu Chàm ở Vương quốc Thanh Long

Diện kiến vua Chăm

Xuất phát từ TP Hồ Chí Minh, vượt gần 300km trong nắng gió hao hanh lần tìm đến thôn Tịnh Mỹ (xã Phan Thanh, huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận), sau nhiều lần dò hỏi, rồi chúng tôi cũng tìm được ngôi nhà đang lưu giữ những cổ vật của hoàng tộc Chăm. Đó là căn nhà lầu kiên cố, to nhất thôn Tịnh Mỹ được xây vào năm 1965 với toàn bộ tầng trên được dùng làm nơi trưng bày cổ vật.

Tuy nhiên, ông Thuổi hẹn chúng tôi: "Mai đến" với lời giải thích: "Theo quan niệm của người Chăm, thứ 2 là ngày của Vua nên không ai được quấy rầy, kể cả con cháu trong dòng tộc".  Ông Thuổi "bù đắp" bằng việc tình nguyện dẫn đường đưa chúng tôi đi diện kiến vua PôKlong Mơ Hnai tại ngôi đền áng trên một đồi cát cách "kho báu" hơn 15km và cách thành phố Phan Thiết khoảng 50km, thuộc địa phận xã Lương Sơn.

Qua tham khảo nhiều nguồn tư liệu, chúng tôi được biết vua PôKlong Mơ Hnai lên ngai vàng vào năm 1622, đến năm 1627 thì nhường ngôi cho người con rể là Pôklong GaHul. Trong khoảng thời gian lãnh đạo vương quốc Chămpa, vua PôKlong Mơ Hnai được thần dân xem là vị vua anh minh, tài giỏi vì rất quan tâm đến cuộc sống của nhân dân. Điều đó được thể hiện qua việc vua cho khai thông và đào mới nhiều hệ thống mương đập tưới tiêu như đập Đồng, hệ thống mương đập sông Lũy.

Ông Lư Thái Thuổi trước một góc kho báu gia tộc.

Ngôi đền được chia thành 5 gian với 3 gian trung tâm thờ vua (gian giữa), gian cánh tả thờ Hoàng hậu Ôbia Sơm và gian cánh hữu thờ tượng thứ phi người Việt, con của một vị chúa Nguyễn không rõ họ tên. Tượng vua bán thân đầu đội vương miện được tạc từ khối đá xanh với những đường nét sống động tả cảnh vua đang uy nghi thiết triều trước quần thần.

Tượng của hoàng hậu Ôbia Sơm và vị thứ phi cũng được đúc tạc trông y như thật. Ở ngoài trời nóng như lửa đốt nhưng trong đền Vua thì mát rười rượi. Khi chúng tôi hỏi chuyện về kho tàng Chăm đang được lưu giữ tại bảo tàng tư gia, ông Thuổi cho biết, ban đầu có gần 200 di vật nhưng sau do chạy giặc, chôn giấu nhiều nơi nên hiện chỉ còn hơn 100.

Các bảo vật trong kho báu gồm nhiều chất liệu khác nhau, có chiếu chỉ, kiếm báu, vương miện, áo bào… và nhiều món đồ ngày trước, vua, hoàng hậu cùng các hoàng tử, công chúa thường sử dụng như khay đựng trầu, gương soi, lư đốt trầm… và nhiều tô, tách trà, chén rượu.

Hôm sau, sáng thứ 3, vào lúc 7 giờ sáng, chúng tôi đã có mặt tại ngôi nhà báu vật và được bà Nguyễn Thị Đào, vợ ông Thuổi bật mí điều ly kỳ khác. Theo lời bà Đào, bộ sưu tập di sản của hoàng tộc Chăm là do các vua Chăm truyền lại cho hậu thế lưu giữ. Người thừa kế và lưu giữ lâu nhất là bà Nguyễn Thị Thềm, hậu duệ dòng vua PôKlong Mơ Hnai, người có uy tín, được người Chăm tin yêu gọi là "công chúa".

Năm 1995, bà Thềm qua đời và cháu gái bà, bà Nguyễn Thị Đào là người thừa kế tiếp theo.  Chiêm ngưỡng cổ vật Qua mấy lần cửa, rồi chúng tôi cũng được "lọt" vào kho báu ước mơ. Đứng trước chiếc vương miện bằng vàng biểu hiện cho đỉnh cao quyền lực được bày trong tủ kính hắt ra ánh sáng huyền hoặc, cảm giác thật khôn tả. Trên vương miện của vua Chăm là hai con rắn thần makara được chạm khắc tinh xảo. Cạnh vương miện của vua là búi chụp tóc của hoàng hậu Ôbia Sơm  được chạm trổ rất công phu với nhiều hoa văn.

Bà Đào cho biết, sau khi Cách mạng tháng 8 thành công, hưởng ứng lời hiệu triệu "Tuần lễ vàng" của Bác Hồ trong việc quyên góp tài lực để xây dựng đất nước, bà Thềm đã có nghĩa cử cao cả là hiến tặng chính quyền mới chiếc vương miện của hoàng hậu. Những năm sau đó, bà cũng hiến thêm nhiều cổ vật bằng đồng, bạc cho công cuộc kiến thiết đất nước. Phong phú nhất của bộ sưu tập là những phục trang của vua, hoàng tử, công chúa, cung tần, đặc biệt là bộ trang phục của vua Chăm với đủ loại hoàng bào mặc lúc ngự triều, khi lâm trận.  Bộ sưu tập di vật hoàng gia Chăm đã được Bộ Văn hóa-Thông tin công nhận là Di tích lịch sử quốc gia vào năm 1993