Tổng thống Trump: Mỹ sẽ tiếp quản Venezuela trong thời gian này

Phát biểu tại một cuộc họp báo giữa trưa 3/1 (giờ địa phương), Tổng thống Trump phác thảo tầm nhìn về vai trò của Mỹ tại Venezuela, trong đó không loại trừ khả năng tiếp tục có hành động quân sự, can dự lâu dài vào chính trường và ngành dầu mỏ của nước này, thậm chí triển khai lực lượng trên bộ. Thuật ngữ “boots on the ground” mà ông sử dụng thường gắn với các chiến dịch quân sự quy mô lớn – điều mà nhiều tổng thống Mỹ tránh né do lo ngại phản ứng tiêu cực trong nước.

“Chúng tôi sẽ điều hành đất nước này (Venezuela) cho đến khi có thể thực hiện một quá trình chuyển tiếp an toàn, phù hợp và thận trọng”, ông Trump nói, song không làm rõ mức độ can dự mà Washington sẵn sàng thực hiện, trong bối cảnh nhiều trợ lý thân cận của ông Maduro dường như vẫn nắm quyền lực tại Venezuela.

Trong lễ nhậm chức nhiệm kỳ hai hồi tháng 1 năm ngoái, ông Trump từng khẳng định thành công của mình sẽ không chỉ được đo bằng những trận chiến giành chiến thắng, mà còn bằng việc chấm dứt những cuộc chiến và đặc biệt là “những cuộc chiến mà chúng ta không bao giờ tham gia”. Tuy nhiên, kể từ đó, Mỹ đã tiến hành không kích tại Syria, Iraq, Iran, Nigeria, Yemen và Somalia; phá hủy hàng chục tàu bị cáo buộc buôn ma túy ở biển Caribe và Thái Bình Dương; đồng thời đưa ra những cảnh báo cứng rắn liên quan đến Greenland và Panama.

Cuộc tấn công nhằm vào Venezuela trong đêm được đánh giá là hành động quân sự ở nước ngoài quyết liệt nhất của ông Trump cho đến nay, với các đòn không kích nhằm vào thủ đô Caracas và nhiều khu vực khác, cùng việc bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro và vợ để đưa sang New York xét xử với các cáo buộc liên quan đến buôn bán ma túy.

Theo Reuters, diễn biến này đi ngược lại kỳ vọng của một bộ phận cử tri Cộng hòa, những người mong muốn Nhà Trắng tập trung hơn vào các vấn đề trong nước như chi phí sinh hoạt, y tế và kinh tế. Tuy vậy, Tổng thống Trump khẳng định việc can thiệp vào Venezuela phù hợp với chính sách “Nước Mỹ trên hết”.

“Chúng tôi muốn có những láng giềng tốt, ổn định và giàu năng lượng”, ông nói, ám chỉ trữ lượng dầu mỏ lớn của Venezuela.

Tranh cãi chính trị nhanh chóng bùng lên. Dân biểu Cộng hòa Marjorie Taylor Greene – người từng ủng hộ mạnh mẽ phong trào “Đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại” (MAGA) – đã đăng tải thông điệp chỉ trích gay gắt, cho rằng ông Trump đã rời xa khẩu hiệu hạn chế can dự nước ngoài. Bà cho biết sẽ từ bỏ vị trí tại Quốc hội vào tuần tới. “Đây chính là điều mà nhiều người trong phong trào MAGA nghĩ rằng họ đã bỏ phiếu để chấm dứt. Hóa ra chúng tôi đã nhầm”, bà viết.

Đối với phe Dân chủ, động thái của ông Trump tạo thêm cơ sở để chỉ trích trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, khi quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội có thể chỉ được quyết định bởi một vài ghế then chốt. Lãnh đạo phe thiểu số Thượng viện Chuck Schumer tuyên bố: “Việc phát động hành động quân sự mà không có sự cho phép của Quốc hội, không có kế hoạch rõ ràng cho giai đoạn tiếp theo, là hành động liều lĩnh”.

Ngoại trưởng, cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Marco Rubio đã chủ động liên hệ với nhiều nghị sĩ nhằm giảm bớt phản đối. Một số nhân vật theo xu hướng tự do như Thượng nghị sĩ Mike Lee ban đầu đặt câu hỏi về tính hợp hiến của chiến dịch, song sau đó cho biết ông tin rằng hành động này có thể nằm trong thẩm quyền của tổng thống. Ngược lại, Dân biểu Thomas Massie cho rằng những cảnh báo về các đòn tấn công tiếp theo là không nhất quán và đặt nghi vấn về cơ sở pháp lý của việc bắt giữ lãnh đạo một quốc gia có chủ quyền.

Giới phân tích nhận định chính sách đối ngoại của ông Trump ngày càng mang nhiều nét tương đồng với các chính quyền tiền nhiệm mà ông từng chỉ trích. Trong lịch sử, Mỹ từng có những động thái tác động với Grenada năm 1983 và Panama năm 1989 với lập luận chính quyền sở tại là bất hợp pháp, đồng thời trực tiếp tham gia định hình chính quyền thay thế.

Ông Elliott Abrams, cựu đặc phái viên về Venezuela dưới nhiệm kỳ đầu của ông Trump, cho rằng việc loại bỏ ông Maduro không gây rủi ro chính trị lớn trong nước, miễn là không có thương vong đối với binh sĩ Mỹ. Tuy nhiên, ông thừa nhận vẫn chưa rõ “điều hành Venezuela” sẽ cụ thể ra sao.

Trong khi đó, ông Brett Bruen, cựu cố vấn đối ngoại của Tổng thống Barack Obama, cảnh báo Mỹ có thể bị cuốn vào một quá trình chuyển tiếp phức tạp và kéo dài. “Tôi không thấy một kịch bản ngắn gọn cho câu chuyện này”, ông nói. “Mỹ sẽ bị vướng sâu vào Venezuela và đồng thời phải đối mặt với những vấn đề mới liên quan đến các nước láng giềng.”

Quyết định của Tổng thống Trump vì vậy không chỉ làm thay đổi cục diện tại Venezuela mà còn đặt ra những câu hỏi lớn về định hướng lâu dài của chính sách đối ngoại Mỹ, cũng như những hệ lụy chính trị trong nước mà Washington có thể phải đối mặt trong thời gian tới.