Thủ tướng Friedrich Merz và hành trình đưa nước Đức “vượt dốc”

Cú hích thay đổi

Nước Đức mà ông Friedrich Merz tiếp quản vào tháng 6/2025 là một quốc gia đang ở ngã ba đường. 2 nhiệm kỳ trước đó chứng kiến những bước chuyển mình dưới sự lãnh đạo của đảng Xanh và đảng Dân chủ Xã hội (SPD) nhưng cũng để lại nhiều thách thức chồng chất: nền kinh tế lớn nhất châu Âu già cỗi, suy giảm tăng trưởng với dự báo của IMF năm 2025 chỉ ở mức 0,3%, chiến lược quốc phòng chưa theo kịp thời đại với hình ảnh một "người khổng lồ chính trị kinh tế nhưng lại là chú lùn về quân sự".

Sự do dự kéo dài trong chính sách hỗ trợ Ukraine thời kỳ đầu là minh chứng cho tâm lý ngại va chạm và vướng víu bởi quá khứ khiến cho tiếng nói của nước Đức trở nên thiếu trọng lượng. Đặc biệt là hình ảnh lưỡng lự, thiếu quyết đoán của vị thủ tướng tiền nhiệm Olaf Scholz trong bối cảnh khủng hoảng càng làm cho các cử tri thất vọng. Ông Friedrich Merz đã nhận ra rằng để "vượt dốc", nước Đức cần một đường lối cứng rắn và thực dụng hơn.

Trên mặt trận quốc tế, ông Merz đã thực hiện một cuộc cách mạng ngoại giao. Ông không chỉ duy trì mà còn đẩy mạnh cam kết hỗ trợ Ukraine. Theo số liệu từ Viện Kiel, tính đến quý I/2026, Đức đã trở thành nhà tài trợ quân sự lớn thứ hai cho Ukraine, với tổng cam kết lên tới hơn 35 tỷ euro, vượt xa nhiều đối tác. Đặc biệt, việc ông Merz thông qua việc cung cấp vũ khí hạng nặng (hệ thống tên lửa Taurus và xe tăng Leopard 2) hàng loạt đã nhận được sự hoan nghênh từ các đồng minh.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhận xét: "Với Thủ tướng Merz, chúng tôi thấy một nước Đức đã tìm lại được tiếng nói quyết đoán của mình. Sự rõ ràng trong chính sách của Berlin là một trụ cột cho sự đoàn kết của châu Âu". Tương tự, Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg cũng đánh giá cao bước ngoặt này: "Cam kết của Đức dưới thời Thủ tướng Merz không chỉ là về vũ khí. Đó là về việc thừa nhận trách nhiệm lãnh đạo trong một trật tự thế giới đầy thách thức".

Sự gắn bó của các lãnh đạo EU kể từ sau khi ông Merz lên nắm quyền là một điểm đáng chú ý khi họ thường xuyên gặp mặt, xuất hiện cùng nhau trên các diễn đàn tạo cảm giác về một EU đoàn kết hơn. Với mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương, ông Merz cũng đã tìm được kết nối tốt hơn với Tổng thống Mỹ Donald Trump khi ông điều chỉnh ngân sách quốc phòng và kế hoạch tái xây dựng quân đội Đức “hùng mạnh nhất châu Âu”.

Bên cạnh chính sách an ninh, ông Merz cũng tập trung tái khởi động cỗ máy kinh tế Đức, thúc đẩy mạnh mẽ chính sách "Zeitenwende" (Bước ngoặt lịch sử) trong lĩnh vực kinh tế, với trọng tâm là giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga, đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính để thu hút đầu tư.

Ông Merz đã hứa giảm 25% thủ tục hành chính và hỗ trợ pháp lý cho các dự án công nghệ mới. Quyết định ấn tượng nhất của chính phủ do ông Merz lãnh đạo là nới lỏng nợ công (một quy định vốn được coi là bất khả xâm phạm của nước Đức) để vay thêm 82 tỷ euro trong năm 2025 nhằm hỗ trợ kinh tế. Qua đó, chính phủ của ông đã thông qua gói hỗ trợ công nghiệp trị giá 50 tỷ euro nhằm vào các ngành công nghệ mới và gói chi tiêu cơ sở hạ tầng lên tới 500 tỷ euro trong thập kỷ tới.

Những hành động quyết liệt này đã tạo ra cú hích tích cực. Trong cuộc gặp 61 tập đoàn lớn của Đức và thế giới tháng 7/2025, các nhà đầu tư đã cam kết đầu tư hơn 600 tỷ euro trong 3 năm tới bao gồm cả kế hoạch của Intel và TSMC để xây nhà máy chip mới tại Saxony đưa nước Đức trở thành “trung tâm bán dẫn của châu Âu”. Goldman Sachs đã dự báo GDP của Đức sẽ phục hồi mạnh hơn trong năm 2026 (dự kiến đạt 1,4%) và năm 2027 (đạt 1,8%), cao hơn hẳn mức trì trệ của những năm trước.

Bà Ursula von der Leyen, Chủ tịch Ủy ban châu Âu nhận định: "Chính sách công nghiệp của Đức dưới thời Thủ tướng Merz là một phần thiết yếu cho kế hoạch cạnh tranh toàn cầu của cả EU. Nó cho thấy sự thức tỉnh cần thiết về chiến lược".

Thách thức đến từ bên trong

Tuy nhiên, những ấn tượng trên lại tương phản với sóng gió mà chính phủ ông Merz đang phải đối mặt trong nước. Liên minh cầm quyền giữa đảng CDU của ông Merz và đảng Dân chủ Tự do (FDP) liên tục rạn nứt vì những bất đồng. Cuộc khủng hoảng ngân sách vào cuối năm 2025, khi Tòa án Hiến pháp Liên bang phán quyết việc chuyển 60 tỷ euro từ quỹ phòng, chống dịch COVID-19 sang quỹ khí hậu là vi hiến đã để lộ sự bất ổn.

Những cải cách kinh tế vẫn chưa đưa đến kết quả cụ thể khiến cho người dân cảm thấy nghi ngờ những lời hứa. Một cuộc khảo sát đầu năm 2026 cho thấy, tỷ lệ ủng hộ chính phủ chỉ còn 22%. Giáo sư Karl-Rudolf Korte, chuyên gia về chính trị Đức tại Đại học Duisburg-Essen, phân tích: "Ông Merz đang bị kẹt giữa hai lằn đạn. Ông thành công trong việc định vị Đức là người dẫn đầu ở Brussels và Washington, nhưng lại đánh mất sự kết nối với những lo lắng hằng ngày của người dân ở Dresden hay Dortmund về lạm phát, về chi phí năng lượng và về sự xuống cấp của dịch vụ công".

Nguy cơ lớn nhất đối với ông Merz và CDU không đến từ đối thủ truyền thống là SPD hay đảng Xanh đang suy yếu, mà từ sự trỗi dậy mạnh mẽ của đảng cực hữu Sự lựa chọn cho nước Đức (AfD). Lợi dụng làn sóng bất mãn về kinh tế, lo ngại về nhập cư và sự mệt mỏi với chính sách ủng hộ Ukraine, AfD đã vươn lên thành lực lượng mạnh thứ hai tại Quốc hội Đức. Tại bang Saxony, thăm dò tháng 1/2026 cho thấy AfD dẫn đầu với 34%, vượt xa CDU đang ở mức 28%.

Ông Hans-Gunter Micksch, nhà phân tích chính trị Đức, cảnh báo: "AfD không còn là một đảng phản đối đơn thuần. Họ đang trở thành một lực lượng chính thống, đặc biệt ở các khu vực nông thôn và công nghiệp cũ. CDU của Merz đang bị mất phiếu hàng loạt về phía họ. Nếu không có chiến lược thu hút lại cử tri, họ có thể thua ngay trên những pháo đài truyền thống của mình”.

Những bước đi tiếp theo

Nền chính trị Đức không có truyền thống “thay ngựa giữa dòng” như ở các nước khác. Tuy nhiên, áp lực đang tăng lên nhanh chóng. Các cuộc bầu cử tháng 3 và tháng 9/2026 tại 5 bang quan trọng sẽ là phép thử lớn nhất từ đầu nhiệm kỳ. Nếu thất bại, sức ép buộc ông Merz từ chức hoặc giải tán chính phủ là không hề nhỏ.

Thủ tướng Friedrich Merz cần phải làm gì để trước những thử thách này? Đầu tiên, ông phải tìm cách hàn gắn những vết nứt trong liên minh cầm quyền. Thỏa hiệp chính trị tạm thời có lẽ không đủ. Nước Đức cần một cuộc đối thoại chiến lược về tầm nhìn dài hạn, trong đó xác định rõ ưu tiên giữa hiện đại hóa công nghiệp, an ninh xã hội và kỷ luật tài khóa. Việc từ bỏ một cách cứng nhắc "luật nợ" có thể là điều cần cân nhắc để có không gian đầu tư, nhưng phải đi kèm với một kế hoạch minh bạch và thuyết phục được các đối tác

Thêm vào đó, ông Merz cần tập trung nhiều hơn vào các vấn đề "nội địa". Ông phải chuyển trọng tâm từ những chuyến công du ngoại giao trở về những thị trấn nhỏ, lắng nghe trực tiếp những bức xúc về tình trạng việc làm, giá cả và về nỗi sợ bị bỏ lại phía sau của người lao động Đức. Một chương trình cải cách thuế và giảm gánh nặng hành chính cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng kế hoạch ổn định giá năng lượng có thể là chìa khóa để ông lấy lại uy tín trong cử tri.

Một điểm quan trọng khác, ông Merz cần có chiến lược để đối phó với AfD. Thay vì chỉ phủ nhận, CDU cần phân tích nguyên nhân sâu xa khiến cử tri quay lưng. Điều này có thể đòi hỏi một số điều chỉnh trong chính sách nhập cư và an ninh trật tự. Cuối cùng, ông Merz cần xây dựng lại hình ảnh của CDU như một đảng của sự ổn định và thịnh vượng cho tất cả mọi người, chứ không chỉ cho giới tinh hoa.

Con đường "vượt dốc" của nước Đức dưới thời Thủ tướng Friedrich Merz vẫn còn nhiều chặng gian nan. Những thành tựu ban đầu trên trường quốc tế là nền tảng quý giá, nhưng chúng sẽ trở nên vô nghĩa nếu nền tảng chính trị trong nước sụp đổ. Sự sống còn của ông Merz và CDU không chỉ phụ thuộc vào việc ông có tiếp tục dẫn dắt châu Âu hay không mà còn ở khả năng lắng nghe, điều chỉnh và tái kết nối với chính những người dân Đức mà ông phục vụ. Thời gian cho những quyết định then chốt này đang cạn kiệt, các cuộc bầu cử bang tới đây sẽ là bài kiểm tra khắc nghiệt nhất cho Thủ tướng Merz cũng như tương lai của nước Đức.