Tổ chức cứu nạn phi công Mỹ mất tích trong chiến sự được thực hiện ra sao?

Theo các nguồn tin từ Reuters và CBS News, chiếc F-15E Strike Eagle của Mỹ đã bị lực lượng Iran bắn rơi hôm 3/4 khi đang thực hiện nhiệm vụ tác chiến, buộc hai thành viên tổ lái phải phóng ghế thoát hiểm.

Ngay sau khi mất liên lạc, quân đội Mỹ lập tức kích hoạt chiến dịch tìm kiếm – cứu nạn. Một phi công đã được trực thăng Mỹ giải cứu nhanh chóng, trong khi thành viên còn lại mất tích, khiến chiến dịch bước vào giai đoạn phức tạp hơn. Đây được coi là chương mới nhất trong lịch sử các sứ mệnh tìm kiếm và cứu nạn trong chiến đấu của Mỹ qua nhiều thập niên.

Triển khai tức thì mô hình CSAR

Reuters dẫn các quy trình của Không quân và Hải quân Mỹ cho hay, chiến dịch tìm kiếm phi công được kích hoạt gần như ngay lập tức khi xảy ra một trong ba tình huống gồm: mất liên lạc với máy bay, phát tín hiệu khẩn cấp từ phi công, hoặc xác nhận máy bay rơi qua radar và hệ thống giám sát.

Lực lượng trực tiếp tiếp cận phi công thường là các đội đặc nhiệm cứu hộ tinh nhuệ, được đào tạo để hoạt động trong môi trường nguy hiểm, từ chiến trường đô thị đến rừng rậm hay sa mạc. Đội này có những phương thức cực kỳ tinh vi để xác định không chỉ vị trí máy bay rơi mà còn cả vị trí tổ bay.

Theo đó, dữ liệu từ đường bay cuối cùng, tốc độ, độ cao và vị trí mất tín hiệu được sử dụng để khoanh vùng khu vực tìm kiếm ban đầu. Trong nhiều trường hợp, hệ thống định vị và tín hiệu khẩn cấp cá nhân của phi công có thể truyền về vệ tinh, giúp rút ngắn đáng kể thời gian xác định vị trí.

Ông Ravi Chaudhary - cựu Giám đốc Trung tâm Tìm kiếm cứu hộ quân nhân tại Iraq năm 2008 cho hay: “Các lực lượng sẽ điều động phương tiện để yểm trợ trên không cho nỗ lực giải cứu, sử dụng năng lực tình báo để xác định vị trí có thể của điểm rơi, và triển khai các đòn tấn công, hỏa lực nhằm hỗ trợ lực lượng cứu hộ”.

Ông Chaudhary cũng nêu rõ, tổ bay hai người thường nhảy dù gần như đồng thời khi máy bay gặp sự cố. Tuy nhiên, việc bị tách nhau sau khi rời máy bay là điều không hiếm do ảnh hưởng của gió và các yếu tố khác khi dù đã bung ra.

“Tôi dám chắc rằng dù một thành viên đã được giải cứu, sẽ không ai rời đi cho đến khi tìm được người còn lại”, ông Chaudhary nhấn mạnh, đồng thời khẳng định những giờ đầu tiên mang ý nghĩa quyết định, bởi khả năng sống sót của phi công phụ thuộc lớn vào tốc độ tiếp cận của lực lượng cứu hộ.

Được biết, trong mô hình CSAR, chiến dịch cứu nạn được tổ chức như một nhiệm vụ tác chiến thu nhỏ và có mức độ rủi ro cao. Trực thăng cứu hộ không hoạt động đơn lẻ mà đi cùng máy bay chiến đấu hộ tống, nhằm kiểm soát không phận và sẵn sàng đối phó với các mối đe dọa từ đối phương.

Mạng lưới đa tầng và chiến thuật SERE

Giới phân tích cho rằng, các chiến dịch CSAR của Mỹ thực chất vận hành theo một mạng lưới đa tầng, kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ hiện đại và lực lượng con người. Sự phối hợp này không chỉ giúp rút ngắn thời gian tìm kiếm mà còn tạo ra nhiều lớp bảo vệ cho lực lượng tiếp cận – yếu tố then chốt trong môi trường có hỏa lực đối phương.

Ở tầng cao, vệ tinh quân sự và hệ thống định vị toàn cầu được sử dụng để xác định khu vực nghi vấn dựa trên dữ liệu bay cuối cùng. Các phương tiện trinh sát như máy bay cảnh báo sớm, máy bay trinh sát hoặc UAV tiếp tục rà soát từ trên không nhằm thu hẹp phạm vi tìm kiếm.

Ở tầng thấp, trực thăng cứu hộ chuyên dụng như HH-60 Pave Hawk đảm nhiệm nhiệm vụ tiếp cận hiện trường. Với khả năng bay thấp, hoạt động ban đêm và trang bị thiết bị nhìn đêm, loại trực thăng này phù hợp với môi trường tác chiến phức tạp. Trong một số trường hợp, lực lượng mặt đất hoặc tàu hải quân cũng được huy động nếu phi công rơi xuống biển hoặc gần khu vực do đối phương kiểm soát.

Tuy nhiên, trong các tình huống tiêm kích bị bắn hạ, phi công không chỉ chờ lực lượng cứu hộ mà phải chủ động thực hiện các kỹ năng sinh tồn và né tránh. Theo ông Ravi Chaudhary, điều này đặc biệt quan trọng khi lực lượng đối phương có thể đồng thời triển khai truy tìm tại cùng khu vực, tạo nên một cuộc đua trên thực địa.

Trong bối cảnh đó, phi công được huấn luyện để nhanh chóng rời khỏi vị trí rơi, tìm nơi ẩn nấp an toàn, đồng thời duy trì liên lạc có kiểm soát với lực lượng cứu hộ. Mục tiêu là giúp đội CSAR nhận diện được vị trí, nhưng vẫn hạn chế tối đa nguy cơ bị đối phương phát hiện.

Chương trình huấn luyện này được gọi là SERE – viết tắt của Survival (sinh tồn), Evasion (né tránh), Resistance (kháng cự) và Escape (thoát ly). Đây là nội dung bắt buộc đối với phi công quân sự Mỹ, nhằm bảo đảm họ có thể tự bảo vệ bản thân trong khoảng thời gian chờ giải cứu, đặc biệt trong môi trường chiến sự phức tạp.

Chính nhờ SERE, nhiều phi công Mỹ từng có thể sống sót nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần trong lãnh thổ đối phương, chờ cơ hội được giải cứu. Trong các cuộc xung đột tại Iraq hay Afghanistan, không ít trường hợp phi công duy trì liên lạc ở mức tối thiểu, di chuyển liên tục để tránh bị phát hiện và chỉ phát tín hiệu khi lực lượng CSAR đã áp sát – cho thấy vai trò then chốt của huấn luyện này trong việc kéo dài thời gian sống sót trên chiến trường.