Iran và Mỹ mở kênh liên lạc, nỗ lực tránh đối đầu quân sự

Phát biểu với báo giới ngày 31/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Iran đang “nghiêm túc đối thoại” với Washington, chỉ vài giờ sau khi quan chức an ninh cấp cao nhất của Iran thông báo rằng các điều kiện cho đàm phán đang dần được hình thành.

Trả lời phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một, Tổng thống Trump nhấn mạnh ông tin rằng Iran nên chấp nhận một thỏa thuận “không có vũ khí hạt nhân”, song thừa nhận chưa rõ Tehran có đồng ý với các điều khoản này hay không. “Nhưng họ đang nói chuyện với chúng tôi. Nói chuyện một cách nghiêm túc”, ông Trump khẳng định.

Nhà lãnh đạo Mỹ cũng đề cập đến việc Washington đang triển khai một “hạm đội hùng hậu” tới khu vực gần Iran, do tàu sân bay USS Abraham Lincoln dẫn đầu. “Chúng tôi có những con tàu rất lớn, rất mạnh đang hướng về khu vực đó. Tôi hy vọng họ sẽ đàm phán được một thỏa thuận có thể chấp nhận được”, ông nói thêm.

Trước đó cùng ngày, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, ông Ali Larijani, cho biết Tehran đang chuẩn bị cho các cuộc đối thoại với Mỹ. Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, ông Larijani viết rằng, trái với “những câu chuyện chiến tranh do truyền thông thổi phồng”, việc xây dựng khuôn khổ cho đàm phán đang có tiến triển. Tuy nhiên, ông không cung cấp thêm chi tiết cụ thể.

Những động thái này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng Mỹ–Iran leo thang trong nhiều tuần qua, khi Tổng thống Trump liên tục đe dọa tấn công Iran liên quan đến các biện pháp trấn áp biểu tình trong nước, đồng thời gia tăng sức ép nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Tehran. Đầu tuần này, ông Trump tuyên bố các tàu chiến Mỹ được điều động tới khu vực sẵn sàng sử dụng “vũ lực, nếu cần thiết”, trong trường hợp Iran từ chối đàm phán.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) hôm 30/1 cũng đưa ra cảnh báo đối với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) liên quan đến kế hoạch tổ chức cuộc tập trận hải quân kéo dài hai ngày tại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải có ý nghĩa sống còn đối với thương mại toàn cầu. CENTCOM nhấn mạnh rằng mọi hành động “không an toàn và thiếu chuyên nghiệp” đều có thể làm gia tăng nguy cơ va chạm, leo thang căng thẳng và gây bất ổn khu vực.

Về phía Iran, các lãnh đạo cấp cao khẳng định sẵn sàng đàm phán với Washington, nhưng với điều kiện Mỹ phải chấm dứt các lời đe dọa quân sự. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 31/1 đã phản bác mạnh mẽ cảnh báo của CENTCOM, cho rằng quân đội Mỹ đang hoạt động gần bờ biển Iran nhưng lại tìm cách “chỉ đạo cách thức Lực lượng Vũ trang hùng mạnh của chúng tôi tiến hành huấn luyện trên chính lãnh thổ của mình”.

Ông Araghchi cũng nhắc lại việc Mỹ liệt IRGC vào danh sách “tổ chức khủng bố” từ năm 2019, trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump, và cho rằng sự hiện diện của các lực lượng bên ngoài khu vực “luôn tạo ra tác động ngược lại so với những gì họ tuyên bố, thúc đẩy leo thang thay vì giảm căng thẳng”.

Trong khi đó, Qatar tiếp tục đóng vai trò trung gian ngoại giao. Bộ Ngoại giao Qatar cho biết Thủ tướng Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani đã gặp ông Ali Larijani tại Tehran để thảo luận các biện pháp giảm căng thẳng khu vực. Phía Qatar tái khẳng định ủng hộ mọi nỗ lực hướng tới giải pháp hòa bình, nhằm bảo đảm an ninh và ổn định cho Trung Đông.

Bên cạnh Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Arab Saudi cũng đang tích cực tham gia các hoạt động ngoại giao nhằm ngăn chặn nguy cơ xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran. Đáng chú ý, Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman được cho là đã khẳng định với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian rằng Riyadh sẽ không cho phép sử dụng không phận hoặc lãnh thổ của mình cho bất kỳ hành động quân sự nào nhằm vào Iran.