Việt Nam – Sri Lanka: Củng cố tình hữu nghị truyền thống, mở rộng không gian hợp tác đa diện

Nhận lời mời của Tổng thống Cộng hòa xã hội chủ nghĩa dân chủ Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ thăm cấp Nhà nước tới Sri Lanka từ ngày 7 đến ngày 8/5/2026.

Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh quan hệ hai nước đang trên đà phát triển tốt đẹp, hứa hẹn mở ra một chương mới trong hợp tác song phương.

Một tình hữu nghị bền bỉ qua hơn nửa thế kỷ

Mối quan hệ giữa Việt Nam và Sri Lanka không chỉ bắt nguồn từ những tương đồng về lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc mà còn được bồi đắp bởi sự tin cậy chính trị và sự ủng hộ lẫn nhau trên các diễn đàn quốc tế. Hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 21/7/1970. Kể từ đó đến nay, dù bối cảnh thế giới có nhiều biến động, tình hữu nghị truyền thống và hợp tác nhiều mặt giữa Hà Nội và Colombo vẫn luôn được duy trì và củng cố.

Các đảng phái chính trị tại Sri Lanka luôn dành cho Việt Nam sự thiện cảm đặc biệt. Trong mắt các nhà lãnh đạo và nhân dân Sri Lanka, Việt Nam không chỉ là một người bạn thủy chung mà còn là hình mẫu thành công rực rỡ trong phát triển kinh tế để nghiên cứu và học tập. Đặc biệt, việc Sri Lanka công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường đầy đủ đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho các hoạt động giao thương giữa hai bên.

Nhìn lại lịch sử, những dấu mốc về ngoại giao đã minh chứng cho quyết tâm gắn kết của hai dân tộc. Tháng 5/1971, Đại sứ quán Việt Nam tại Colombo lần đầu tiên được mở cửa. Sau một thời gian tạm đóng cửa do lý do kinh tế, Đại sứ quán đã chính thức hoạt động trở lại từ tháng 4/2011. Sri Lanka cũng đã mở Đại sứ quán tại Hà Nội vào tháng 1/2003, thay vì kiêm nhiệm từ Bắc Kinh như trước đó.

Những chuyến thăm cấp cao giữa hai nước cũng diễn ra thường xuyên, tạo động lực mạnh mẽ cho quan hệ song phương. Đáng chú ý là chuyến thăm của Thủ tướng Phạm Văn Đồng (1978), Chủ tịch nước Trương Tấn Sang (2011). Về phía Sri Lanka, các vị lãnh đạo cấp cao như Tổng thống Mahinda Rajapaksa, các Thủ tướng Ratnasiri Wickramanayake, Ranil Wickremesinghe và gần đây nhất là Tổng thống Anura Kumara Dissanayake (5/2025) đã liên tục có các chuyến thăm tới Việt Nam, khẳng định sự coi trọng vai trò của Việt Nam trong khu vực.

Hiện nay, hai nước đã vận hành hiệu quả ba cơ chế hợp tác chủ chốt: Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế, Khoa học và Kỹ thuật; Tham khảo Chính trị và Tiểu ban Thương mại hỗn hợp. Bên cạnh đó, hệ thống các tổ chức hữu nghị tại cả hai nước như Hội Đoàn kết với Việt Nam tại Sri Lanka hay Hội Hữu nghị Việt Nam - Sri Lanka đã và đang đóng vai trò cầu nối quan trọng cho ngoại giao nhân dân.

Hợp tác song phương đa diện

Trong những năm gần đây, kinh tế và thương mại đã trở thành trụ cột quan trọng trong quan hệ giữa hai nước. Theo số liệu thống kê, kim ngạch thương mại song phương năm 2025 đạt khoảng 260 triệu USD, tăng trưởng ấn tượng 20% so với năm 2024. Chỉ riêng trong 3 tháng đầu năm 2026, con số này đã chạm mốc 50 triệu USD, cho thấy tiềm năng giao thương còn rất lớn.

Về đầu tư, Sri Lanka hiện đứng thứ 64 trong số 154 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án đầu tư tại Việt Nam. Với 34 dự án còn hiệu lực và tổng vốn đăng ký đạt 43 triệu USD, dòng vốn từ Sri Lanka đang tập trung mạnh mẽ vào lĩnh vực công nghiệp chế biến và chế tạo (chiếm tới 95% tổng vốn).

Các địa phương tại Việt Nam như Hưng Yên, Tây Ninh và Đồng Nai là những điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư Sri Lanka. Có thể kể đến các dự án tiêu biểu như: Nhà máy sản xuất đồ bơi tại Hưng Yên - dự án lớn nhất của Sri Lanka tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký 8,72 triệu USD, Công ty TNHH Thiết kế EPIC với tổng vốn đầu tư 3,5 triệu USD hay dự án may mặc của Công ty TNHH Alpine Creations tại Tây Ninh có vốn đầu tư 2 triệu USD.

Để thúc đẩy hơn nữa hợp tác kinh tế, hai nước đã liên tục ký kết các văn kiện quan trọng như Hiệp định tránh đánh thuế hai lần (2005), Hiệp định về hợp tác hải quan (2025) và Bản ghi nhớ về hợp tác chế tạo máy (2025). Những nỗ lực này không chỉ giúp tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp mà còn mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.

Hợp tác quốc phòng và an ninh giữa Việt Nam và Sri Lanka được xây dựng trên nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau và cùng đóng góp cho hòa bình, ổn định. Bản ghi nhớ hợp tác quốc phòng song phương ký tháng 10/2011 đã đặt nền móng cho các hoạt động trao đổi đoàn và đào tạo. Ngay cả trong giai đoạn khó khăn nhất của đại dịch COVID-19 vào năm 2021, quân y hai nước vẫn duy trì liên lạc trực tuyến để chia sẻ kinh nghiệm quý báu về phòng chống dịch bệnh.

Trong lĩnh vực an ninh, hai bên đã ký kết Hiệp định về dẫn độ và Hiệp định về chuyển giao người bị kết án tù vào năm 2014. Các hoạt động hợp tác chủ yếu tập trung vào chia sẻ thông tin, kinh nghiệm thực thi pháp luật, phối hợp phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và khủng bố quốc tế. Đây là minh chứng cho sự tin cậy cao độ về chính trị và pháp lý giữa hai nhà nước.

Những sợi dây kết nối vô hình

Một trong những điểm đặc thù nhất trong quan hệ Việt Nam – Sri Lanka chính là sự tương đồng về văn hóa và tôn giáo, đặc biệt là Phật giáo. Đây là sợi dây gắn kết tinh thần tự nhiên và bền chặt giữa nhân dân hai nước.

Bên cạnh đó, hợp tác trong nông nghiệp và giáo dục cũng đạt được những bước tiến cụ thể. Kế hoạch công tác về hợp tác phát triển nông nghiệp giai đoạn 2024-2026 và Hiệp định hợp tác giáo dục giai đoạn 2023-2026 đang được triển khai tích cực, hứa hẹn mang lại lợi ích thiết thực cho thế hệ trẻ và người nông dân hai nước.

Dù số lượng chỉ khoảng 200 người, nhưng cộng đồng người Việt Nam tại Sri Lanka là một bộ phận không thể tách rời trong quan hệ hai nước, luôn giữ vững tinh thần đoàn kết và hướng về Tổ quốc. Dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, họ vẫn tích cực tham gia các hoạt động thiện nguyện và các phong trào do Đại sứ quán phát động, góp phần xây dựng hình ảnh đất nước, con người Việt Nam thân thiện tại đảo quốc Ấn Độ Dương này.

Trên bình diện đa phương, Việt Nam và Sri Lanka luôn là những đối tác tin cậy, ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn khu vực và quốc tế như Liên hợp quốc, UNESCO hay Phong trào Không liên kết.

Việc hai nước thường xuyên ủng hộ ứng cử viên của nhau vào các cơ quan quan trọng như Hội đồng Nhân quyền (nhiệm kỳ 2023-2025), Hội đồng Kinh tế và Xã hội (ECOSOC), hay Ủy ban Di sản Thế giới của UNESCO đã khẳng định vị thế và tiếng nói chung của hai quốc gia trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu.

Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Sri Lanka vào tháng 5/2026 là một dấu mốc lịch sử, mang tính biểu tượng cao cho tình hữu nghị bền chặt Việt Nam – Sri Lanka. Trong một thế giới đầy biến động, việc tăng cường quan hệ với các đối tác truyền thống như Sri Lanka không chỉ giúp Việt Nam mở rộng không gian phát triển mà còn góp phần xây dựng một khu vực hòa bình, hợp tác và thịnh vượng. Với nền tảng vững chắc đã có, quan hệ Việt Nam – Sri Lanka chắc chắn sẽ tiếp tục vươn tới những tầm cao mới, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân hai nước.