Tân chính quyền tại Libya sẽ làm gì với người của chế độ cũ?

Chính quyền quân nổi dậy tại Libya ngày càng được sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế. Hôm 20/9 vừa qua, Hội nghị thượng đỉnh các nước ủng hộ Libya đã diễn ra tại trụ sở Liên Hiệp Quốc ở New York, quốc kỳ mới của Libya cũng đã được kéo lên tại Liện Hiệp Quốc. Lãnh đạo Hội đồng Quốc gia Lâm thời Libya (NTC) đã hội kiến nhiều nguyên thủ, trong đó có cả Tổng thống Mỹ Barack Obama.

Theo lịch trình, ngày 24/9, tại phiên họp toàn thể của Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, lãnh đạo NTC sẽ có bài phát biểu chính thức trước đại diện của hơn 190 nước thành viên. Trong gam màu tươi sáng đó, nhật báo Le Monde của Pháp (ra ngày 20/9) chỉ ra một thách thức to lớn mà NTC phải đối mặt, đó là việc chọn cách xử lý phù hợp cho hơn 750.000 cán bộ công chức của chế độ cũ.

Ai là người từng ủng hộ chế độ Gaddafi? Ai là người còn ủng hộ ông Gaddafi? Câu hỏi này luôn ám ảnh người Libya trong hiện tại. Le Monde cho hay, một thái độ “thức thời” đang ngự trị tại Tripoli, ai cũng cam kết rằng mình rất ghét chế độ Gaddafi, đến nỗi người ta có cảm giác rằng tại Libya, đã không có người nào từng làm việc cho chính quyền Gaddafi!

Những người trung thành với ông Gaddafi đã tẩu thoát về các cứ địa cuối cùng như Sirte, Bani Walid, hay ra nước ngoài, đến Niger, Algéri và Tunisia, thế còn những người ở lại, họ cũng từng là công chức làm việc dưới thời Gaddafi, phải thanh lọc họ thế nào khi ai cũng bảo mình chưa từng ủng hộ Gaddafi?

Nói về tư pháp tại Libya, hệ thống này đã từng phục vụ cho Gaddafi suốt 42 năm, liệu có thể sẽ xét xử công bằng những người bị cho là làm việc dưới chế độ cũ? Trong khi đó, theo Le Monde, hiện tại, đã có hàng trăm người, trong đó có nhiều người đến từ nam Sahara đã bị bắt giam do bị nghi ngờ là lính đánh thuê cho ông Gaddafi! Tờ báo đặt câu hỏi: liệu trong số đó có bao nhiêu trường hợp là chính xác?

Các nhà báo ở Tripoli cũng lao vào công tác thanh lọc thời hậu Gaddafi. Không cần đợi lệnh cấp trên, họ tự thành lập một ủy ban xem xét quyết định những người có thể tiếp tục làm việc, những người phải ngưng làm việc. Một lãnh đạo mới của các nhà báo tại Tripoli cho biết: "Chúng tôi chỉ loại bỏ những ai trước đây tuyên truyền quá tích cực cho Gaddafi, những ai đã từng tố cáo đồng nghiệp của mình với chính quyền Gaddafi và những ai biển thủ tiền bạc, còn những người khác chỉ đơn giản là làm công việc của mình. Chúng tôi cũng cần phải làm việc để kiếm cái ăn như tất cả những người Libya khác”. Trong tổng số 500 nhân viên của 3 tờ nhật báo chính thức của chế độ Gaddafi (Al-Jamahiriya, Chams, Fajr Jedid), đã có khoảng 100 người trở lại làm việc mặc dù chưa nhận được đảm bảo nào về tiền lương. Họ đã thành lập một tờ báo mới tên là Febrayir để ca ngợi cuộc nổi dậy, số đầu tiên phát hành vào ngày 10/9 vừa qua.

Còn ở Bộ Ngoại giao, sự thanh lọc cũng được tiến hành. Theo lãnh đạo của bộ này, bộ đã lập danh sách những người cần phải bắt giữ, theo đó chỉ có từ 50 đến 60 trường hợp bị bắt trên tổng số 3.800 nhân viên. Đa số các viên chức của bộ này đã làm việc trở lại.

Trong khi đó, Mamoud Jibril, nhân vật số hai của NTC (đứng sau Chủ tịch NTC Mustafa Abdul-Jalil) đã bị các tướng lĩnh quân nổi dậy và một bộ phận trong NTC cáo buộc là quá dễ dãi với người của chế độ cũ. Ông này trước kia từng làm việc cho người con trai được xem là nhân vật kế thừa của ông Gaddafi là Al-Islam.

Theo AFP và Reuters, phát biểu với các phóng viên tại New York bên lề phiên họp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, Thủ tướng lâm thời Libya Mahmoud Jibril ngày 20/9 nói rằng, Chính phủ Libya mới "sẽ được công bố trong vòng một tuần hoặc tối đa 10 ngày nữa", đồng thời cho hay các vị trí bộ trưởng sẽ được chia giữa phía đông và tây của quốc gia Bắc Phi này. Trước đó, ngày 18/9, các lãnh đạo mới tại Libya đã không đạt được đồng thuận về thành phần chính phủ chuyển tiếp, do vậy, việc thông báo thành lập nội các mới bị hoãn lại vô thời hạn. Với sự giúp đỡ của Liên Hiệp Quốc, tân chính phủ sẽ chịu trách nhiệm điều hành đất nước trong giai đoạn chuyển tiếp trong khi chờ đợi các cuộc bầu cử và soạn thảo một bản Hiến pháp mới. Một quan chức thuộc NTC cho biết là tân chính phủ sẽ có 34 thành viên, trong đó có 2 phụ nữ. Trong vòng 8 tháng tới, sẽ có bầu cử Quốc hội lập hiến và trong vòng một năm tới, sẽ có tổng tuyển cử tại Libya.

Thời hạn 8 tháng chỉ được tính kể từ khi NTC tuyên bố là giải phóng được toàn bộ lãnh thổ Libya, thế nhưng ngày 21/9, tình hình chiến sự tại Libya giữa lực lượng của NTC với quân đội ủng hộ Muammar Gaddafi vẫn diễn ra hết sức ác liệt ở các thành phố Sirte và Bani Walid, hai thành trì cuối cùng của ông Gaddafi. Gần một tháng sau khi nắm quyền kiểm soát thủ đô Tripoli, lực lượng của NTC, vốn được sự yểm trợ trên không của NATO, vẫn đang cố gắng tìm ra sự đột phá trong cuộc chiến hiện nay, qua đó giành quyền kiểm soát toàn bộ Libya.

Trong cuộc họp ở Brussels, Bỉ, đại sứ 28 nước thành viên NATO đã nhất trí gia hạn sứ mệnh không kích của khối quân sự này tại Libya thêm 3 tháng. Chiến dịch không kích tại Libya mà NATO đang tiến hành sẽ kết thúc vào ngày 27/9 tới. Đây là lần gia hạn thứ hai của NATO liên quan tới chiến dịch không kích tại quốc gia Bắc Phi này