"Phao cứu sinh" ngắn hạn cho thị trường năng lượng

Theo giấy phép do Bộ Tài chính Mỹ công bố, các lô dầu thô và sản phẩm dầu mỏ có nguồn gốc từ Nga đã được chất lên tàu trước ngày 12/3 có thể được giao và bán cho đến nửa đêm 11/4 (giờ Washington). Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết biện pháp này chỉ mang tính “ngắn hạn và có mục tiêu hẹp”, nhằm tăng nguồn cung tạm thời cho thị trường.

Quyết định trên được đưa ra trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh sau gần hai tuần Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran, kéo theo phản ứng từ Tehran và khiến căng thẳng khu vực leo thang. Tình hình này đã làm tê liệt hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược đối với xuất khẩu dầu khí Trung Đông – khiến nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng.

Để kiềm chế giá năng lượng, trước đó Washington đã thông báo sẽ giải phóng 172 triệu thùng dầu từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược. Động thái này nằm trong kế hoạch phối hợp của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cùng 32 quốc gia thành viên nhằm tung ra thị trường tổng cộng khoảng 400 triệu thùng dầu dự trữ. IEA nhận định cuộc chiến tại Trung Đông đang gây ra sự gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng những biện pháp này chỉ giúp giảm bớt áp lực trong ngắn hạn. Theo dữ liệu được truyền thông Mỹ dẫn lại, khoảng 124 triệu thùng dầu có nguồn gốc từ Nga hiện đang ở trên các tàu chở dầu tại hơn 30 địa điểm trên toàn cầu. Số dầu này nếu được đưa ra thị trường cũng chỉ tương đương khoảng 5–6 ngày bù đắp lượng dầu thiếu hụt do gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Giá dầu vì thế vẫn duy trì ở mức cao. Tính đến chiều 13/3, dầu Brent giao tháng 5 tăng 1,02 USD, tương đương 1%, lên 101,48 USD/thùng và có thể chạm tới mức tăng gần 10% trong tuần. Dầu WTI của Mỹ giao tháng 4 tăng 94 cent lên 96,67 USD/thùng, ghi nhận mức tăng hơn 6% trong tuần.

Theo các nhà phân tích, việc nới lỏng tạm thời đối với dầu Nga có thể làm phức tạp thêm nỗ lực của phương Tây trong việc hạn chế nguồn thu năng lượng của Moskva liên quan đến cuộc chiến tại Ukraine. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho rằng đây không phải là thời điểm thích hợp để nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với Nga.

Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tìm kiếm nhiều biện pháp khác để kiểm soát giá năng lượng trong nước, trong bối cảnh chi phí nhiên liệu tăng cao có thể gây áp lực lên nền kinh tế và ảnh hưởng đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới. Nhà Trắng cho biết đang xem xét tạm thời miễn trừ Đạo luật Jones – quy định hạn chế vận tải giữa các cảng Mỹ chỉ dành cho tàu treo cờ Mỹ – nhằm cho phép tàu nước ngoài vận chuyển nhiên liệu giữa các cảng nội địa, qua đó giảm chi phí và tăng tốc độ vận chuyển.

Ngoài ra, Washington cũng yêu cầu Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ cung cấp bảo hiểm rủi ro chính trị và bảo lãnh tài chính cho hoạt động thương mại hàng hải tại vùng Vịnh. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết Hải quân Mỹ, có thể cùng với một liên minh quốc tế, sẽ hộ tống tàu thuyền qua eo biển Hormuz khi điều kiện quân sự cho phép.

Giới phân tích nhận định những biện pháp trên khó có thể đảo ngược xu hướng tăng của giá dầu. “Việc giải phóng dự trữ sẽ làm chậm chứ không ngăn chặn được đà tăng giá dầu, và chỉ mang lại sự xoa dịu tạm thời cho tình trạng giá xăng tăng cao”, ông Joe Brusuelas, nhà kinh tế trưởng tại công ty tư vấn RSM của Mỹ, cho biết.

Theo chuyên gia Emril Jamil của LSEG, dù các biện pháp trấn an thị trường đã được đưa ra, giá dầu Brent vẫn duy trì trên 100 USD/thùng do thị trường lo ngại nguồn cung vẫn tiếp tục bị thắt chặt.

Một yếu tố then chốt vẫn là việc khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz. Hiện khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày – tương đương gần 20% nhu cầu tiêu thụ toàn cầu – đi qua tuyến hàng hải này. Khi tuyến vận chuyển chưa được nối lại, các biện pháp giải phóng dự trữ dầu hoặc nới lỏng quy định vận tải chỉ có thể giúp giảm bớt áp lực trong ngắn hạn.

Yang An, nhà phân tích tại Haitong Futures, cho biết: “Động thái của Mỹ xoa dịu những lo ngại của thị trường, nhưng nó sẽ không giải quyết được vấn đề cơ bản nhất. Điều quan trọng nhất là khôi phục hoạt động hàng hải ở eo biển Hormuz”.

Trong bối cảnh đó, giá nhiên liệu tại Mỹ đã tăng rõ rệt. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng trung bình toàn quốc đã tăng lên 3,60 USD/gallon – mức cao nhất kể từ tháng 5/2024 – trong khi giá dầu diesel đạt 4,89 USD/gallon, cao nhất kể từ cuối năm 2022.

Các chuyên gia kinh tế cảnh báo thị trường dầu mỏ toàn cầu hiện vẫn đang phải tìm cách bù đắp hàng triệu thùng dầu mỗi ngày bị gián đoạn từ Trung Đông. Vì vậy, những biện pháp tạm thời của các chính phủ có thể giúp làm chậm đà tăng giá, nhưng khó có thể chấm dứt hoàn toàn cú sốc năng lượng hiện nay.