Chuyển đổi phương tiện sử dụng nhiên liệu sạch - Quyết tâm để TP Hồ Chí Minh “đi trước, về trước”

Toàn bộ xe công nghệ sẽ sử dụng nhiên liệu “sạch”  

Cách đây gần hai chục năm, TP Hồ Chí Minh là địa phương tiên phong trong việc đưa vào sử dụng xe buýt, taxi chạy khí gas (CNG). Đến nay, thành phố vẫn đang có 451 xe buýt sử dụng CNG. Những năm gần đây, TP Hồ Chí Minh cũng là một trong những địa phương tiên phong trong việc chuyển đổi từ xe sử dụng xăng, dầu sang xe điện trong lĩnh vực vận tải hành khách công cộng. Hiện trên địa bàn đã có 627 xe buýt điện, cộng với số xe buýt chạy CNG, tỷ lệ xe buýt thân thiện với môi trường tại thành phố đã đạt 44%.

Ngoài ra, số lượng taxi điện cũng đã đạt con số 13.124 xe, chiếm 71% tổng số xe taxi đang hoạt động tại thành phố. Lượng xe máy điện tham gia vận chuyển hành khách dưới hình thức xe công nghệ cũng đã có khoảng 25.000 xe, chiếm tỷ lệ hơn 28% tổng số lượng xe máy tham gia hoạt động này. Theo ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng, tại thành phố hiện đã có 39.566 xe ô tô điện và 86.978 xe máy điện thuộc sở hữu của người dân, doanh nghiệp. Trong số này cũng đã có khoảng 25.000 xe ô tô điện tham gia vận tải khách bằng hình thức xe công nghệ. Năm ngoái, khối lượng vận tải hành khách công cộng trên địa bàn đạt 577,9 triệu lượt, tăng 13,7% so với một năm trước đó. Cùng với metro, với lượng xe buýt, taxi, xe hợp đồng điện tử chạy điện chiếm tỷ lệ khá cao như trên, đã có một lượng lớn hành khách được sử dụng phương tiện “xanh”. Kéo theo đó, lượng phát thải và xăng, dầu tiêu thụ cho hoạt động vận tải hành khách công cộng cũng giảm được con số không nhỏ. Để đảm bảo hạ tầng trạm sạc, trụ đổi pin cho số lượng xe điện rất lớn trên, hiện trên địa bàn có 5 trạm sạc phục vụ riêng cho xe buýt điện với số lượng 56 trụ sạc siêu nhanh. Số lượng trạm sạc cho ô tô điện đạt khoảng 1.000 trạm với 9.432 trụ sạc, 14.743 cổng sạc. Phục vụ hoạt động của xe máy điện có 300 trạm sạc nhanh với 9.000 cổng sạc và 50 điểm đổi pin cho xe máy điện. Ngoài ra TP Hồ Chí Minh cũng đang cùng doanh nghiệp xúc tiến việc lắp đặt thêm hàng nghìn trụ sạc pin cho ô tô, xe máy điện.

Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông tại TP Hồ Chí Minh do Trung tâm Quản lý giao thông công cộng (Sở Xây dựng) đưa ra vào cuối năm ngoái đã nêu ra những con số đáng báo động về tình trạng ô nhiễm không khí, hậu quả do phát thải từ ô tô, xe máy: Giao thông đường bộ là nguồn phát thải chính, chiếm tới 88% NOx, 99%CO, 79% SO2 và 88% bụi trong tổng lượng phát thải từ giao thông, gây thiệt hại về kinh tế trên 3 nghìn tỷ đồng mỗi năm. Kết quả đo đạc, quan trắc còn cho thấy, nồng độ bụi mịn trung bình năm tại thành phố cao gấp 6 lần so với khuyến cáo của WHO, trong đó hoạt động GTVT chiếm tới 40%. Đặc biệt, phơi nhiễm bụi mịn gây ra tới hơn 81% các ca tử vong liên quan đến ô nhiễm không khí trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, với số ca tử vong từ 1.840 đến 3.150 ca/năm, cao gấp 3 - 5 lần số ca tử vong do TNGT xảy ra trên địa bàn.

Nhằm kiểm soát việc xả thải với số ô tô, xe máy chạy xăng, dầu rất lớn của thành phố, Trung tâm Quản lý giao thông công cộng đã đề xuất giải pháp lập vùng “xanh” ở trung tâm thành phố và khu vực Cần Giờ, Côn Đảo. Xung quanh các vành đai “xanh” sẽ lắp camera để giám sát đối với ô tô, xe máy không đạt tiêu chuẩn về khí thải. Đồng thời, đưa ra lộ trình thay thế đối với xe công nghệ và xe buýt sử dụng xăng, dầu bằng xe sử dụng khí thiên nhiên và xe chạy điện ngay trong những năm tới. Cơ chế khuyến khích người dân chuyển đổi ô tô, xe máy sử dụng xăng, dầu sang các loại nhiên liệu “sạch” cũng được nêu ra. Theo ông Ngô Hải Đường, Trưởng phòng Quản lý vận tải, Sở Xây dựng, Đề án kiểm soát khí thải đối với ô tô xe máy đang chờ chủ trương để hoàn thiện. Về vấn đề đăng kiểm đối với xe máy, ông Ngô Hải Đường cho biết, hiện Cục Đăng kiểm đang xây dựng phần mềm để có thể kết nối liên thông, tạo điều kiện để người dân đăng ký trực tuyến, tạo cơ chế quản lý tốt nhất đối với hoạt động đăng kiểm xe máy. Từ đó thành phố có thể đồng loạt triển khai công tác này vào năm 2027.

Ứng dụng AI trên diện rộng để tăng tốc độ lưu thông, giảm phát thải

Quá tải ô tô, xe máy trên đường, nên những năm qua tốc độ lưu thông của xe cộ trên các tuyến trục chính của TP Hồ Chí Minh đã giảm xuống rất thấp, nhất là vào các khung giờ cao điểm. Kết quả quan trắc, đo đạc không khí trên đường và ở các khu vực giao lộ đông đúc luôn ở mức báo động. Vì vậy, ngoài các giải pháp kiểm soát khí thải, đẩy nhanh việc xây dựng hạ tầng giao thông… thì một trong những giải pháp đã được TP Hồ Chí Minh áp dụng là điều tiết giao thông thông minh. Giải pháp giúp giảm ùn tắc, tăng tốc độ di chuyển của phương tiện, từ đó giảm lượng tiêu thụ xăng, dầu, giảm phát thải của ô tô, xe máy đã được triển khai và bước đầu đã cho kết quả khả quan.

Ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh cho biết, năm 2025 vừa qua, Trung tâm Quản lý điều hành giao thông đô thị đã triển khai thành công ứng dụng “bản sao số” để quản lý giao thông trên tuyến đường Mai Chí Thọ, Võ Văn Kiệt. Theo đó, mô hình nút giao, thời lượng đèn tín hiệu và mật độ phương tiện trên đường sẽ được camera thông minh cập nhật liên tục để trí tuệ nhân tạo “học sâu”, phân tích, đánh giá, đưa ra những giải pháp tối ưu nhất để lập “bản sao số”. Với ứng dụng này, lưu lượng phương tiện thông qua các nút giao của trục các đường trên đã tăng lên 18%. Theo ông Trần Quang Lâm, ứng dụng này đã vượt trội so với một số nước trong khu vực khi họ chỉ thực hiện tại một số nút giao chính, nhưng TP Hồ Chí Minh đã thực hiện xuyên suốt trên một trục đường. Trong năm 2026 này, ứng dụng trên sẽ tiếp tục được triển khai tại một số trục đường có mật độ phương tiện lưu thông cao như QL1, QL13, Xa lộ Hà Nội và được sử dụng để lập vành đai “ảo” tại khu vực xung quanh sân bay Tân Sơn Nhất.

Mặc dù, đến nay Trung tâm Quản lý điều hành giao thông đô thị của TP Hồ Chí Minh đã dẫn đầu cả nước và cũng đã vượt trội so với một số thành phố lớn của khu vực Đông Nam Á. Hệ thống đã ứng dụng AI trong quản lý giao thông với mục tiêu tổ chức phù hợp cho hơn 1 nghìn tuyến giao thông chính, tập trung vào việc bố trí thời lượng đèn giao thông phù hợp, đảm bảo để dòng phương tiện qua mạng lưới đèn tín hiệu tối ưu nhất. Nhưng theo đại diện Trung tâm Quản lý điều hành giao thông đô thị, sau hơn 10 năm ứng dụng khoa học công nghệ vào điều hành, giám sát giao thông, hiện nay trung tâm mới chỉ quản lý 1.316 camera, trong đó có 29 camera đo tốc độ, 31 camera xử lý hành vi vượt đèn đỏ và 73 bảng thông tin điện tử và thiết bị đo đếm phương tiện tự động... Vì vậy, để tiếp tục mở rộng quy mô quản lý giao thông thông minh trên địa bàn, TP Hồ Chí Minh đã triển khai 2 dự án đầu tư công để mua sắm bổ sung 300 camera đo đếm lưu lượng phương tiện; 200 camera phục vụ giám sát giao thông; bổ sung 120 camera quan sát giao thông ở khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Đồng thời, xây dựng hệ thống tiếp nhận dữ liệu lớn để có thể kết nối, thu thập dữ liệu từ giao thông động, tạo nguồn dữ liệu cho các hệ thống AI, “học máy”.

Về vấn đề này, đại diện Viettel cho rằng, theo quyết định ngày 22/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ, đến năm 2025 vừa qua toàn bộ các tuyến cao tốc và các thành phố lớn trực thuộc Trung ương phải triển khai lắp đặt hệ thống quản lý, điều hành giao thông thông minh. Việc ứng dụng AI trong lĩnh vực giao thông là nhu cầu bức thiết, nhưng với một đô thị lớn và tình trạng ùn tắc giao thông vẫn căng thẳng như TP Hồ Chí Minh, việc chỉ có hơn 1.300 camera giao thông là con số khá khiêm tốn, nhất là khi đem so với các thành phố khác trên thế giới. Chẳng hạn như Bắc Kinh với dân số 22 triệu người đã lắp đặt 1,15 triệu camera; Delhi dân số 33,5 triệu dân đã có 420.000 camera và London với 9 triệu dân nhưng đã lắp đặt 620.000 camera…, do đó, đẩy nhanh và mở rộng việc đầu tư hạ tầng công nghệ để quản lý, điều hành giao thông cũng đang là một trong những vấn đề cấp bách để TP Hồ Chí Minh tiếp tục “đi trước, về trước” trong lĩnh vực này.