Các NXB Việt Nam “thờ ơ” với tác phẩm văn học đoạt giải Nobel 2008?

Lễ công bố nhà văn đoạt giải thưởng Nobel về văn học đã được công bố cách đây gần 2 tuần, và giải thưởng văn học danh giá nhất hành tinh đã thuộc về tiểu thuyết gia Jean-Marie Gustave Le Clézio, sinh năm 1940 ở Nice, Pháp với khoản tiền thưởng trị giá 1,3 triệu USD.

Ông là cây bút thứ 14 của Pháp được Viện Hàn lâm Thụy Điển khẳng định "tác giả của những điểm xuất phát mới, của cuộc phiêu lưu đầy chất thơ và những trạng thái xuất thần của cảm xúc; người khám phá một nhân loại nằm ẩn sâu và bên ngoài nền văn minh đang ngự trị".

Đến nay, sau hơn 40 năm cầm bút, ông đã là tác giả của hơn 30 đầu sách, gồm truyện ngắn, tiểu thuyết, tiểu luận và các công trình dịch thuật về thần thoại thổ dân châu Mỹ. Trong một cuộc khảo sát ý kiến độc giả do Tạp chí Văn học Lire (Pháp) thực hiện năm 1994, Le Clézio được 13% số người tham gia bầu chọn là nhà văn đương đại lớn nhất của Pháp.

Như vậy, trước sự kiện văn học "nóng bỏng" nhất trong năm, ở Việt Nam, những Nhà xuất bản có thái độ gì xung quanh việc mua bản quyền, tổ chức dịch thuật, in ấn và phát hành tới tận tay người đọc?

Trao đổi với chúng tôi,  Nhà văn Nguyễn Khắc Trường, Phó giám đốc NXB Hội Nhà văn khẳng định, NXB Hội Nhà văn sẽ không mua bản quyền các tác phẩm này, bởi vì số tiền bỏ ra sẽ "quá tầm tay" và "lấy đâu ra"? Trong khi đó, số sách văn học trong nước mà NXB này khai thác đã quá đủ rồi. Anh Nguyễn Anh Vũ, cán bộ biên tập NXB Văn học, thì cho rằng, nếu số tiền khai thác bản quyền không đủ lớn và nội dung cuốn sách đoạt giải Nobel phải phù hợp với xu thế thị trường, để sách có thể bán chạy thì NXB Văn học mới mua.

Tiểu thuyết gia Jean-Marie Gustave Le Clézio, được đánh giá là nhà văn đương đại lớn nhất tại Pháp nhưng tác phẩm của ông không mấy phổ biến trong cộng đồng các nước nói tiếng Anh. Và Thế giới các nước nói tiếng Anh chúc mừng ông bằng câu hỏi: "Jean-Marie là ai?".

Như vậy, trên thực tế, để độc giả yêu văn học Việt Nam được tiếp cận với những tác phẩm văn học có tính "thời sự" trên văn đàn thực sự vẫn còn "nằm ngoài tầm ngắm"? Bà Quách Thu Nguyệt, Giám đốc NXB Trẻ, một NXB có tiềm lực và thị trường, cũng như có một đội ngũ những người biết đi "khai thác vàng" những tác phẩm "best-seller" cho biết, hiện nay, NXB Trẻ đang "lo" những cuốn sách chắc chắn sẽ có độc giả cho dịp Tết Nguyên đán như "Thời tao loạn" của Alan Greespan, một nhân viên Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ, người đã làm việc cho 3 kỳ tổng thống và nắm giữ những chiến lược về tài chính Mỹ.

Đây là một tác phẩm khá chất lượng, nhưng cũng phức tạp trong các khâu xử lý, dịch thuật và những người làm công việc khai thác bản quyền phải rất vất vả với việc chính tác giả sẽ kiểm định chất lượng dịch thuật, chưa nói đến việc số tiền mua bản quyền rất đắt đỏ. Nhưng, chị khẳng định, những cuốn sách như thế này ra thị trường chắc chắn sẽ bán được một số lượng rất lớn và không có chuyện… lỗ.

Bản thân tác phẩm văn học đoạt giải Nobel vẫn đang nằm trong tầm ngắm của NXB Trẻ, nhưng thực sự nó có được chú trọng hay không còn phải qua sự khảo sát và thẩm định của những nhân viên thăm dò thị trường, nếu nó là cuốn sách hay, thì NXB Trẻ sẽ không ngại ngần chớp lấy cơ hội. Anh Vũ Hoàng Giang, người phát ngôn cho Công ty Truyền thông Nhã Nam, một công ty tư nhân đã nắm giữ tác quyền giải Nobel 2006 của tác giả Orhan Pamuk (Nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ) thì lấp lửng:  "Chúng tôi đang tiên liệu và sẽ có những định hướng trong thời gian sớm nhất".

Như vậy, trong thời đại thông tin nhanh nhạy hiện nay, việc các tác phẩm đoạt giải thưởng lớn sẽ đến với công chúng không còn có khoảng cách nhiều năm, thậm chí hàng chục năm như trước đây. Tuy thế, với sự kiện văn học "nóng bỏng" nhất trong năm thì các nhà xuất bản lớn, nhỏ, nơi duy nhất độc giả có thể trông cậy để được đón đọc những tác phẩm "cập nhật" vẫn đang lưỡng lự tìm phương cách.

Đó cũng là điều dễ hiểu, bởi vì xét đến cùng, trong thời đại "tự hạch toán" hiện nay, vấn đề của các NXB vẫn là in ấn những cuốn sách "bán chạy" để tìm nguồn thu trước mắt