Sóc Trăng: Chiến thắng Chi khu Ngã Năm có ý nghĩa lịch sử hết sức to lớn

Trong chiến tranh chống Mỹ, do Ngã Năm là nơi có vị trí chiến lược rất quan trọng cả về quân sự và kinh tế nên Mỹ - Ngụy đã thiết lập một Chi khu quân sự tại đây. Chi khu Ngã Năm nằm trên vùng đất thuộc đầu doi ở ngã ba sông có năm nhánh tỏa ra năm ngả là Cà Mau, Phụng Hiệp, Long Mỹ, Phú Lộc, Rạch Giá. Chi khu Ngã Năm thuộc hệ thống phòng thủ của Tiểu khu Ba Xuyên về phía Tây, đồng thời là nơi án ngữ tuyến hành lang ra vào vùng U Minh (căn cứ Khu ủy khu 9). Từ chi khu, bọn lính dân vệ, bảo an kéo vào các vùng chung quanh thị trấn, thọc sâu vào các vùng nông thôn càn quét, vây ráp, bắt bớ, bắn giết… gây bao đau thương cho nhân dân. Xung quanh chi khu, địch còn xây dựng 4 ấp chiến lược, tổ chức hàng trăm thanh niên chiến đấu để kềm kẹp nhân dân. Chúng thường xuyên tổ chức càn quét, bố ráp và gây nên nhiều cuộc thảm sát thường dân vô tội, bắt bớ giam cầm hàng trăm người, chẳng những của các xã thuộc tỉnh Sóc Trăng mà còn lan ra các nơi tiếp giáp thuộc Long Mỹ, Phụng Hiệp (Cần Thơ) và liên hoàn xuống vùng U Minh - Rạch Giá - Cà Mau… Để dập tắt sự hung hãn của địch, ta huy động lực lượng các xã Vĩnh Quới, Tân Long… cùng với quần chúng nhân dân tại thị trấn tổ chức hàng trăm cuộc biểu tình đấu tranh chống đàn áp, bắn giết, thảm sát nhân dân. Trong đấu tranh, địch lại ra tay đánh đập, bắt bớ giam cầm, có người phải hy sinh hoặc tàn phế.

Chi khu Ngã Năm thời Mỹ - Ngụy (ảnh tư liệu).

Mùa khô năm 1962, lực lượng vũ trang chủ lực về kết hợp du kích và bộ đội địa phương huyện bao vây bức rút Chi khu Ngã Năm lần thứ nhất, làm nhân dân nơi đây cũng cả tỉnh hả lòng, hả dạ. Với tinh thần bám đất bám dân, ta xây dựng cơ sở, tạo thế hợp pháp cho dân đấu tranh ngay trong lòng địch. Nhiều chị em phụ nữ, những bác nông dân đã trở thành du kích mật.... Nhìn chung công tác binh vận của thị trấn Ngã Năm lúc bấy giờ đã được huyện và tỉnh công nhận là đơn vị làm công tác binh vận giỏi có cơ sở vững vàng nhất. Đội biệt động thị trấn Ngã Năm, du kích mật - cơ sở vững đã tạo thế cùng anh em khởi nghĩa binh biến, nội ứng lấy 7 đồn, làm tan rã trên 2.000 binh lính và phá rã nhiều toán phòng vệ dân sự, thu về hơn 150 súng. Mặc dù nhiều lần Chi khu Ngã Năm bị ta tiêu diệt, những Mĩ - Ngụy tìm mọi cách trở lại tái chiếm, ra sức củng cố, xây dựng chi khu này thành một căn cứ quân sự vững chắc và bố trí lại hệ thống phòng thủ chặt chẽ, tăng cường hệ thống đồn bót, lô cốt, tháp canh và rào chắn chung quanh.

Trong những cuộc tấn công bao vây Chi khu Ngã Năm, thì cuộc chiến vào năm 1968 là cuộc bao vây kéo dài và ác liệt nhất. Tham gia bao vây chi khu Ngã Năm gồm có lực lượng hỗn hợp là Đại đội địa phương quân huyện Thạnh Trị; Đội phòng thủ Tỉnh uỷ (B.68); Du kích thị trấn Ngã Năm; Du kích xã Vĩnh Quới, xã Tân Long. Ngoài ra, còn có hơn 1.000 dân công của các xã Vĩnh Quới, Mỹ Quới, Vĩnh Lợi, Tân Long, nhiều phương tiện như: xuồng, ghe, cây ván, hàng triệu đồng tiền mặt và hàng trăm giạ gạo được huy động cho chiến trường…

Các đại biểu tại động thổ xây dựng tượng đài chiến thắng Chi khu Ngã Năm.

Đêm 21/5/1968, các mũi bao vây đã đồng loạt nổ súng tấn công vào Chi khu Ngã Năm. Bước đầu ta chọn bốn đồn án ngữ bên ngoài Chi khu làm mục tiêu tấn công trước. Đó là các đồn Phật Mẫu, Cống Đá, Xóm Gạo và Tám Giới, nhưng tập trung tấn công mạnh vào hai đồn Phật Mẫu và Cống Đá. Trong những ngày đầu bao vây, ta chỉ pháo kích, bắn tỉa, áp đảo tinh thần binh lính địch, tạo điều kiện cho lực lượng dân công tập trung xây dựng hai pháo đài, lập thành thế bao vây, tấn công hiệu quả hơn cho bước tiếp theo. Trận chiến bao vây Chi khu Ngã Năm càng về sau càng dồn sức. Khi các pháo đài dựng lên đã hoàn thành với tinh thần khẩn trương và quyết liệt, vì trong thời gian bộ đội, du kích và dân công thi đua dựng pháo đài, bọn địch bên trong đã nhìn thấy. Chúng hết sức hoảng sợ nên cố liều chết xông ra đánh phá, đồng thời gọi phi cơ, pháo binh yểm trợ. Có pháo đài, các chiến sĩ gồm những người bắn giỏi đã túc trực, luân phiên canh chừng tên giặc nào ló ra đều lọt vào tầm ngắm. Qua gần một tháng bao vây, ta đã đánh bật 21 lần bọn giặc liều chết xua lính ra phản kích. Quân ta đã diệt, làm bị thương hơn 60 tên địch, trong đó có nhiều tên chỉ huy thuộc sắc lính bảo an, an ninh quân đội, thám báo và bọn tề ngụy ác ôn.

Kết quả, sau 52 ngày đêm của chiến dịch bao vây đánh lấn, quân dân Thạnh Trị, được hỗ trợ mạnh của một bộ phận lực lượng tỉnh, ta đã hoàn toàn giải phóng Chi khu Ngã Năm. Chiến thắng Chi khu Ngã Năm mang một ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn, đó là lần đầu tiên ở chiến trường Tây Nam Bộ, bằng chiến thuật bao vây đánh lấn của du kích và bộ đội địa phương cấp huyện (có kết hợp một bộ phận nhỏ của tỉnh) đã dứt điểm hoàn toàn một Chi khu quân sự thuộc vào loại phòng thủ kiên cố nhất nhì tại vùng đồng bằng. Chiến thắng Chi khu Ngã Năm là kết quả của sự chỉ đạo quyết tâm, biết phát huy sức mạnh tổng hợp của nhiều thứ quân, trong xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân; kiên trì bám trụ bám dân, xây dựng cơ sở vững chắc, mưu trí sáng tạo, dũng cảm liên tục tấn công. Với gần 200 tên địch bị ta giết, làm bị thương, đồng thời làm rã ngũ gần một 100 tên khác trong chiến dịch đã nói lên lối đánh của chiến tranh nhân dân là đúng đắn mà địa phương biết áp dụng.

Ông Lê Văn Việt (cựu chiến binh phường 1, thị xã Ngã Năm) người từng tham gia những trận đánh tiêu diệt Chi khu Ngã Năm, cho biết: Đúng như khẳng định của lãnh đạo tỉnh Sóc Trăng, chiến thắng Chi khu Ngã Năm mang một ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn. Bằng chiến thuật bao vây đánh lấn của du kích và bộ đội địa phương đã dứt điểm hoàn toàn một Chi khu quân sự thuộc vào loại phòng thủ kiên cố nhất nhì tại vùng ĐBSCL. Chiến thắng Chi khu Ngã Năm là kết quả của sự chỉ đạo quyết tâm, phát huy sức mạnh tổng hợp, xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân, kiên trì bám trụ, bám dân, xây dựng cơ sở vững chắc, mưu trí sáng tạo, dũng cảm liên tục tấn công, tiêu diệt và làm bị thương gần 200 tên địch.