Hải Phòng: Di tích lịch sử văn hóa Tràng Kênh đang bị phá hủy

Luật Di sản văn hóa Việt Nam năm 2002 quy định: "Di sản văn hóa Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hoá nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta". Song di tích lịch sử văn hóa Tràng Kênh đang bị xâm hại hết sức nghiêm trọng.

Từ thuở cắp sách đến trường, mỗi chúng ta đều biết đến Tràng Kênh thuộc thị trấn Minh Đức, Thủy Nguyên, Hải Phòng qua những trang sử hào hùng về chiến thắng thần kỳ trên sông Bạch Đằng năm 1288 của quân dân do Trần Hưng Đạo chỉ huy, chấm dứt vĩnh viễn mộng xâm lăng của đế quốc phong kiến Nguyên Mông đối với quốc gia Đại Việt của chúng ta.

Tại đây, nhân dân địa phương cũng đã dựng nhiều đền, miếu để tưởng nhớ công đức của các Anh hùng dân tộc, các bậc tiền nhân và giáo dục truyền thống cho thế hệ sau.

Tràng Kênh xưa kia là một dải núi sông hùng vĩ, chạy dài hàng chục cây số bao bọc vùng cực Bắc Hải Phòng. Nơi đây có 42 điểm thắng cảnh và di tích lịch sử văn hóa. Bên dòng sông Bạch Đằng uốn lượn, mỗi quả núi nhấp nhô với hình thù riêng và đều mang một cái tên rất tượng hình, gắn liền với cuộc sống của nhân dân địa phương như núi Phượng Hoàng, Hoàng Tôn, Con Rùa, Con Hươu, U Bò, Mỏ Vịt, Lò Rượu, Chín Đèn… tạo nên một cảnh sắc sinh động mà du khách thập phương ví như một "Hạ Long cạn".

Địa danh này còn cho chúng ta tự hào về một nền văn hoá rực rỡ của tổ tiên. Ngày 10/6/1970, Viện Hàn lâm khoa học Berlin bằng phương pháp phóng xạ carbon C14 đã xác định di chỉ Tràng Kênh có niên đại cách ngày nay trên 3.500 năm, chứng minh sự xuất hiện của người Việt cổ tại đây với nền văn minh phát triển.

Hiện nay, Bảo tàng TP Hải Phòng còn lưu giữ nhiều hiện vật được khai quật tại di chỉ Tràng Kênh như phần mộ táng có bộ hộp sọ và xương người Việt cổ; nhiều đồ dùng, nhạc cụ, vũ khí như bếp nấu, nồi niêu, trống đồng, mũi tên đồng; một xưởng chế tác các đồ trang sức, đồ gia dụng bằng đá quí như vòng tai, vòng tay, chuỗi hạt, lọ, bình, lưỡi cưa, mũi khoan… và các mẫu đá quí, trong đó có đá canxit tinh khiết dùng làm nicon phân cực trong kính hiển vi.

Với giá trị to lớn về lịch sử và văn hoá của Tràng Kênh, ngày 23/4/1962, Bộ Văn hoá đã ra Quyết định số 313 VH/QĐ xếp hạng quốc gia và Quyết định số 12 VHTT/QĐ để bảo vệ khu di tích lịch sử văn hóa này.

Do Tràng Kênh là vùng núi giàu tài nguyên đá vôi và đất sét, nên từ hơn 1 trăm năm nay, người dân địa phương phát triển nghề khai thác đá làm đường, nung vôi và cung cấp cho Nhà máy Xi măng Hải Phòng cũ, nhưng còn manh mún, nhỏ lẻ.

Những năm 60 của thế kỷ trước, một vài cơ sở sản xuất như Nhà máy đất đèn, Nhà máy Hóa chất cùng các công trường khai thác đá bắt đầu mọc lên. Lúc này ngành Văn hóa - Thông tin cùng các ngành chức năng khác và chính quyền địa phương đã bàn bạc và có những giải pháp hài hòa giữa sản xuất, khai thác với bảo tồn di tích lịch sử văn hóa.

Cùng với sự xuất hiện của các công ty nước ngoài tại Việt Nam vào những năm đầu thời kỳ đổi mới, năm 1997, Công ty Xi măng Chinfon được ưu tiên xây dựng trên vùng núi đá Tràng Kênh (nằm trên một phần di chỉ Tràng Kênh).

Tiếp theo là Công ty Xi măng Hải Phòng cũng ra đời với công nghệ hiện đại tiên tiến, sản xuất hàng triệu tấn năm; rồi các công trình đường sá, cơ sở hạ tầng phát triển làm cho nhu cầu tiêu thụ đá tăng đột biến, kéo theo quy mô khai thác đá tại Tràng Kênh vô cùng lớn.

Song việc khai thác ở đây thiếu sự quản lý chặt chẽ, xuất hiện nhiều máng khai thác thổ phỉ, xâm hại nghiêm trọng đến khu di tích lịch sử văn hoá. Nhiều quả núi thuộc khu vực I (tức khu vực lõi) và II (khu vực chuyển tiếp) như núi Con Hươu, Con Rùa, Lò Rượu, Đồng Hang đã bị san bằng. Núi Mỏ Vịt, Phượng Hoàng, Con Rồng, Thần Vì, Chín Đèn, Sa Gạc, Khe Trong… bị phá một phần.

Người dân địa phương chứng kiến cảnh tượng tan hoang, xót xa rằng "Rồng đứt đuôi, Rùa vỡ mai, Phượng Hoàng gẫy cánh". Trong tổng thể khu di tích lịch sử văn hoá và danh thắng Tràng Kênh thì đền thờ Trần Quốc Bảo (vị tướng tài thời Trần, là con cháu hoàng thất) có vị trí danh lam nhất với thế dựa lưng vào núi Hoàng Tôn, mặt hướng ra sông Bạch Đằng, bên tả có núi Mã Yên vòng quanh như rồng uốn khúc, bên hữu là núi Phượng Hoàng sừng sững như thế hổ chầu.

Đến nay, tổng thể khu đền đã bị phá thế do tình trạng khai thác đất đá bừa bãi. Thậm chí, núi U Bò cao 86m, nơi Trần Hưng Đạo đứng quan sát chỉ huy trận đánh trên sông Bạch Đằng đã bị phá cụt; điểm tập kết của quân sĩ trước trận đánh bên núi Con Hươu và núi áng Thị không còn dấu tích và núi Hương, núi Mỏ Vịt, nơi Trần Hưng Đạo cho phục binh để tiêu diệt giặc cũng đã gần như bị san bằng.

Đầu tháng 10/2007, ông Đào Xuân Thu cùng nhiều người dân ở khu vực Tràng Kênh có đơn gửi các cấp chính quyền và Văn phòng đại diện Báo CAND miền duyên hải phản ánh: Nhiều quả núi như núi Phượng Hoàng ngay lăng mộ Trần Quốc Bảo, núi Làng, áng Gai, Ao Than… liên tục từ đầu năm đến nay bị khai thác trái phép với trữ lượng hàng triệu mét khối. Trong đó núi Làng đã bị san phẳng.

Việc khai thác chỉ được dừng lại một vài ngày khi có Đoàn liên ngành của thành phố về kiểm tra, rồi việc đâu lại đóng đấy. Trong đơn ông Thu và nhân dân ở đây có đoạn: "…Là người dân sống ngay cạnh khu di tích lăng mộ Trần Quốc Bảo, chúng tôi thực sự thấy xót xa, đau lòng. Một khu di tích lịch sử ghi công trạng danh tướng lẫy lừng, tất cả chúng ta đều phải cúi đầu ghi ơn và tưởng nhớ, mà bây giờ trông như một bãi đất nham nhở, ngổn ngang…"