“Ẩn số” mang họ Shinawatra

Đáng nói là cho tới khi ấy, nữ chính trị gia trẻ đẹp, giỏi kinh doanh này vẫn chưa phải là một gương mặt nổi bật. Nếu trúng cử, bà Yingluck sẽ là  người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử Thái Lan lên nắm quyền điều hành chính phủ. Nhưng quan trọng hơn, dòng họ nổi tiếng Shinawatra khả năng lại một lần nữa sẽ tiếp tục dẫn dắt người Thái.

Dòng dõi gia thế

Chính trường thế giới vốn không xa lạ với cái tên dòng họ Shinawatra từ khi ông Thaksin Shinawatra trở thành Thủ tướng của Thái Lan. Thaksin được đánh giá là nhà chính trị  và nhà cải cách kinh tế rất thành công. Đất nước Thái Lan phát triển rất nhanh thời kỳ hậu khủng hoảng tài chính là nhờ công của Chính phủ Thái mà ông là người đứng đầu. Tuy nhiên với người dân Thái Lan, Thaksin Shinawatra đã nổi tiếng từ trước đó bởi ông là một doanh nhân đại diện cho một dòng họ tên tuổi và rất thành đạt. Nói đến ứng viên đại diện cho đảng Puea Thái, bà Yingluck Shinawatra, thì không thể không nhắc đến người anh ruột của bà là cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra và dòng dõi danh tiếng gia đình họ.

Kể từ khi chế độ quân quản ở Thái Lan bắt đầu mờ nhạt vào giữa những năm 70 thì số lượng các doanh nhân được bầu vào Quốc hội bắt đầu được tăng lên sau mỗi kỳ bầu cử. Xu hướng này kéo gần lại ranh giới giữa quyền lực chính trị và quyền lực kinh tế. Cho đến những năm 90 thì giữa những doanh nghiệp lớn và giới chính trị đã hòa nhập hoàn toàn. Tất cả nhờ vào người tiên phong Thaksin Shinawatra.

Sinh năm 1949 trong một gia đình 9 anh em người Thái gốc Trung Quốc giàu có làm nông nghiệp ở Chiang Mai, Thaksin rất có tham vọng và sớm tham gia vào chính trị. Cố nội của Thaksin là một chủ trang trại, cha ông là một doanh nhân và là nghị viên. Thaksin  học đại học ở Hoa Kỳ và đi theo một nghề nghiệp đặc biệt thăng tiến nhanh. Đó là ngành cảnh sát. Chưa hết, Thaksin quyết định kết hôn với con gái một vị tướng trong ngành. Do sự nhạy bén và những mối quan hệ trong ngành cảnh sát, Thaksin đã giành được một số hợp đồng béo bở trong kinh doanh và dần dần ông thâu tóm mảng kinh doanh về viễn thông, từ điện thoại di động, vận hành vệ tinh nội địa.

Vào những năm 90, khi viễn thông là lĩnh vực được chính trị hóa nhiều nhất ở Thái Lan, ông Thaksin bước vào lĩnh vực chính trị ở cấp quốc gia. Lúc này công ty của ông đã trở nên hùng mạnh và mở rộng cả sang kinh doanh truyền hình và các lĩnh vực viễn thông khác. Tập đoàn kinh doanh hùng mạnh của Thaksin Shinawatra là một trong những tập đoàn kinh tế lớn nhất Thái Lan, với hàng chục tập đoàn và hàng trăm công ty con khác nhau.  Và ngay từ khi ấy, ông chủ tập đoàn Thaksin Shinawatra được coi là người giàu nhất nước Thái.

Năm 1994, Thaksin đã tham gia nội các của Thủ tướng Chuan Leekpai với cương vị Bộ trưởng Ngoại giao. Như chính giới đánh giá thì lúc này Thaksin đã "bước qua dải phân cách giữa kinh doanh và chính trị". Và ông không bao giờ đi ngược lại. Thaksin nắm quyền lãnh đạo một đảng nhỏ là Phalang Tham và phục vụ 2 nhiệm kỳ ngắn với tư cách Phó Thủ tướng trước khi xảy ra cuộc khủng hoảng kinh tế.

Trong thời gian nhiệm kỳ thứ 2 trên cương vị Phó Thủ tướng, Thaksin bị buộc tội là đã kiếm lợi từ việc biết trước sự mất giá của đồng bath. Có thể nói, Thaksin là một trong số ít nhà tư bản "sống sót' sau khủng hoảng tài chính 1996-1997 mà Thái Lan được coi là tâm bão.

Tháng 7/1998, một năm sau khủng hoảng và giữa lúc doanh nghiệp của ông nợ chồng chất, Thaksin lập đảng Người Thái yêu người Thái và xây dựng một chương trình nghị sự dân túy cùng cách thức xuất hiện trên truyền hình gây được tiếng vang với cử tri. Chiến dịch này nức lòng dân chúng bởi Thaksin chú trọng chăm sóc sức khỏe toàn dân, hoãn nợ cho nông dân và lập quỹ phát triển ở mỗi làng xã. Thaksin bị cuốn vào cuộc tranh cử năm 2001. Ông đã triển khai một cuộc vận động cử tri theo chiều hướng sùng bái cá nhân và xây dựng hình ảnh gần gũi với dân chúng. Và năm đó, đảng Người Thái yêu người Thái giành thắng lợi, chiếm 248 trên tổng số 500 ghế Quốc hội.

Tới năm 2005, Thaksin tái đắc cử với một chiến thắng vang dội. Tuy nhiên, quá chú trọng đến tầng lớp nông dân và người nghèo mà ông Thaksin ít chú ý đến tầng lớp trung lưu ở Bangkok, đặc biệt là giới đại gia. Thủ tướng không được lòng ở Bangkok và bị chỉ trích vì có sự khác nhau giữa quyền lợi giữa hai nhóm quân sự và nhân quyền. Đỉnh điểm, khi gia đình ông bán hết các quyền lợi đang kiểm soát ở Công ty Shin của gia đình cho Công ty Temasek của Singapore với khoản miễn thuế 1,9 tỉ USD tháng 1/2006 thì giới trung lưu và đại gia cho rằng Thaksin đã xúc phạm giới này và chỉ biết trục lợi chứ không đếm xỉa tới họ.

Các cuộc biểu tình của dân chúng liên tiếp bùng lên. Thaksin kêu gọi có một cuộc bầu cử mới nhưng bị phe đối lập tẩy chay. Kết cục sau một mùa hè căng thẳng đầy những biến cố chính trị là một cuộc đảo chính quân sự đã xảy ra vào tháng 9/2006. Khi đó Thaksin đang tham dự cuộc họp Hội đồng Liên Hiệp Quốc ở New York thì tại quê nhà, quân đội chỉ định ông Chulanont lên làm thủ tướng.

Cùng với sự ra đi của Thaksin là đảng Người Thái yêu người Thái tan rã. Từ đó tới nay ông sống lưu vong ở Dubai để tránh án tù mà chính quyền Thái Lan cáo buộc ông về tội tham nhũng. Tuy nhiên, trên thực tế Thaksin vẫn bí mật xây dựng và nắm quyền kiểm soát đảng Puea Thai (Vì người Thái) đồng thời vẫn là nhân tố ảnh hưởng to lớn đến chính giới Thái Lan.

Yingluck Shinawatra - gương mặt sáng giá cho chức thủ tướng Thái Lan.

"Ẩn số" Yingluck

Cho tới trước ngày 16/5/2011, Yingluck Shinawatra chưa từng tranh cử vào bất kỳ cấp chính quyền nào ở Thái Lan, cũng chẳng tham gia một vị trí nào trong bộ máy nhà nước. Nhưng việc bà là em út của Thaksin, người vốn được dân nghèo Thái Lan vô cùng yêu mến nhờ triển khai hàng loạt chính sách hỗ trợ dân nghèo, đã khiến bà giành được thiện cảm đặc biệt với các cử tri.

Yingluck sinh ngày 21/6/1967 và là con gái út trong 9 người con của gia đình ông Lert và bà Yindee thuộc dòng họ Shinawatra nổi tiếng ở Thái. Jingluck có bằng cử nhân Khoa học chính trị và Quản trị công ở Đại học Chiang Mai năm 1988 và theo học bằng Thạc sĩ Khoa học chính trị ở Đại học bang Kentucky (Mỹ) năm 1990. Yingluck kết hôn với doanh nhân Anusorn Amornchat, Giám đốc điều hành Tập đoàn M Link Asia - nhưng không đăng ký kết hôn và họ có một con trai tên là Supasek.

Từ khi về nước, bà bắt đầu làm việc ở Công ty Shinawatra Directories của anh trai Thaksin trong vai trò một quản trị viên tập sự. Chẳng bao lâu sau, với tài năng kinh doanh và quản trị, bà dần dần nắm nhiều vị trí lãnh đạo khác nhau, bao gồm ghế Chủ tịch Advanced Info, công ty kinh doanh dịch vụ điện thoại di động của Tập đoàn Shin Corp - "gã khổng lồ" viễn thông được Thaksin một tay gây dựng nên... Bà là Giám đốc quản lý Công ty viễn thông AIS của gia đình Shinawatra vào năm 2002 và về sau hãng điện thoại di động lớn nhất của Thái Lan này được tổ hợp Temasek Holdings của Singapore mua lại.

Yingluck cũng từng là Giám đốc quản lý Công ty TNHH SC Asset, thuộc Công ty Phát triển bất động sản Shinawatra. Hiện nay, Yingluck là một thành viên quỹ Viễn thông Thái (Thaicom Foundation) và bà cũng chính là người quản lý tài chính cho đảng Puea Thai của ông Thaksin.

Với sự trẻ trung và năng động, Yingluck làm người ta dễ lầm tưởng là con gái lớn của Thaksin hơn là em út của ông. Theo Tạp chí Matichon Weekly số tháng 3/2011 nhận xét thì Yingluck còn là người được Thaksin đặc biệt tin tưởng, chỉ sau người vợ cũ Pojaman:  "Yingluck thực sự là cánh tay phải của Thaksin và bà có thể tiếp xúc với ông bất kỳ lúc nào". Yingluck tuyên bố, việc mình tham gia chính trường là mong muốn của bản thân nhưng giới phân tích tin rằng, chắc chắn đây là nước cờ chiến lược của Thaksin. Pheu Thai hiện nắm 188 trong 500 ghế ở Quốc hội Thái Lan và bởi Thaksin rất được dân nghèo mến mộ nên người ta tin rằng đảng này sẽ có cơ hội thắng lớn trong cuộc bầu cử tới.

Tại cuộc họp báo, khi có những ý kiến chất vấn về năng lực chính trị của mình, Yingluck đã tuyên bố: "Cha tôi là một chính trị gia và các anh tôi cũng vậy. Vì thế tôi biết về chính trị từ khi còn nhỏ xíu. Người dân giờ vẫn còn lưu giữ những cảm giác ấm áp về gia đình tôi". Ông Thaksin cũng bảo vệ em mình trước báo giới. Ông phủ nhận ý kiến cho rằng em gái ông chỉ là bù nhìn, mà nói rằng Yingluck thực sự là "bản sao" của ông. "Yingluck là em gái út của tôi. Tôi đã dạy, đào tạo cô ấy. Phong cách làm việc của Yingluck giống hệt tôi. Và "bản sao" nghĩa là "cùng nền văn hóa, cùng nền tảng gia đình, cùng ý tưởng, cùng quan điểm, cùng suy nghĩ"- ông Thaksin nói.

Người ta nhớ lại hồi năm 2005, khi Yingluck đảm nhiệm chức Chủ tịch Advanced Info, nhiều người tỏ ra hoài nghi thực lực của bà. Thậm chí tờ Nation khi đó đã tìm gặp phỏng vấn bà xung quanh chuyện này. Lúc đó, Yingluck đã trả lời với báo giới rằng, quả thực việc anh trai là Thủ tướng có nhiều tác động tích cực và tiêu cực với bà. Tuy nhiên, bà khẳng định: "Điều đó khiến tôi phải lao động hăng say hơn để tạo ra kết quả tốt khiến ai cũng phải tâm phục khẩu phục". Lần này cũng vậy, bà tuyên bố: "Tôi sẽ bằng nữ tính của mình tận tâm cống hiến cho đất nước".

Sức mạnh thương hiệu "Shinawatra"

Quả thực Thaksin có truyền thống sử dụng các thành viên gia đình trong chính trị. Ngay từ năm 2003 khi là Thủ tướng, ông đã bổ nhiệm người anh họ Chaisit Shinawatra vào vị trí Tư lệnh quân đội. Năm 2008, khi đang lưu vong nước ngoài, ông Thaksin vẫn có quyền lực nhất định trong chính giới và dàn xếp đưa người em vợ Somchai Wongsawat trở thành Thủ tướng. Tuy nhiên, sau đó Somchai đã bị Tòa án Thái Lan phế truất và bị thay thế bởi ông Abhisit.

Nước cờ đưa Yingluck lên sân khấu chính trị Thái Lan lần này khi bà còn trẻ và ít kinh nghiệm so với đối thủ Abhisit, được đánh giá là một quyết định sáng suốt. Tuy quá liều lĩnh, nhưng xét tới sức mạnh thương hiệu Shinawatra trong nền chính trị Thái Lan, đây được coi là động thái hay bởi điều mà những người Dân chủ và các đồng minh của họ sợ nhất là một cuộc ganh đua phiếu bầu với Thaksin.

Yingluck Shinawatra cùng Puea Thai đang dẫn điểm trong các cuộc thăm dò dư luận cử tri. Cũng giống như anh mình,  bà có chủ trương xây dựng hình ảnh gần gũi người dân bằng một loạt cam kết cụ thể như: sẽ tăng gấp đôi mức lương tối thiểu, tăng mạnh giá gạo cho nông dân, cung cấp máy vi tính cho học sinh các làng mạc,… Đến lúc này người dân xứ Chùa Vàng  bắt đầu "lên cơn sốt" về khả năng Yingluck sẽ trở thành nữ thủ tướng đầu tiên trong lịch sử Thái Lan. Và câu hỏi về "Ẩn số Yingluck" bỗng trở thành một câu hỏi "nóng".

Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng kế hoạch của phía Thaksin sẽ gặp nhiều trở ngại. Yingluck có thể được chào đón bởi những người ủng hộ anh trai nhưng bà sẽ gặp không ít khó khăn để lấy lá phiếu của những cử tri khác không nằm trong các cộng đồng ở nông thôn và người nghèo. "Có thể những người thành thị ở Bangkok cũng thích đường lối dân chủ của Puea Thai nhưng việc bà  mang họ Shinawatra lại khiến những cử tri thành kiến này quay lưng với đảng. Tất cả phụ thuộc vào năng lực lãnh đạo của Yingluck. Chúng ta hãy chứng kiến bà vào cuộc" - Pavin Chachavalpongpun, một chuyên gia chính trị Thái Lan ở Viện Nghiên cứu Đông Nam Á nhận xét.

Vẫn còn chưa rõ cuộc bầu cử 3/7 này có giúp Thái Lan đạt được mục tiêu hòa giải những bất đồng chính trị kéo dài, gây chia rẽ sâu sắc trong lòng dân tộc Thái, hay vẫn sẽ là những cuộc đấu đá giữa 2 phe "chính trị đường phố".  Càng gần thời điểm diễn ra cuộc bầu cử, chính trường Thái Lan càng trở nên nóng hơn vì không khí chuẩn bị cho những kế hoạch và toan tính riêng của mỗi đảng. Nhưng, những người dân nghèo Thái Lan có quyền hy vọng vào một tương lai tốt đẹp với nền chính trị ổn định. Và họ sẽ sẵn lòng chào đón nếu một lần nữa người đại diện của dòng họ Shinawwatra có thể giúp họ đạt được điều ấy