Bộ mặt thật của trùm phiến quân Maskhadov

Theo khẳng định của Ylia Shabalkin, đại diện Ban tham mưu tác chiến khu vực điều hành chiến dịch chống khủng bố tại Bắc Kavkaz (ROS) , Alan Maskhadov đã bị tiêu diệt trong khuôn khổ một chiến dịch đặc biệt do lực lượng đặc nhiệm FSB tiến hành tại làng Tolstoi-Yurt (tỉnh Groznen). “Hắn ta ở trong một căn hầm bêtông ngầm dưới đất khiến các nhân viên an ninh phải đặt chất nổ mới có thể xâm nhập được. Bằng cách này, tên trùm khủng bố đã bị tiêu diệt” - ông Shabalkin cho biết.

Ban đầu, các nhà chức trách dự định phải bắt sống Maskhadov. Họ đã thương thuyết trong suốt gần một giờ, nhưng tên trùm khủng bố đã khước từ đầu hàng. Shabalkin bổ sung, trong chiến dịch này còn bắt giữ được một số tên phiến quân như Iliskhanov, Murdashev và người cháu của tên trùm khủng bố Veskhan cùng ẩn nấp bên dưới hầm ngầm.

Ngay trước đó cũng tại ngôi làng Yurt, những tên khủng bố đã lập kế hoạch tấn công vào tòa nhà chính quyền, trụ sở Cục Nội vụ và Ban quân quản địa phương ngày 8/3. May mắn là do nhận được thông tin tình báo kịp thời, cuộc tấn công khủng bố này đã bị ngăn chặn đúng lúc. Và một trong số những tên khủng bố bị bắt đã khai ra nơi lẩn trốn của Maskhadov.

Tuy nhiên, cũng có một số giả thuyết khác được nêu ra liên quan đến cái chết của Maskhadov. Theo Phó chủ tịch Ramzan Kadyrov của Chính phủ Cộng hòa Chechnya, Aslan Maskhadov đã bị giết bởi chính vệ sĩ riêng của mình. Nguyên nhân đơn giản theo như ông Kadyrov, chỉ là một tai nạn do cướp cò súng trong thời điểm chúng đang bị bao vây.

Cũng có một giả thuyết khác cho rằng, Maskhadov đã bị tiêu diệt từ ba ngày trước đó. Cụ thể là theo như đài phát thanh Tiếng vọng Moskva, một người dân tại tỉnh Nozai-Yurtovski đã báo cho chính quyền về nơi ẩn náu của tên trùm phiến quân. Sau một cuộc chạm súng ngắn, binh lính của Kadyrov đã tiêu diệt được Maskhadov cùng một vài vệ sĩ riêng của hắn. Ngay cả thời điểm chính xác của sự kiện này cũng chưa được khẳng định rõ ràng, dù được ước tính vào khoảng chiều ngày 8/3. Từ 18 giờ 15 phút cùng ngày, những thông tin đầu tiên về cái chết của Maskhadov bắt đầu xuất hiện trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Chỉ 45 phút sau, kênh truyền hình NTV đã phát một đoạn băng quay cảnh xác tên trùm khủng bố, cũng như cảnh Giám đốc Patrushev của FSB báo cáo với Tổng thống V.Putin về sự kiện này.

Trong hầm ngầm nơi Maskhadov lẩn trốn, các nhân viên Cơ quan an ninh liên bang Nga (FSB) còn thu giữ rất nhiều tài liệu riêng của tên trùm khủng bố, các loại vũ khí, lựu đạn, thuốc nổ, các phương tiện liên lạc vô tuyến, hai chiếc máy tính xách tay, các cuộn băng hình, v.v... Tất cả đã được giao cho cơ quan có thẩm quyền thẩm tra và khai thác.

Ngay sau khi chiến dịch kết thúc, thi thể của Maskhadov đã được chuyển đi giám định. Chỉ một ngày sau (9/3), các chuyên gia đã đưa ra kết luận, thi thể được chuyển tới chính là của Aslan Maskhadov. Cho tới giờ, người ta vẫn chưa được biết về số phận của khoản tiền thưởng 300 triệu rúp mà FSB đã hứa trả cho thông tin về Maskhadov.  ROS đã từ chối bình luận về vấn đề này, trong khi Kadyrov lại cho biết, một tên phiến quân bị bắt giữ đã khai ra nơi lẩn trốn của Maskhadov. Chính vì vậy, số tiền trên sẽ không được trao cho ai và vẫn được để dành treo thưởng cho ai cung cấp thông tin về Basaev.

Maskhadov bị truy nã với nhiều tội danh

Aslan Maskhadov sinh năm 1951 tại làng Sakai (Kazakhstan), trong một gia đình gốc Chechnya. Năm 1972, hắn tốt nghiệp Trường cao cấp về pháo binh tại Tbilisi. Năm 1981, khi chưa đầy 30 tuổi, Maskhadov đã tốt nghiệp Học viện Quân sự Kalinin tại Leningrad. Hắn đã từng phục vụ trong các đơn vị đóng tại Viễn Đông, Hungary, PriBaltic, v.v... Trong thời gian phục vụ này, Maskhadov đã từng được thưởng hai huân chương “Vì sự phục vụ cho Tổ quốc”.

Quay trở lại Chechnya, Maskhadov bắt đầu sự nghiệp chính trị bên cạnh Tổng thống Chechnya khi đó là Dudaev. Ban đầu, hắn là Phó tổng tham mưu trưởng, đến tháng 3/1994 là Tổng tham mưu trưởng lực lượng vũ trang Ichkeria. Tháng 8/1996, Maskhadov đại diện cho lực lượng ly khai Chechnya để đàm phán với thư ký Hội đồng An ninh quốc gia Nga Aleksandr Lebed. Ngày 27/1/1997, Maskhadov được bầu làm Tổng thống Cộng hòa Chechnya. Nhưng từ tháng 8/1999, hắn cắt đứt quan hệ với chính quyền trung ương, chuyển sang hoạt động bí mật, tổ chức các hoạt động khủng bố với mục tiêu đòi quyền ly khai cho Chechnya.

Ngày 2/3/2000, Aslan Maskhadov có mặt trong danh sách bị truy nã toàn liên bang, và đến năm 2002 là lệnh truy nã quốc tế. Chính hắn là kẻ đã trực tiếp tuyên bố về “một chiến dịch cỡ lớn” chỉ vài ngày trước khi diễn ra vụ bắt cóc con tin tại Nhà hát trung tâm ở Dubrovka tháng 10/2002. Ngoài ra, hắn còn nhận trách nhiệm về vụ bắn rơi chiếc máy bay vận tải quân sự MI-26 ngày 19/8/2002 khiến hơn 120 quân nhân thiệt mạng. Mới tháng trước, Viện Kiểm sát liên bang Nga còn công bố một số tội danh mới liên quan đến Maskhadov như tấn công có vũ trang vào Ingusetia và Grozny mùa hè năm 2004, trong đó có cả vụ bắt cóc con tin tại Beslan.

Ai sẽ là kẻ thay thế Maskhadov?

Cái chết của Maskhadov chưa thể được coi là sự đảm bảo về một tương lai hòa bình ở Chechnya. Nhưng dù sao thì đối với người dân Nga, công lý đã được thực hiện khi kẻ gieo rắc tội ác bị trừng phạt. Những tên phiến quân chắc chắn sẽ đưa ra một tên thủ lĩnh mới cho phong trào ly khai. Trước mắt hai nhân vật có khả năng được nhắc đến nhiều nhất là Shamil Basaev và Doku Umarov. Nhưng hai nhân vật trên chỉ “nổi tiếng” bởi những hoạt động khủng bố chứ không thể coi là đại diện chính trị cho lực lượng phiến quân tại Chechnya.

Cũng có khả năng để duy trì sự hậu thuẫn từ phương Tây, tên khủng bố lưu vong Akhmed Zakaev sẽ được lựa chọn. Nhưng Zakaev chỉ được phương Tây nhìn nhận như là một đại diện của Maskhadov, trong khi bản thân hắn không hề có uy tín trong hàng ngũ lực lượng phiến quân.

Ngoài ra, các chuyên gia hiện vẫn chưa tìm thấy một nhân vật có máu mặt nào khác. Nhưng dù kẻ thay thế là bất kỳ ai, cuộc chiến chống khủng bố của Nga tại Chechnya vẫn chưa thể kết thúc. Hiểm họa này chỉ được giải quyết bằng nhiều biện pháp tổng hợp chứ không chỉ bằng việc tiêu diệt những tên cầm đầu