Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Tham vọng "nhìn thấu" đối phương

Sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong tư duy tác chiến của quân đội Đức (Bundeswehr) chủ yếu bắt đầu từ những quan sát thực tế tại các trung tâm chỉ huy của Ukraine. Trung tướng Christian Freuding - người giữ vai trò quan trọng trong việc giám sát nguồn cung vũ khí cho Kiev trước khi trở thành Tham mưu trưởng lục quân Đức vào tháng 10 năm ngoái - đã trực tiếp chứng kiến cách các thiết bị bay không người lái (drone) và cảm biến hiện đại tạo ra một dòng thác dữ liệu khổng lồ trên chiến trường.

Thực tế này đã minh định với tướng Freuding một điều rằng, trong các cuộc xung đột hiện đại, thách thức không còn nằm ở việc thiếu thông tin, mà còn đến từ sự quá tải thông tin. Tại Ukraine, dữ liệu thu thập được từ khi cuộc xung đột bùng phát suốt 4 năm qua đã cho phép AI phân tích thói quen hành động của đối phương trong các tình huống tương tự để đưa ra các đề xuất phản công chính xác. Vì thế, nếu chỉ dựa vào các phương pháp phân tích truyền thống, quân đội sẽ không bao giờ phá vỡ được chu kỳ ra quyết định của đối thủ. Những công việc hiện nay đang tiêu tốn hàng trăm binh sĩ và mất nhiều ngày để xử lý dữ liệu thì với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), thời gian có thể chỉ tính bằng giây.

Từ đó, tướng Freuding đề xuất khái niệm "chiến trường thủy tinh", tức là một môi trường tác chiến minh bạch hóa hoàn toàn mọi biến động của đối phương. Để đạt được điều này, các lực lượng quân sự không chỉ dừng lại ở các phần mềm phân tích, mà cần phải có nguồn dữ liệu khổng lồ. Đó là lý do quân đội Đức đang lên kế hoạch cho một cuộc cách mạng về hạ tầng trinh sát. Bộ chỉ huy Không gian và Thông tin (CID) của Bundeswehr đã tiết lộ dự án đầy tham vọng: phóng khoảng 100 vệ tinh tầm thấp (LEO) để thiết lập một mạng lưới liên lạc và trinh sát độc lập, tương tự như hệ thống Starlink của Tập đoàn Space-X nhưng phục vụ riêng cho mục đích quân sự.

Các vệ tinh này sẽ sử dụng công nghệ liên lạc laser và AI, đồng thời kết hợp với drone và các cảm biến trên mặt đất, trên không, trên biển, không gian mạng và vũ trụ để tạo thành một mạng lưới thống nhất phục vụ trinh sát, liên lạc và chỉ huy. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một bức tranh toàn cảnh về chiến trường với độ phân giải cao và tính cập nhật theo thời gian thực.

Khi dữ liệu được truyền về ổn định và bảo mật, AI sẽ đóng vai trò "bộ não" sàng lọc, nhận diện các mục tiêu ưu tiên và dự báo hướng di chuyển của địch. Đây chính là tiền đề để biến quân đội Đức thành một lực lượng có khả năng phản ứng cực nhanh, nơi mỗi bước đi của đối thủ đều bị lộ diện ngay từ khi mới manh nha. "Thông tin hiện là vũ khí quan trọng nhất và sẽ vẫn như vậy trong tương lai. Ai nhìn thấy, khai hỏa và bắn trúng trước sẽ thắng", Thiếu tướng Armin Fleischmann - Giám đốc Cục Kế hoạch, Số hóa thông tin và An ninh mạng (CID) của Bundeswehr nhấn mạnh.

Sự thay đổi mang tính bước ngoặt

Trong các bài tập trận gần đây, Bundeswehr đã thử nghiệm các công cụ AI có khả năng đề xuất phương án tác chiến dựa trên việc phân tích các biến số về địa hình, hỏa lực và tâm lý chiến đấu của đối phương. Sự chuyển dịch này giúp lực lượng thực địa thoát khỏi sự chậm trễ của bộ máy hành chính quân sự, cho phép họ ra quyết định nhanh hơn đối thủ - một yếu tố sống còn trong các cuộc giao tranh cường độ cao.

Tuy nhiên, việc triển khai AI trên quy mô lớn cũng đặt Berlin vào một tình thế phải lựa chọn về nguồn gốc công nghệ. Hiện tại, các hệ thống như "Maven" của quân đội Mỹ  đang dẫn đầu về khả năng xử lý hình ảnh và video để cải thiện nhận thức tình huống trên chiến trường. Dù Bundeswehr bày tỏ sự quan tâm đến các giải pháp từ đồng minh do tính sẵn sàng và độ trưởng thành của công nghệ, nhưng các quan chức quốc phòng Đức vẫn đang cân nhắc kỹ lưỡng về vấn đề chủ quyền dữ liệu. Việc phụ thuộc vào các thuật toán nước ngoài có thể tạo ra những rủi ro về an ninh quốc gia trong dài hạn.

Để giải quyết vấn đề này, Chính phủ Đức đang thúc đẩy việc xây dựng hạ tầng đám mây quân sự có chủ quyền và tăng cường phối hợp giữa các bộ liên quan. Các dự án vệ tinh như SATCOMBw Stufe 3 - hợp tác cùng Airbus Defence and Space và Arianespace - là những bước đi cụ thể nhằm đảm bảo Berlin sở hữu "xương sống" liên lạc riêng. Việc tự chủ về hạ tầng không chỉ giúp bảo vệ các luồng dữ liệu nhạy cảm mà còn cho phép Đức đào tạo các mô hình AI dựa trên các nguyên tắc hoạt động và học thuyết quân sự riêng của mình, thay vì sử dụng các cấu trúc có sẵn của bên thứ ba.

Không chỉ dừng lại ở việc mua sắm thiết bị, Bundeswehr còn tập trung vào thay đổi về nhân sự. Một chương trình trao đổi nhân sự giữa các bộ ngành liên quan đến không gian và quốc phòng đã được thiết lập để đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng giữa dân sự và quân sự trong việc khai thác không gian.

Có thể nói, với cấp độ này, Berlin không còn xem AI và dữ liệu là công cụ bổ trợ cho khí tài, mà là những thực thể định hình lại cách thức tổ chức quân đội. Một binh sĩ trong tương lai sẽ không chỉ vận hành vũ khí, mà còn phải là một phần của mạng lưới trao đổi dữ liệu liên tục, nơi mỗi thao tác đều được tối ưu hóa bởi trí tuệ máy tính.

Tất nhiên, sự phụ thuộc vào dữ liệu cũng mở ra những điểm yếu mới, từ nguy cơ gây nhiễu điện tử cho đến các cuộc tấn công làm sai lệch dữ liệu đầu vào của hệ thống AI. Nhưng đây là con đường bắt buộc và việc chuẩn bị các giải pháp kỹ thuật đối phó với những "biến số" này cũng sẽ là một phần quan trọng của cuộc cách mạng tác chiến mà  Bundeswehr hướng đến.

Sẵn sàng chiếm lĩnh kỷ nguyên mới

Tham vọng của Đức về một quân đội lấy dữ liệu làm trung tâm, cùng với việc đầu tư mạnh mẽ vào năng lực vũ trụ và AI, có thể tạo ra những gợn sóng lan tỏa khắp kiến trúc an ninh của Liên minh châu Âu (EU). Đối với một nước Đức đang nỗ lực tái thiết quân đội sau nhiều thập kỷ cắt giảm ngân sách, AI và dữ liệu được xem là "lối đi tắt" để đạt được năng lực răn đe mà không cần phải huy động quân số khổng lồ.

Cuộc cách mạng mà Bundeswehr theo đuổi sẽ làm thay đổi các hợp đồng quốc phòng, khi các tập đoàn công nghệ lớn bắt đầu chiếm ưu thế so với các nhà sản xuất vũ khí truyền thống, buộc các "gã khổng lồ" lâu năm phải chuyển mình để đáp ứng nhu cầu mới. Chẳng hạn đối với Rheinmetall - tập đoàn quốc phòng số một của Đức chuyên sản xuất xe tăng, pháo và đạn dược - những thay đổi của Bundeswehr đang mở ra một biên giới tăng trưởng mới. Cuối năm 2025, Rheinmetall đã giành được hợp đồng lớn đầu tiên trong lĩnh vực này, trị giá 2 tỷ euro, để sản xuất vệ tinh radar. Công nghệ radar của họ cho phép thực hiện các hoạt động giám sát ngay cả trong điều kiện mây mù, thời tiết xấu hoặc ban đêm, và được coi là đặc biệt phù hợp cho các ứng dụng quân sự.

Trong khi đó, OHB - nhà cung cấp vệ tinh cho hệ thống định vị Galileo của châu Âu - cũng nhìn thấy cơ hội chiến lược. OHB đang hướng tới việc mở rộng danh mục sản phẩm trong lĩnh vực quân sự bằng cách tận dụng kinh nghiệm hiện có trong việc cung cấp vệ tinh radar cho quân đội Đức. Triển vọng tăng trưởng mạnh mẽ trong chi tiêu của chính phủ đã thúc đẩy tập đoàn điều chỉnh tăng dự báo doanh thu và lợi nhuận cho năm 2025 và 2026. Nhưng OHB cũng phải đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng tăng, đặc biệt là khi xuất hiện tin đồn về sự hợp nhất giữa các hoạt động không gian của ba siêu tập đoàn Airbus, Thales và Leonardo.

Theo báo Financial Times, từ tháng 9/2025 Berlin đã phê duyệt ngân sách lên đến 35 tỷ Euro cho kế hoạch tăng cường năng lực không gian của quân đội. Điều này cho thấy kỷ nguyên tác chiến mới - nơi không gian, không gian mạng và dữ liệu không còn là những miền phụ trợ mà đã trở thành tiền tuyến - đang ngày càng gần hơn. Và trong kỷ nguyên đó, việc nhập cuộc sớm cũng sẽ mang lại cho Bundeswehr lợi thế vượt trội như nhìn thấy đối phương trước và khai hỏa sớm hơn trên chiến trường.