Bí ẩn những bức tranh tường cổ ở cung An Định

Lầu Khải Tường là công trình kiến trúc chính trong cung An Định, có diện tích 745m² , gồm 3 tầng. 6 bức tranh được họa sĩ vẽ trực tiếp lên các mảng tường tại sảnh tầng một, có khung gỗ ốp viền, chạm khắc hoa mai, lá sen cách điệu rất đẹp. Khổ của các khung tranh này có hai loại: 1,8m x 1,1m và 1,6m x 1,4m.

6 bức tranh tuy không đề tên, nhưng ai cũng có thể nhận ra tranh vẽ phối cảnh thực của 5 lăng: Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, Đồng Khánh.

Về câu hỏi thứ nhất, KTS Phùng Phu, Giám đốc Trung tâm bảo tồn di tích cố đô (TTBTDTCĐ) Huế cho rằng, vì cung An Định do Khải Định xây dựng khi mới lên ngôi, lúc đó ông vua này chưa xây lăng, nên không phải vẽ phong cảnh lăng Khải Định, mà có thể vẽ một phủ đệ nào đó có tầm quan trọng đặc biệt với triều đình và bản thân nhà vua(?!).

Nhưng theo Tiến sĩ Trần Đức Anh Sơn (Giám đốc Bảo tàng Cổ vật Huế, trực thuộc TTBTDTCĐ Huế), có thể bức tranh đó là vẽ lăng Khải Định khi đang ở dạng phác thảo trên bản vẽ. Như thế mới đúng trật tự tôn ti, thứ tự các lăng vua. Vì lúc khánh thành cung An Định, vua Khải Định 33 tuổi, đã bắt đầu cho thiết kế lăng. Sở dĩ bức họa không giống với lăng Khải Định hiện nay, vì sau chuyến đi Pháp về, nhà vua đã cho thay đổi thiết kế lăng theo kiểu phương Tây, đồ sộ hơn.

Về câu hỏi ai là tác giả của 6 bức tranh lại càng khó lý giải hơn. Theo các tác giả trong sách Mỹ thuật thời Nguyễn trên đất Huế (NXB Hội Nhà văn, 1992) thì những tác phẩm hội họa này là của họa sĩ Lê Quang Duyệt(?). Còn sách Mỹ thuật Huế (đã dẫn) thì lại cho rằng đây là tranh của các họa sĩ Việt Nam đương thời (tức đầu thế kỷ XX) như Lê Duy Hiến, Tôn Thất Sa… (?).

Trong dịp trùng tu 6 bức tranh, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra ở góc một trong sáu bức tranh có chữ, ký tên là Nguyễn Văn Ngoan (hay Ngoãn) (?). Nghĩa là các bức tranh đã có chủ nhân?

Tranh vẽ lăng Thiệu Trị sau khi được phục hồi.

Hay những bức tranh này được vẽ sau năm 1934, do ý tưởng của Bảo Đại (?). Nếu như thế thì bức tranh lăng Khải Định phải được vẽ đúng nó chứ? Cũng có thể là trước đó họa sĩ Nguyễn Văn Ngoãn khi chưa đi học đã được triều đình trưng dụng (?)… Rất nhiều giả định đã được đặt ra!

Năm 2001, Trung tâm bảo tồn di tích (TTBTDT) cố đô Huế đầu tư trùng tu cung An Định phục vụ Festival Huế 2002. Năm 2003, Đại sứ quán Cộng hòa Liên Bang Đức đã tài trợ 190 nghìn euro để phục chế 6 bức tranh tường cổ quý hiếm nói trên.

Các chuyên gia phục chế di tích của Đức, bằng máy móc và kỹ thuật hiện đại, sau 5 tháng nghiên cứu, phân tích, giải mã và phục chế, các bức tranh lại hiện lên sinh động như cũ!

Nhưng tranh tường cung An Định không chỉ có 6 bức tranh cổ quý hiếm trên, mà hầu như bức tường, trần nhà nào cũng được trang trí bằng tranh với những họa tiết phong phú. Tháng 9/2004, đoàn chuyên gia Đức đã đến Huế để khảo sát, lập dự án trùng tu. Cộng hòa Liên bang Đức sẽ tài trợ để tiếp tục phục chế các tranh còn lại