Onodera Makoto: “Vua tình báo” Nhật Bản khiến các đồng minh kinh ngạc

Những quan hệ hữu ích trong thời gian làm việc tại Riga

Sau khi ký Hiệp ước không xâm lược với Stalin, tháng 9/1939, Hitler phát động cuộc tấn công vào Ba Lan, mở màn Thế chiến hai. Liên Xô sáp nhập ba quốc gia Baltic và chiếm vùng Karelia của Phần Lan. Tháng 4/1940, quân đội Đức chiếm đóng Đan Mạch và Na Uy. Tiếp theo, Đức buộc Pháp, Bỉ và Hà Lan đầu hàng, chinh phục khu vực Balkan và ném bom London, đồng thời tìm cách đổ bộ để tiến hành chiến tranh trên đất liền của Anh. Cũng trong năm đó, ngày 27/9, Nhật Bản ký kết Hiệp ước Tam cường (Hiệp ước Berlin) với Đức và Italy, đồng thời tiến quân vào Bắc Đông Dương thuộc Pháp. Đường lối chính trị của Tokyo lúc bấy giờ được xác định trên cơ sở ưu thế vượt trội của Đức tại châu Âu.

Nhiệm vụ đầu tiên của Onodera tại thủ đô của quốc gia Bắc Âu là xác nhận kế hoạch xâm lược lãnh thổ Anh của Đức. “Vào tháng 5-6, quân Đức sẽ vượt eo biển Manche và tiến hành đổ bộ. Hãy báo cáo những thông tin liên quan”. Tuy nhiên, khi phân tích về tình hình thực tế, ông không tìm thấy bất kỳ bằng chứng nào ủng hộ việc quân Đức chuẩn bị đổ bộ lên lãnh thổ Anh. Trái lại, các nguồn tin độc lập cho thấy quân đội Đức đang lên kế hoạch phá vỡ Hiệp ước không xâm lược Đức - Xô và chuẩn bị cho một cuộc tấn công bất ngờ vào Liên Xô.

Thông tin này được các nhân viên tình báo của các quốc gia khác mà Onodera gặp gỡ tại Riga cung cấp. Trong hồi ký của mình, Onodera viết: “Thật khó đánh giá mối quan hệ được xây dựng trong thời gian tôi làm việc tại Riga hữu ích đến mức nào khi tôi chuyển sang Stockholm... Liệu đó có phải là sự ngẫu nhiên hay vận may của tôi, nhưng chính nhờ nguồn thông tin đáng tin cậy của những người này mà tôi mới có thể bày tỏ ý kiến của mình, ngay cả khi nó trái ngược với lập trường của Trung tâm".

Sau chiến tranh, trong các cuộc thẩm vấn tại Cục Tình báo Chiến lược Hoa Kỳ (SSU) - tiền thân của CIA - khi được hỏi về nguyên nhân thành công trong việc thu thập thông tin, Onodera trả lời rằng ông nhận được nhiều thông tin mật từ những người bỏ tổ quốc và trốn sang Thụy Điển trung lập, đồng thời giúp họ ổn định cuộc sống bằng các quỹ bí mật của cơ quan tình báo, nhờ đó xây dựng mối quan hệ tin cậy gần như trong gia đình.

Lực lượng đồng minh cũng xác nhận rằng Onodera đã thiết lập quan hệ với nhiều điệp viên từ các quốc gia nhỏ, hỗ trợ tài chính cho họ. Báo cáo ngày 28/7/1945 của Văn phòng Dịch vụ Chiến lược Mỹ (OSS) đã bày tỏ lo ngại về hoạt động của Onodera: "Onodera đang sở hữu các quỹ tác chiến trị giá hàng triệu krona (tương đương với hàng chục tỷ yen Nhật theo tỷ giá hiện nay), và giữ một vị trí quan trọng đến mức ngay cả sau khi Đức đầu hàng, ông vẫn có thể kiểm soát được tình hình trên toàn bộ châu Âu".

Thông tin về việc Đức “dự trữ quan tài"

Người trợ lý gần gũi và đắc lực nhất của Onodera trong công việc là Rikart Maasing, cựu Trưởng Phòng 2 (tình báo) kiêm Phó Tham mưu trưởng Lực lượng Lục quân Estonia. Năm 1940, ngay trước khi Liên Xô chiếm đóng Estonia, Maasing trở thành tùy viên quân sự tại Stockholm, nơi ông phụ trách việc giám sát các nhân viên cấp dưới, cụ thể là những người hoạt động tình báo trong quân đội Đức. Maasing cũng có mối quan hệ gần gũi với Bộ chỉ huy quân sự Thụy Điển.

Ngoài ra, ông còn là điệp viên của Cục Tình báo Mật Anh (MI.6), nhưng thông tin mà Maasing cung cấp cho Onodera lại chi tiết và đầy đủ hơn so với những gì chuyển cho phía Anh. Nhận ra điều này, MI.6 đã ngừng trả thù lao cho ông. Tuy nhiên, theo các biên bản thẩm vấn, Maasing vẫn tiếp tục nhận được khoản tiền từ 1.000 đến 1.500 krona mỗi tháng (tương đương với 1 triệu đến 1,5 triệu yên theo tỷ giá hiện nay) như một khoản thù lao cho các dịch vụ mà ông cung cấp cho Onodera, cho đến khi Nhật Bản đầu hàng.

Thông tin Maasing cung cấp cho thấy Đức không thể giành được ưu thế trên không sau thất bại nặng nề trong "Trận chiến nước Anh", và cũng không thể giành được ưu thế ở Đại Tây Dương, nơi các tàu ngầm Đức liên tục bị đánh chìm. Tất cả những điều này khiến việc đổ bộ và thực hiện các chiến dịch quân sự trên lãnh thổ Anh trở nên bất khả thi.

Các thông tin tình báo thu được cho thấy khả năng Đức sẽ phát động chiến tranh chống Liên Xô. Jakobsen, cấp dưới của Maasing và người từng phục vụ trong quân đội Đức, đã chia sẻ với Onodera: "Một viên chức phục vụ trong cơ quan tình báo Đức, cấp dưới của tôi, người thường xuyên đảm nhận việc soạn thảo các chỉ thị của Hitler, hiện đang có mặt ở Đông Phổ (lãnh thổ Ba Lan cũ bị Liên Xô chiếm đóng)".

Mihai Rybikowski, sĩ quan tình báo Ba Lan mang mật danh Peter Ivanov, làm phiên dịch tại Văn phòng Tùy viên quân sự Nhật Bản, đã nhận được thông tin quan trọng mà một cấp dưới của ông nghe lén được từ các binh lính Đức tại Berlin.  Theo đó, quân đội Đức, trong quá trình chuẩn bị chiến tranh, đang tập trung trên lãnh thổ Ba Lan, gần biên giới Liên Xô, và đã sắm sẵn những chiếc quan tài. Việc Đức chuẩn bị quan tài trước khi chiến sự bùng nổ khẳng định rằng cuộc tấn công vào Liên Xô đã được quyết định. Thông tin của Maasing và Rybikowski trùng khớp, càng củng cố niềm tin của Onodera vào sự tồn tại của "Kế hoạch Barbarossa" - kế hoạch xâm lược Liên Xô của Đức.

Rybikowski là một điệp viên rất quan trọng và là người bạn thân thiết của Onodera. Ông sinh năm 1900 tại Litva, lúc bấy giờ còn dưới quyền cai trị của đế quốc Nga. Năm 18 tuổi, ông gia nhập quân đội Ba Lan, sau đó giữ chức trưởng phòng Đức thuộc Cục 2 (tình báo) tại Bộ Tổng tham mưu Ba Lan. Sau khi Litva bị Đức xâm chiếm, ông chạy sang Riga và tìm được nơi trú ẩn tại Văn phòng Tùy viên quân sự Nhật Bản.

Năm 1940, Văn phòng Tùy viên quân sự Nhật Bản ở Riga bị đóng cửa do Litva sáp nhập vào Liên Xô, Rybikowski được chuyển đến Văn phòng Tùy viên quân sự Nhật Bản tại Stockholm, dưới vỏ bọc là người Belarus sinh tại Mãn Châu. Trước chiến tranh, quân đội Nhật Bản và Ba Lan đã từng hợp tác trong lĩnh vực tình báo. Dù sau này Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng và các quốc gia của họ trở thành kẻ thù, Onodera và Rybikowski vẫn giữ quan hệ hợp tác.

Tháng 4/1941, trước khi Nhật Bản và Liên Xô sắp ký kết hiệp định trung lập, Matsouka Yosuke, Ngoại trưởng Nhật Bản, đã tới châu Âu. Tuy nhiên, Hitler vẫn giấu kín kế hoạch tấn công Liên Xô trước ngoại trưởng các nước đồng minh. Trong khi đó, Matsouka và các nhân vật quan trọng khác của Nhật Bản, trong bối cảnh "tuần trăng mật" giữa Đức và Liên Xô, hy vọng rằng sau khi khuất phục được Anh, Đức sẽ kiềm chế được Anh và Mỹ, từ đó giúp Nhật Bản thoát khỏi cuộc chiến tranh với Trung Quốc.

Người duy nhất cảnh báo về cuộc chiến giữa Đức và Liên Xô

Vào thời điểm đó, tại Berlin, diễn ra cuộc họp các tùy viên quân sự của các nước châu Âu. Tất cả đều khẳng định rằng Đức sẽ đổ bộ vào Vương quốc Anh, chỉ có Onodera là người duy nhất dám tuyên bố: "Đức đang nhắm vào Liên Xô, cuộc chiến tranh giữa Đức và Liên Xô là không thể tránh khỏi".

Đáp lại, trợ lý tùy viên quân sự Nhật tại Đức, Saigo Jugo, chỉ trích gay gắt: "Onodera đã bị tuyên truyền của Anh và Mỹ đánh lừa". Saigo lưu ý rằng ông đã thị sát các cảng của Anh và nhìn thấy nhiều tàu thuyền được chuẩn bị cho chiến dịch đổ bộ. Tuy nhiên, trên thực tế đó chỉ là một phần trong chiến dịch "ngụy trang" nhằm đánh lừa ngay cả các đồng minh của Đức.

Ngày 4/6, chỉ vài ngày trước khi các cuộc giao tranh chính thức bắt đầu, Hitler cuối cùng đã tiết lộ ý định tấn công Liên Xô với Đại sứ Nhật Bản Osima Hiroshi. Thông tin của Onodera hoàn toàn chính xác, nhưng có một sai sót trong việc ước tính thời gian do Đức phải can thiệp vào cuộc xâm lược của Ý ở Nam Tư, dẫn đến việc trì hoãn chiến dịch hai tháng. Mặc dù cuộc tấn công của Đức đạt được một số thành công ban đầu, nhưng sức kháng cự bất ngờ của Hồng quân Liên Xô đã khiến các kế hoạch của Đức gặp khó khăn. Hồng quân không chỉ rút lui mà còn chống trả mạnh mẽ, khiến chiến dịch không diễn ra như kỳ vọng.

Ngày 7/11, nhân dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười, Stalin kêu gọi phản công, và quân đội Liên Xô bắt đầu cuộc phản công tại Moscow, chặn bước tiến của quân Đức, vốn đã bị cắt đứt nguồn tiếp tế.

Chủ động sử dụng phương pháp thu thập thông tin từ các nguồn mở - các tờ báo và tạp chí, kết hợp với thông tin của Rybikowski, Onodera nhận ra rằng, trên thực tế, Đức Quốc xã suy yếu trong chiến tranh mùa đông, đang gặp phải những khó khăn nghiêm trọng. Ông đã gửi đến Bộ Tổng tham mưu 30 bức điện, trong đó nhấn mạnh: “Việc phát động chiến tranh giữa Nhật Bản và Mỹ là hoàn toàn không thể chấp nhận”.  Onodera còn khẳng định: “Đức thua kém về số lượng, và việc bắt đầu chiến tranh với Mỹ và Anh, với hy vọng chiến thắng, là vô vọng”.

Tuy nhiên, không ai trong Bộ Tổng tham mưu hoài nghi về việc Đức sẽ chiến thắng và chiếm Liên Xô, vì vậy tất cả những báo cáo này đều bị bỏ qua. Lúc này, quân đội Nhật đã chiếm đóng phần nam Đông Dương thuộc Pháp. Lấy lý do phản ứng trước hành động của Đức, Mỹ đã áp dụng lệnh cấm hoàn toàn xuất khẩu dầu mỏ sang Nhật Bản, khiến cuộc xung đột giữa Nhật Bản và Mỹ trở nên không thể tránh khỏi. Bỏ qua những thông tin tình báo, Nhật Bản đã mất đi cái nhìn khách quan về tình hình thế giới, và sau đó rơi vào thảm kịch của cuộc chiến tranh Thái Bình Dương.