Phát huy tiềm năng, khai thác hiệu quả lợi thế hệ đầm phá nước lợ lớn nhất Đông Nam Á

Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước đa dạng sinh học

Từ nhiều năm về trước, các hoạt động nuôi trồng, khai thác thủy sản của ngư dân và hoạt động phát triển kinh tế vùng ven bờ đã tác động mạnh, làm gia tăng nguy cơ suy thoái môi trường cũng như hệ sinh thái đầm phá Tam Giang – Cầu Hai. Các tác động này làm diện tích mặt nước tự nhiên bị phân mảnh, thu hẹp do diện tích nuôi trồng thủy sản. Việc phát triển nuôi trồng thủy sản thiếu quy hoạch và các hoạt động đánh bắt mang tính hủy diệt khiến nguồn tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học trên vùng đầm phá giảm sút nghiêm trọng.

Trước thực trạng này, vào tháng 2/2020, Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP Huế) đã ký quyết định thành lập Khu BTTN đất ngập nước Tam Giang - Cầu Hai với tổng diện tích 2.071,5ha, gồm phân vùng Ô Lâu 1.270,2ha; phân vùng Cồn Tè – Rú Chá 187,1ha và 23 khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản 614,2ha.

Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, các phân vùng trong Khu BTTN đất ngập nước Tam Giang - Cầu Hai đều có sự đa dạng về sinh học. Trong đó phân vùng Ô Lâu được xác định có sự hiện diện của 399 loài động, thực vật, trong đó có nhiều loài có tên trong Sách đỏ của Việt Nam và Sách đỏ quốc tế của IUCN. Còn tại phân vùng Cồn Tè – Rú Chá có 613 loài động, thực vật. Đặc biệt khu rừng ngập mặn Rú Chá ở phường Hóa Châu (TP Huế) có diện tích rừng nguyên sinh 5,4ha nay được trồng mở rộng lên đến 21,2ha. Việc hồi sinh cánh rừng ngập mặn Rú Chá đã góp phần bảo vệ môi trường sinh thái vùng đầm phá nơi đây, tạo sinh kế cho người dân địa phương. Vào mùa Thu hàng năm, cánh rừng Rú Chá thay màu lá tạo nên sắc vàng rực rỡ, cuốn hút đông đảo du khách thập phương đến tham quan trải nghiệm và chụp hình lưu niệm.

Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP Huế cho biết, để bảo vệ, phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên trong Khu BTTN đất ngập nước Tam Giang - Cầu Hai, thời gian qua, các phòng và đơn vị trực thuộc đã tích cực phối hợp với cơ quan chức năng liên quan, chính quyền các địa phương thực hiện nghiêm cấm hoạt động khai thác thủy sản trên mặt nước tại các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt. Thực hiện nghiêm cấm khai thác thuỷ sản mang tính hủy diệt tại các phân khu phục hồi sinh thái, phân khu dịch vụ - hành chính và vùng đệm. Ngoài ra, còn tiến hành quan trắc, giám sát chất lượng môi trường và đa dạng sinh học định kỳ theo mùa và hàng năm.

Đồng thời thực hiện tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật đến người dân để huy động toàn thể cộng đồng cùng tham gia bảo tồn, gìn giữ và phát huy tiềm năng của Khu BTTN này. Đặc biệt, TP Huế đã thực hiện phương án hỗ trợ chuyển đổi sinh kế, hướng dẫn người dân thực hiện các mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững, thân thiện với môi trường tại các phân khu phục hồi sinh thái; nuôi thủy sản kết hợp trồng và bảo vệ rừng ngập mặn, xây dựng mô hình du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại vùng Cồn Tè - Rú Chá và tuyến đập Cửa Lác - sông Ô Lâu.

Mở rộng thêm nhiều diện tích rừng ngập mặn

Và để tạo nên những “bức tường xanh” ở khu BTTN đất ngập nước Tam Giang – Cầu Hai, Chi cục Kiểm lâm TP Huế cùng với các địa phương ven phá đã triển khai trồng mở rộng nhiều diện tích rừng ngập mặn tại các vùng đất ngập nước trên phá Tam Giang. Những cánh rừng trên vùng đất ngập nước giờ đây vừa là nơi trú ẩn, bãi đẻ của các loại thủy sản, vừa bảo vệ an toàn cho những ngôi làng nằm bên chân phá vào mùa mưa bão. Chỉ tính riêng trong hơn 10 năm qua (từ năm 2015 đến nay), các xã thuộc huyện Quảng Điền cũ (nay là xã Đan Điền và Quảng Điền, TP Huế) đã trồng hơn 50ha rừng ngập mặn gồm cây bần chua, dừa nước, sú, đước đều phát triển xanh tốt.

Chủ tịch UBND xã Đan Điền – ông Nguyễn Ngọc Tiến, cho biết, rừng trồng ngập mặn ở thôn Ngư Mỹ Thạnh và các thôn của xã không những bảo vệ khu BTTN đất ngập nước mà còn là bãi đẻ của tôm cá, giúp tái tạo nguồn lợi thủy sản. Bên cạnh đó, lá cây dừa nước sau nhiều năm trồng còn được người dân khai thác để sản xuất các sản phẩm thủ công mỹ nghệ phục vụ du lịch, tạo công ăn việc làm ổn định cho người dân sống ven đầm phá.

Theo ông Lê Ngọc Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm TP Huế, hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai là một trong những khu bảo tồn đất ngập nước đã được quy hoạch theo Quyết định số 45/QĐ-TTg ngày 8/1/2014 của Thủ tướng Chính phủ về Quy hoạch tổng thể bảo tồn đa dạng sinh học của cả nước đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 với tổng diện tích được quy hoạch là 20.000ha. Để tăng cường đa dạng sinh học cho vùng đất ngập nước Tam Giang – Cầu Hai, vừa qua TP Huế đã có chủ trương đầu tư dự án mở rộng rừng ngập mặn trên đầm phá Tam Giang – Cầu Hai lên hơn 200ha. Diện tích được mở rộng chủ yếu ở Rú Chá kéo dài đến khu vực cầu Tam Giang.

“Việc mở rộng diện tích rừng ngập mặn trên đầm phá Tam Giang – Cầu Hai nhằm góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ sự đa dạng sinh học ở khu BTTN đất ngập nước trước sự biến đổi khí hậu. Những cánh rừng này không những giúp phục hồi, tái tạo nguồn lợi thủy sản trên đầm phá mà còn giúp người dân địa phương khai thác thế mạnh về dịch vụ du lịch, đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương”, ông Lê Ngọc Tuấn chia sẻ thêm.