Tái định vị vai trò của kinh tế nhà nước

Bước chuyển tư duy mang tính cấu trúc

Ngày 6/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW (Nghị quyết 79) của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước. Đây không chỉ là một văn kiện pháp lý, mà còn là nền tảng chiến lược quan trọng nhằm tái định vị vai trò của khu vực này trong mô hình tăng trưởng mới.

Đánh giá về Nghị quyết 79, các chuyên gia đều cho rằng nó thể hiện sự đổi mới tư duy mạnh mẽ, có tính chiến lược về kinh tế nhà nước trong bối cảnh mới. Điểm đáng chú ý nhất là Nghị quyết nhấn mạnh việc chuyển từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển và quản trị hiện đại. Khu vực kinh tế Nhà nước không còn mang tính “bao cấp” hay công cụ hành chính, mà được đặt vào vị trí kiến tạo song song, cạnh tranh theo cơ chế thị trường. “Nghị quyết 79 đã thể hiện bước tiến quan trọng trong tư duy và cách tiếp cận đối với kinh tế nhà nước, với phạm vi bao trùm, giải pháp đồng bộ và định hướng triển khai quyết liệt nhằm đưa khu vực này thực sự phát huy vai trò chủ đạo trong nền kinh tế”, TS. Nguyễn Minh Thảo - Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) đánh giá.

Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, TS. Tô Hoài Nam - Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) nhận định, Nghị quyết 79-NQ/TW thực sự trở thành “kim chỉ nam” cho cải cách kinh tế nhà nước; là thước đo chuyển mình từ “người giữ nguồn lực” sang “người tạo động lực phát triển”; dẫn dắt, hỗ trợ và kích hoạt các khu vực kinh tế khác cùng phát triển trong cấu trúc tăng trưởng mới, hiện đại, bền vững hơn cho kinh tế nhà nước.

Theo vị chuyên gia này, điểm đặc biệt của Nghị quyết 79-NQ/TW không nằm ở việc khẳng định lại vai trò của kinh tế nhà nước, điều đã được nêu trong nhiều văn kiện trước đây mà ở chỗ, đặt ra yêu cầu tái định vị vai trò này trong một cấu trúc phát triển rất mới. “Thực tiễn cho thấy, mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng đầu tư, khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ đã đi đến giới hạn. Trong bối cảnh đó, nếu kinh tế nhà nước vẫn tiếp tục vận hành theo logic cũ, vừa làm kinh doanh thông thường, vừa gánh nhiệm vụ chính trị, xã hội không những khó tạo động lực mới mà còn làm triệt tiêu nguồn lực. Chính vì vậy, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79 có thể hiểu là một bước chuyển tư duy mang tính cấu trúc: Từ chỗ coi kinh tế nhà nước là khu vực “nắm giữ nhiều nguồn lực” sang khu vực chịu trách nhiệm kiến tạo không gian phát triển cho toàn bộ nền kinh tế. Đây là sự điều chỉnh quan trọng, xuất phát trực tiếp từ những vướng mắc kéo dài trong thực tiễn tổ chức và vận hành khu vực này”, ông Nam nhận xét.

Giải quyết triệt để “điểm nghẽn con người”

Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị khẳng định quan điểm cốt lõi: Kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, định hướng chiến lược phát triển, giữ vững quốc phòng, an ninh. Mục tiêu cụ thể đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 của Nghị quyết 79 về phát triển Kinh tế Nhà nước gồm: Đến năm 2030, quản lý, khai thác, huy động và sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, công khai, minh bạch, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững đất đai, tài nguyên. Phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược, đồng bộ, hiện đại, kết nối liên vùng, liên tỉnh, khu vực và thế giới. Phấn đấu có 50 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại Nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất khu vực Châu Á về tổng tài sản. Tỷ lệ huy động nguồn ngân sách giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 18% GDP; bội chi ngân sách khoảng 5% GDP; nợ công không quá 60% GDP; tỷ trọng chi đầu tư phát triển khoảng 35 - 40% tổng chi ngân sách, tỉ trọng chi thường xuyên khoảng 50 - 55% tổng chi ngân sách. Phấn đấu mức dự trữ quốc gia đạt tối thiểu 1% GDP vào năm 2030. Phấn đấu đến năm 2045, mức dự trữ quốc gia đạt 2% GDP; khoảng 60 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; 5 doanh nghiệp Nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới.

Đánh giá về mục tiêu này, TS. Tô Hoài Nam cho rằng đây là mục tiêu cao, nhưng khả thi nếu được triển khai đúng cách. “Từ thực tiễn, có thể thấy, vấn đề không nằm ở thiếu nguồn lực, mà ở cách thức phân bổ và sử dụng nguồn lực. Việc tái cơ cấu cần tập trung vào hình thành một số tập đoàn nhà nước thực sự mạnh, hoạt động trong các lĩnh vực then chốt, có khả năng cạnh tranh khu vực và quốc tế, thay vì duy trì quá nhiều doanh nghiệp quy mô trung bình, hiệu quả hạn chế. Nếu nhìn ở góc độ sâu hơn, Việt Nam không thiếu doanh nghiệp nhà nước lớn, nhưng lại có rất ít những doanh nghiệp thực sự mạnh về công nghệ, quản trị và khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị. Vì vậy, giải pháp cốt lõi không chỉ là dồn thêm vốn, mà là tái cấu trúc danh mục đầu tư, tập trung nguồn lực vào những “cực tăng trưởng” có sức lan tỏa cao; chấp nhận thu hẹp hoặc rút lui khỏi những lĩnh vực mà khu vực tư nhân làm tốt hơn. Đồng thời, giải quyết triệt để “điểm nghẽn con người”, ông Nam phân tích.

Có cùng quan điểm, chuyên gia kinh tế - PGS, TS Nguyễn Thường Lạng cũng chia sẻ, mục tiêu lớn nhất mà Nghị quyết 79 hướng tới là hình thành một thế hệ doanh nghiệp nhà nước mới mạnh hơn, hiện đại hơn, có năng lực cạnh tranh quốc tế và đủ sức dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, điều kiện tiên quyết là phải có nhận thức đầy đủ về sứ mệnh mới của doanh nghiệp nhà nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Điều này đòi hỏi một thế hệ lãnh đạo mới, đội ngũ nhân lực tinh hoa, được đào tạo bài bản, cùng với những mô hình kinh doanh đột phá, biết đi tắt đón đầu và tận dụng sức mạnh liên kết với các thành phần kinh tế khác.

Quan trọng không kém là một thể chế đủ rộng mở, minh bạch và ổn định để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn, tự do sáng tạo và khẳng định vị thế. Khi những “sếu đầu đàn” thực sự cất cánh, kinh tế nhà nước sẽ không chỉ là trụ cột ổn định, mà còn trở thành động lực dẫn dắt tăng trưởng, lan tỏa sức mạnh cho toàn bộ nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.