Dấu ấn từ cuộc cách mạng sắp xếp tổ chức bộ máy

1. Cuối năm 2024, trong bài viết “Tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả” , GS.TS Tô Lâm, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã viết: “Trong mọi giai đoạn cách mạng, Đảng, Nhà nước ta luôn đặc biệt coi trọng nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng, tăng cường hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Đây là một trong những yếu tố then chốt đưa Đảng Cộng sản Việt Nam trở thành người cầm lái vĩ đại, người thuyền trưởng tinh anh, đưa con thuyền cách mạng Việt Nam vượt mọi thác ghềnh, giành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác. Điểm hội tụ chiến lược sau 40 năm đổi mới đất nước đang đem đến cơ hội lịch sử đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, cũng đặt ra yêu cầu cấp bách thực hiện quyết liệt cuộc cách mạng nhằm xây dựng hệ thống chính trị thật sự tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới”.

Chủ trương của Đảng về tinh gọn, sắp xếp bộ máy theo Nghị quyết số 18-NQ/TW Hội nghị lần thứ 6, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã được Quốc hội, Chính phủ, nhân dân đồng tình, ủng hộ bởi đây là chủ trương đúng, đáp ứng mong đợi của người dân. Mục tiêu của việc tinh gọn bộ máy không chỉ tiết kiệm ngân sách, mà quan trọng hơn là hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả của bộ máy nhà nước, để đưa đất nước phát triển lên một tầm cao mới sau 80 năm thành lập, khi tiềm lực và vị thế của Việt Nam ngày càng mạnh mẽ nhờ công cuộc Đổi mới sau 40 năm. Việt Nam có một nền kinh tế phát triển năng động, đối ngoại mở rộng là đối tác chiến lược khẳng định vai trò là thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế và nâng cao uy tín, hình ảnh trên trường thế giới. Cuộc cách mạng này đã bao trùm cả hệ thống chính trị, từ các cơ quan Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc với tinh thần quyết liệt: những cơ quan, đầu mối có chức năng, nhiệm vụ tương đồng đã được sáp nhập để tinh gọn hướng tới hoạt động hiệu năng, hiệu quả hơn.

2. Cuộc cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị của đất nước nhận được sự đồng thuận, kỳ vọng của nhân dân chính là cơ sở, nền tảng tinh thần vững chắc để Đảng, Nhà nước ta quyết tâm, quyết liệt thực hiện mục tiêu, yêu cầu đã đề ra. Đối với cải cách tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương, theo Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/2/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư đặt ra yêu cầu nghiên cứu định hướng tiếp tục sắp xếp bỏ cấp hành chính trung gian (cấp huyện), xây dựng phương án tiếp tục sắp xếp cấp xã phù hợp với mô hình tổ chức mới, định hướng sáp nhập một số đơn vị hành chính cấp tỉnh.

Đặc biệt, trong Kết luận số 127-KL/TW ngày 28/2/2025, Bộ Chính trị, Ban Bí thư nêu rõ, nghiên cứu định hướng sáp nhập một số đơn vị cấp tỉnh, không tổ chức cấp huyện, sáp nhập một số đơn vị cấp xã, thực hiện mô hình địa phương 2 cấp (tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể) bảo đảm tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; nghiên cứu đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Tổ chức chính quyền địa phương… và hoàn thành sửa đổi, bổ sung pháp luật chậm nhất ngày 30/6/2025.

Thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Đảng ủy Chính phủ, Bộ Nội vụ đã khẩn trương phối hợp với các cơ quan Trung ương, địa phương tham mưu trình các cấp có thẩm quyền Đề án về sắp xếp, tổ chức tại đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, Bộ Nội vụ đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XV dự án Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi); Nghị quyết mới của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính và các văn bản có liên quan.

Đây là cơ sở pháp lý để thực hiện sáp nhập một số tỉnh, thành phố; không tổ chức cấp huyện, sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính cấp cơ sở (cấp xã) và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương nhằm tạo lập hành lang pháp lý để các cơ quan, tổ chức trong bộ máy nhà nước đi vào hoạt động theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bảo đảm tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Cùng với đó, là việc điều chỉnh không gian kinh tế; điều chỉnh về phân công, phân cấp, điều chỉnh về phân bổ và kết hợp các nguồn lực kinh tế; hướng tới mục tiêu lớn hơn là mở rộng không gian phát triển, tạo nền tảng, sức bật cho đất nước theo các mục tiêu, tầm nhìn chiến lược và dài hạn; là phù hợp với thực tiễn và xu hướng phát triển của thế giới.

Việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính đã phát huy tối đa thế mạnh của từng vùng kinh tế. Có thể thấy sau ngày 1/7/2025, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính từ 63 tỉnh thành phố, đã kiến tạo nên những đô thị có tầm vóc lớn, ví dụ như TP Hồ Chí Minh một siêu đô thị với quy mô kinh tế hiện nay tương đương nhiều thành phố lớn trên thế giới, đủ sức cạnh tranh ngang hàng quốc tế. Nhiều địa phương trước đây gặp khó khăn do địa hình chia cắt, đơn thuần là vùng núi như Tây Nguyên, nay qua sắp xếp đã có biển, tạo nên sự gắn kết giữa kinh tế biển và kinh tế miền núi. Kết quả đầu tiên và quan trọng chính là kết hợp hài hòa lợi thế của các vùng kinh tế: Đồng bằng có núi, kinh tế biển có kinh tế rừng, vì vậy đã tối ưu hóa và phát huy thế mạnh, không gian để đất nước phát triển đồng đều, thu hẹp khoảng cách phát triển các vùng miền như trước đây.

3. Tháng 6/2025, kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã ban hành Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp 2013, Quốc hội đã thông qua Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi), mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính thức vận hành từ ngày 1/7/2025. Theo đó, giảm 40% đơn vị hành chính cấp tỉnh, kết thúc hoạt động 100% đơn vị hành chính cấp huyện, giảm hơn 66% đơn vị hành chính cấp xã. Để phục vụ việc sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp, Bộ Nội vụ đã kịp thời xây dựng bộ “Cẩm nang chính quyền địa phương cấp xã”, cụ thể hóa đầy đủ các nội dung về chức trách, nhiệm vụ, quyền hạn, mối quan hệ công tác, xử lý tình huống phát sinh tại cơ sở, tiếp sau đó là hàng trăm văn bản hướng dẫn vận hành chính quyền địa phương 2 cấp. Cuối năm 2025, sau hơn 6 tháng vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, tại 34 tỉnh, thành phố đã ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực: Bộ máy hành chính gọn hơn, mệnh lệnh điều hành nhanh hơn, dịch vụ công được hiện đại hóa.

Có thể khẳng định, qua công cuộc sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, Đảng Cộng sản Việt Nam đã thể hiện một tầm nhìn chiến lược vượt trội, mang tầm vóc thời đại: Chuẩn bị tâm thế để đất nước bước vào "Kỷ nguyên mới" - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc và quyết định thực hiện cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy vừa qua chính là minh chứng rõ nét nhất. Đó là kết tinh của một tư duy đổi mới, dám nhìn thẳng vào sự thật, quyết liệt loại bỏ những cái cũ kỹ, lạc hậu để kiến tạo một tương lai hưng thịnh của đất nước, hướng tới hai dấu mốc quan trọng: Kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (năm 2030) và  Kỷ niệm 100 năm thành lập nước (năm 2045).