Khaled Mashaal – người “nặng duyên nợ” với Thủ tướng Israel

Người sáng lập ra tổ chức Hamas

Khaled Mashaal sinh năm 1956 ở thị trấn Silwad, thuộc khu Bờ Tây sông Jordan. Đó là thời kỳ Jordan chiếm đóng Palestine. Thời kỳ cuộc chiến Trung Đông 6 ngày năm 1967, Mashaal còn là một cậu bé 11 tuổi, đang học tiểu học và chưa hiểu gì về chiến tranh sắc tộc, tôn giáo giữa Israel với người Arập. Năm 1971, Mashaal 15 tuổi và bắt đầu gia nhập tổ chức Huynh đệ Hồi giáo.

Sau đó, ông học lấy bằng cử nhân vật lý tại Đại học Kuwait. Giai đoạn từ khi theo học tại Đại học Kuwait cho đến khi thành lập tổ chức Hamas, Mashaal hoạt động trong các tổ chức của sinh viên Palestine ở Kuwait.

Năm 1983, những thành viên của phong trào Hồi giáo, tiền thân của Hamas, tổ chức một cuộc họp kín tại một quốc gia Arập, quy tụ các đại biểu đến từ khu Bờ Tây, Dải Gaza và các đại biểu Palestine lưu vong ở các quốc gia Arập trong khu vực Trung Đông. Cuộc họp đó được xem là cột mốc quan trọng đặt nền tảng cho việc thành lập Hamas sau này. Mashaal là một thành viên trong ban lãnh đạo dự án xây dựng một phong trào Hồi giáo người Palestine. Từ năm 1984, Mashaal dành toàn bộ thời gian và sức lực cho việc thành lập Hamas.

Từ khi tổ chức Hamas ra đời vào năm 1987, Mashaal được giao phụ trách chi nhánh Hamas ở Kuwait. Khi chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ I nổ ra, với việc Iraq xua quân đánh chiếm Kuwait, Mashaal rời Kuwait sang Jordan và trực tiếp chỉ huy chi nhánh Hamas tại đây. Khi ban lãnh đạo Hamas bị Vua Abdullah của Jordan trục xuất khỏi Jordan và cấm hoạt động tại Jordan vì các hoạt động bất hợp pháp trên đất Jordan và cố tình làm gián đoạn hiệp ước hòa bình giữa Jordan với Israel, Mashaal chuyển đến Qatar một thời gian ngắn trước khi đến sống ở Damascus, Syria trong một thời gian dài, bắt đầu từ năm 2001. Năm 2012, cuộc nội chiến ở Syria một lần nữa buộc Mashaal phải thay đổi chỗ ở, quay trở lại thủ đô Doha của Qatar.

Mashaal lên nắm quyền lãnh đạo  tổ chức Hamas từ năm 2004 sau khi thủ lĩnh Abdel Aziz al-Rantisi bị ám sát chết. Sự bất đồng chính kiến khiến cho Mashaal luôn kình chống và bất tuân mệnh lệnh của cố lãnh đạo Palestine Yasser Arafat. Cùng với lãnh tụ tinh thần Sheikh Ahmed Yassin, Mashaal được xem là người có tư tưởng cứng rắn, không chấp nhận ngừng bắn với Israel. Chủ trương của Mashaal là chống lại sự chiếm đóng của Israel trên các vùng lãnh thổ Palestine kể từ sau cuộc chiến năm 1967.

Không chỉ chống lại sự chiếm đóng của Israel, Mashaal còn yêu cầu Israel phải gỡ bỏ hoàn toàn chính sách bao vây, phong tỏa Dải Gaza bấy lâu nay. Khi chiến sự diễn ra căng thẳng ở Dải Gaza khiến cộng đồng thế giới khẩn trương tìm giải pháp ngừng bắn, Mashaal đã nêu quan điểm của mình trong phát biểu tại Qatar ngày 24/7/2014: "Chúng tôi sẽ không chấp nhận bất kỳ sáng kiến nào nếu Israel không dỡ bỏ sự bao vây, phong tỏa".

Mục tiêu ám sát hàng đầu của Israel

Ngày 21/7/2014, Kênh 2 truyền hình Israel dẫn phát ngôn của Ngoại trưởng Israel Avigdor Liberman kêu gọi các lực lượng an ninh Israel ám sát Mashaal, bất chấp thực tế Mashaal hiện đang sống và hoạt động ở Qatar. Đây không phải lần đầu Israel muốn ám sát Mashaal. Nhưng lời kêu gọi ám sát của ông Liberman thể hiện một chính sách không thay đổi của phái diều hâu Israel đối với người Palestine, đặc biệt là với thủ lĩnh Hamas, Khaled Mashaal.

Israel và Hamas vừa trải qua một cuộc xung đột bạo lực tại Dải Gaza, trong đó Israel điên cuồng tấn công hàng trăm mục tiêu ở Dải Gaza, gây ra cái chết của gần 1.500 người Palestine, trong đó có khoảng 1.000 dân thường vô tội.

Khaled Mashaal lúc bị tình báo Israel ám sát suýt mất mạng.

Thủ tướng Israel Netanyahu luôn tuyên bố chiến dịch tấn công Dải Gaza mang tên Protective Edge nhằm mục tiêu phá hủy hệ thống địa đạo của các tay súng Hamas, nhưng trên thực tế phần lớn các mục tiêu tấn công nhằm vào khu vực dân cư, trong đó có cả các trường học được Liên Hiệp Quốc tận dụng làm nơi cứu trợ người tị nạn vì nhà cửa đã bị bom đạn Israel tàn phá.

Những nỗ lực đầy bạo lực của Israel rốt cuộc đã không thể khuất phục được Hamas. Bởi thế nên, Ngoại trưởng Israel Liberman mới phát biểu rằng: "Chừng nào còn Mashaal, thì Hamas chưa thể bị đánh bại".

Xuất phát từ quan đỉểm đó, tình báo Israel đã ít nhất vài lần suýt giết chết Mashaal, nhưng có lẽ do ông có "mạng lớn" nên mới được cứu sống trong đường tơ kẽ tóc. Được nhắc đến nhiều nhất, và cũng là "duyên nợ" giữa Mashaal với Thủ tướng Israel Netanyahu, chính là vụ các điệp viên Cơ quan tình báo MOSSAD ám sát ông vào năm 1997 trên đất Jordan, khi đó Mashaal đang là thủ lĩnh chi nhánh Hamas ở Jordan, còn Netanyahu là Thủ tướng Israel nhiệm kỳ thứ nhất.

Ngày 25/9/1997, 2 điệp viên MOSSAD đã bám theo Mashaal ngay bên ngoài văn phòng của Hamas ở thủ đô Amman của Jordan rồi bất thần xịt chất độc fentanyl - một loại thuốc gây mê cực mạnh, gấp trăm lần morphine - vào lỗ tai Mashaal khiến ông lăn ra bất tỉnh.

Một điểm đáng lưu ý là, một trong những cận vệ của Mashaal khi đó làm gián điệp cho MOSSAD, nhưng ngay trước khi kế hoạch ám sát được triển khai, người này đã trở mặt làm lộ kế hoạch, khiến cho toàn bộ toán điệp viên MOSSAD thực hiện kế hoạch ám sát Mashaal (gồm 5 người) đều bị nhà chức trách Jordan bắt giam. Vua Jordan khi đó là Hussein đã yêu cầu Thủ tướng Israel Netanyahu đưa thuốc giải độc sang cứu Mashaal, ra điều kiện rằng nếu Mashaal có mệnh hệ gì thì hiệp ước hòa bình ký kết vào năm 1994 giữa Israel và Jordan coi như kết thúc, đồng thời các điệp viên MOSSAD cũng sẽ bị mang ra xét xử và có thể bị hành hình vì tội hoạt động trái phép và giết người trên đất Jordan. Netanyahu vẫn chưa chịu.

Và khi tình hình trở nên nguy hiểm, kế sách Trung Đông của Mỹ có nguy cơ đổ vỡ vì 2 đồng minh trong khu vực bắt đầu kình chống nhau, Tổng thống Mỹ Bill Clinton đã can thiệp, gây áp lực buộc Thủ tướng Netanyahu phải đưa thuốc giải độc sang Jordan theo yêu cầu của Vua Hussein. Cực chẳng đã, Netanyahu phải thuận theo "lệnh" của Tổng thống Clinton.

4 ngày sau khi Mashaal rơi vào hôn mê vì trúng thuốc độc, Giám đốc MOSSAD Danny Yatom cùng tùy tùng đã bay sang Amman, Jordan, mang theo một chai thuốc giải độc để cứu Mashaal. Cuối cùng, Mashaal đã tỉnh lại và tiếp tục cuộc đấu tranh chống lại sự chiếm đóng của Israel.

Tuy nhiên, ngay sau khi tỉnh dậy, Mashaal đã chỉ trích hành động ám sát ông của Israel. Phát biểu trên tạp chí Third Way, Mashaal cho rằng hành động đó sẽ mang lại 2 tác dụng: một số người sẽ sợ hãi và chịu khuất phục, nhưng một số khác sẽ không chịu phuất phục, thậm chí còn trở nên cương quyết hơn, chống đối quyết liệt hơn. Mashaal tự cho mình thuộc nhóm người thứ hai - ngày càng chống đối quyết liệt hơn.

Khaled Mashaal tiếp tục cuộc đấu tranh không khoan nhượng chống lại sự chiếm đóng của Israel.

Tháng 12/2012, 15 năm sau khi bị Israel ám sát, Mashaal trở về thăm Dải Gaza sau hơn 30 năm lưu vong, với sự hỗ trợ tích cực của tổ chức Huynh đệ Hồi giáo, lúc đó đang thắng thế và nắm quyền ở Ai Cập. Bước ra diễn đàn từ một mô hình quả tên lửa M75 để phát biểu trước đám đông hàng ngàn người phấn khích chào đón, Mashaal tuyên bố rằng: "Chúng ta sẽ không công nhận tính hợp pháp của sự chiếm đóng của Israel, và do đó Israel là bất hợp pháp".

Mashaal nói tiếp: "Chúng ta sẽ giải phóng Jerusalem từng phân một, từng viên đá một. Israel không có quyền ở Jerusalem".

Một giai đoạn đấu tranh mới

Kể từ khi suýt chết vì bị tình báo Israel ám sát, Mashaal ngày càng hoạt động mạnh mẽ hơn, quyết liệt hơn. Sau cuộc bầu cử Quốc hội Palestine ngày 29/1/2006, Hamas giành chiến thắng lịch sử để lần đầu tiên giành quyền kiểm soát Quốc hội và thành lập chính phủ trên các vùng lãnh thổ Palestine, trong cơn hứng khởi của chiến thắng, Mashaal đã tự tin tuyên bố "Hamas không có kế hoạch giải giáp", đồng thời tuyên bố rằng "Hamas đã sẵn sàng thống nhất vũ khí của các phái người Palestine, với sự đồng thuận của người dân Palestine, sẽ thành lập một quân đội giống như quân đội của một quốc gia… để bảo vệ người của chúng ta".

Một tháng sau, Mashaal lại bất ngờ tuyên bố Hamas sẽ chấm dứt đấu tranh vũ trang với Israel nếu Israel chấp nhận rút trở về đường ranh giới trước năm 1967, đồng thời công nhận quyền trở về quê của người Palestine.

Năm 2008, Mashaal tiếp tục thực hiện đường lối mới của mình, tiến hành một loạt hoạt động ngoại giao quốc tế để vận động đấu tranh hòa bình với Israel. Ngày 21/4/2008, Mashaal đã gặp gỡ và thảo luận với cựu Tổng thống Mỹ Jimmy Carter, đồng ý theo đuổi giải pháp thành lập một nhà nước Palestine ở khu Bờ Tây và Dải Gaza, với điều kiện việc đó phải được người dân Palestine đồng thuận thông qua một cuộc trưng cầu dân ý.

Tuy nhiên, sau đó, mọi cố gắng đều trở nên vô nghĩa vì Israel theo đuổi chính sách truy kích bằng không quân, dùng máy bay không người lái theo dõi mục tiêu. Mashaal trở lại với đường lối cứng rắn. Ngày 27/5/2008, Mashaal đến Tehran hội kiến lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, Mashaal tuyên bố: "Người Palestine sẽ tiếp tục chiến đấu bất kể áp lực và sẽ không ngừng cuộc thánh chiến trong bất cứ tình huống nào".

Như vậy là, 17 năm sau khi "cứu sống" kẻ thù của mình, Netanyahu lại phải tiếp tục tìm cách giết chết kẻ đó lần thứ hai. Tuy nhiên lần này, tình hình sẽ khác và tình báo Israel sẽ không dễ dàng tiếp cận Mashaal. Sự đối đầu mang tính chất "duyên nợ" này luôn làm cho Netanyahu đau đầu, mất ăn mất ngủ.

Mashaal vẫn tiếp tục chỉ huy Hamas từ xa. Hàng loạt tên lửa loại nhỏ, tầm bắn vài chục kilômét vẫn được phóng ào ào từ Gaza sang các phần lãnh thổ Israel, dù không gây sát thương lớn nhưng vẫn có thể buộc Israel phải khẩn trương đối phó như đối phó với một lực lượng quân đội hùng hậu của một quốc gia trong khu vực.

Và mặc dù vẫn bị Mỹ và Israel xem là "khủng bố", nhưng trong cuộc chiến đẫm máu 29 ngày vừa qua, Mashaal đã thể hiện hình ảnh của một thủ lĩnh chính trị đầy bản lĩnh, sẵn sàng "chơi" đòn chính trị với Israel. Trong mắt người Palestine, Mashaal đã trở thành "người hùng". Từ Qatar, Mashaal đã chỉ huy các tay súng Hamas chiến đấu thành công với lực lượng bộ binh Israel tại Dải Gaza. Hamas của Mashaal đã khiến Israel, với hỏa lực mạnh hơn gấp trăm lần, vẫn không sao làm chủ được thế trận.

Và trong khi Netanyahu loay hoay với việc bắn giết và bị thế giới lên án kịch liệt, thì Mashaal ở Qatar tiến hành các hoạt động ngoại giao để tìm kiếm giải pháp hòa bình.

Một số nhà quan sát ghi nhận, Mashaal đã có một loạt cuộc tiếp xúc, thảo luận với các nhà ngoại giao Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ và cả Ngoại trưởng Mỹ John Kerry khi ông đến Trung Đông trong những ngày chiến sự ác liệt đang diễn ra để tìm kiếm một giải pháp ngừng bắn lâu dài cho Gaza.

Trong tất cả các cuộc thảo luận đó, Mashaal đều khẳng định quan điểm bất di bất dịch: Israel phải dỡ bỏ bao vây phong tỏa và rút khỏi các vùng đất chiếm đóng của người Palestine.

Giới phân tích quốc tế lâu nay luôn nhận định rằng, lãnh đạo Israel đã "đánh giá không đúng về Mashaal", xem thường mức độ ảnh hưởng và năng lực chính trị của Mashaal. Nathan Thrall, một nhà phân tích của tổ chức Nhóm khủng hoảng Quốc tế (ICG) nhận xét: Mashaal là một trong những nhân vật ảnh hưởng nhất trong  giới chính trị Palestine.

Theo Thrall, Mashaal thậm chí đang được xem là ứng viên sáng giá nhất cho vị trí lãnh đạo cao nhất của Palestine khi Tổng thống Mahmoud Abbas rời khỏi vị trí này (ông Abbas hiện đã 79 tuổi). Với sức trẻ (58 tuổi), Mashaal đại diện cho thế hệ lãnh đạo trẻ của Palestine, với tinh thần đấu tranh cương quyết, không khoan nhượng, chống lại sự chiếm đóng của Israel.

Hiện tại, trong khi rất nhiều lãnh đạo trẻ khác của Palestine vẫn đang bị giam trong các nhà tù Israel chưa biết khi nào được trả tự do, thì Mashaal đang có nhiều cơ hội nhất để đứng lên lãnh đạo người Palestine đi tiếp con đường đấu tranh giành độc lập, tự do