Chỉ bồi thường một vụ khi thu hồi đất có cây trồng là chưa thỏa đáng

Dự án Luật Đất đai sửa đổi có quá trình lấy ý kiến, thảo luận khá dài, vượt dự kiến. Chỉ riêng tại nghị trường Quốc hội, đây là kỳ thứ 3 dự luật được thảo luận sau khi đã “lỡ hẹn” thông qua tại kỳ họp thứ 5 (các dự luật thường chỉ thảo luận tại Quốc hội tối đa 2 kỳ).

Việc thu hồi đất là nội dung lớn được nhiều ý kiến quan tâm. Thừa nhận thu hồi đất trong 3 trường hợp như dự luật, nhưng đại biểu Vũ Xuân Trường (Nam Định) cho rằng, các trường hợp thu hồi do vi phạm luật đất đai chưa thỏa đáng, thiếu tính khả thi. Như thu hồi đất do chậm thi công, việc này thực tế xảy ra phổ biến do nhiều nguyên nhân, để đất lãng phí kéo dài.

Ngay quyết định thu hồi đất nhiều khi cũng không thực hiện được do hai bên không thỏa thuận được mức bồi thường, trong khi về quyết định thu hồi trong trường hợp không bồi thường cũng không khả thi.

Về bồi thường tiền sử dụng đất, ông Trường nói, đất bị thu hồi mà chỉ bồi thường hoa màu, cây cối trên đất chỉ bằng một vụ thu hoạch là chưa thỏa đáng, vì như vậy họ lấy gì để đảm bảo cuộc sống trong các vụ sau khi đây là đất gắn với đời sống người dân. Phải tính toán việc bồi thường hợp lý, tránh được mặc cảm tâm lý người dân là “thu đất của dân cày giao cho các đại gia”.

Đại biểu Vũ Xuân Trường (Nam Định) phát biểu trước Quốc hội.

Đại biểu Nguyễn Tiến Sinh (Hòa Bình) đề nghị việc quy hoạch sử dụng đất phải công khai, người dân được tham gia. “Người dân không thể đứng ngoài cuộc mà phải tham gia góp ý kiến quy hoạch, giám sát việc thực hiện quy hoạch. Tuy nhiên trên thực tế việc này không được thực hiện nghiêm túc” - ông Sinh viện dẫn.

Thực tế, nhiều địa phương ý kiến người dân ít khi được quan tâm thấu đáo, việc tiếp thu ý kiến người dân không rõ ràng, mang tính hình thức. Do đó, phải quy định trong dự luật việc lấy ý kiến nhân dân là yêu cầu bắt buộc khi trình Hội đồng nhân dân xem xét, quyết định. 

Đa số ý kiến cho rằng, về nguyên tắc, đất bị thu hồi do hành vi vi phạm pháp luật đất đai của người sử dụng đất là không bồi thường. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp việc vi phạm có lý do khách quan, bất khả kháng như khủng hoảng kinh tế, thiên tai...thì tính toán bồi thường bởi nếu Nhà nước thu hồi không bồi thường thì thiệt thòi cho người sử dụng đất. Do đó, cũng cần xem xét từng trường hợp cụ thể để bồi thường cho người sử dụng đất phần tài sản đã đầu tư trên đất.

Thẩm tra dự án này, Thường trực Ủy ban Kinh tế nhất trí với quy định của dự thảo luật là Nhà nước chủ động thu hồi đất theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được công bố, tổ chức việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để tạo quỹ đất sạch; sau đó, Nhà nước giao đất, cho thuê đất để sử dụng đất vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng hoặc tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất để thực hiện các dự án đầu tư phát triển kinh tế- xã hội.

Các ý kiến cũng đề nghị đất đã nằm trong quy hoạch thì không cho phép nhà đầu tư nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất để thực hiện các dự án vì sẽ làm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phức tạp thêm do chênh lệch về giá bồi thường, từ đó dẫn đến việc so bì, khiếu kiện trong nhân dân.

Trường hợp chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn bằng quyền sử dụng đất của tổ chức, cá nhân, hộ gia đình được thực hiện theo quy định của pháp luật về dân sự và quy định của pháp luật có liên quan, nếu lập dự án và chuyển mục đích sử dụng đất thì phải xin phép cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Một số ý kiến đề nghị cân nhắc tính khả thi của việc thu hồi đất theo quy hoạch để tạo quỹ đất sạch vì khả năng nguồn ngân sách Nhà nước chi trả cho việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất. Hơn nữa, việc giao đất, cho thuê đất, đấu giá quyền sử dụng đất phụ thuộc vào nhu cầu của các dự án đầu tư và tình hình phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ.

Nếu thu hồi đất theo quy hoạch mà giao, cho thuê để sử dụng sẽ dẫn đến lãng phí đất đai, nhất là các công trình hạ tầng có thời gian thực hiện kéo dài nhiều năm. Đối với đất quy hoạch để xây dựng cơ sở hạ tầng như giao thông, thủy lợi... thì căn cứ vào tiến độ dự án, yêu cầu sử dụng đến đâu thu hồi đến đó để tránh lãng phí đất đai.

Đề nghị có cơ chế để nhà đầu tư ứng tiền cho tổ chức phát triển quỹ đất làm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất để giảm gánh nặng cho ngân sách Nhà nước.

Đất có cây trồng nếu chỉ bồi thường bằng một vụ thu hoạch là chưa thỏa đáng với người dân. (Ảnh: ST)

Về chính sách giải quyết các bất cập về giá đất hiện nay, theo Luật Đất đai 2003, giá đất được Nhà nước ban hành theo khung giá đất và bảng giá đất nhưng “sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường”. Tuy nhiên, khi triển khai quy định này đã gặp rất nhiều điểm bất cập.

Vì thế, hiện nay đang tồn tại song song hai hệ thống giá đất (giá đất Nhà nước ban hành và giá đất trên thị trường) trong đó, giá đất Nhà nước ban hành thường chỉ bằng 30-70% so với giá đất của thị trường. Điều này dẫn tới nhiều bất cập, đặc biệt là khi Nhà nước bồi thường thu hồi đất.

Dự thảo luật chỉnh lý theo hướng đưa ra một số chính sách như sau: quy định nguyên tắc “Nhà nước quyết định giá đất phải bảo đảm nguyên tắc phù hợp với giá thị trường” và “Chính phủ quy định khung giá các loại đất, giá đất chuẩn thuộc khu vực giáp ranh giữa các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Khi giá đất trên thị trường có biến động lớn thì điều chỉnh khung các loại giá đất cho phù hợp”.

Luật Đất đai hiện hành quy định thời hạn giao đất cho người nông dân sử dụng khá ngắn và hạn mức người dân được nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp khá hạn hẹp. Trong khi đó, đất đai là một trong những điều kiện của sản xuất lớn. Trên thực tế để thực hiện việc tích tụ ruộng đất, người nông dân đã phải nhờ đến người thân, bạn bè, gia đình đứng tên để nhận chuyển quyền sử dụng đất để lấy đất canh tác theo quy mô lớn.

Tuy nhiên, cách làm này không có cơ sở pháp lý rõ ràng và dễ gây ra những tranh chấp về đất đai. Vì thế, vấn đề đặt ra đối với việc sửa đổi Luật Đất đai là tạo các cơ chế pháp lý nhằm tạo được tâm lý ổn định canh tác cho người dân.

Để giải quyết vấn đề đã nêu trên, dự thảo Luật đã đề ra một số chính sách như thời hạn Nhà nước giao đất nông nghiệp cho cá nhân, hộ gia đình sử dụng được nâng lên mức 50 năm; khi hết thời hạn, người sử dụng đất được Nhà nước tiếp tục giao đất nếu có nhu cầu tiếp tục sử dụng, chấp hành đúng pháp luật về đất đai trong quá trình sử dụng và việc sử dụng đất đó phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt; thời hạn cho thuê đất nông nghiệp đối với hộ gia đình, cá nhân sử dụng là không quá năm mươi (50) năm (Điều 109, Dự thảo Luật).

Thứ hai, hạn mức nhận chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp của hộ gia đình cá nhân không quá mười (10) lần hạn mức giao đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân.