Bài 2: Xe hợp đồng trá hình hoành hành từ trung tâm ra vùng ven

Công an thành phố cũng đề nghị cần kiểm tra, rà soát sâu đối với các HTX vận tải để đánh giá đúng thực trạng tổ chức, phương thức quản lý phương tiện, lái xe. Từ đó kịp thời chấn chỉnh, xử lý các tồn tại, không để HTX chỉ tồn tại trên danh nghĩa, tiềm ẩn nguy cơ gây mất ATGT.

Nghịch cảnh ở bến xe khách liên tỉnh lớn nhất nước

Trước khi Bến xe Miền Đông (BXMĐ) mới đi vào hoạt động, trong nhiều năm BXMĐ cũ luôn duy trì mức 1.100 chuyến xe khách liên tỉnh xuất bến với số lượng hành khách bình quân đạt khoàng 22 nghìn lượt/ngày. Trong khi hoạt động vận chuyển hành khách liên tỉnh tại TP Hồ Chí Minh vẫn tăng trưởng nhanh và khá sôi động những năm gần đây, thì kể từ khi các tuyến vận tải khách đường dài được di dời ra BXMĐ mới, lượng khách phục vụ hằng ngày của 2 bến xe này khá èo uột.

Năm 2025 vừa qua, bình quân mỗi ngày bến xe khách liên tỉnh hiện đại và quy mô lớn nhất cả nước là BXMĐ mới lại chỉ phục vụ khoảng 363 chuyến xe xuất bến/ngày với số lượng 6.215 hành khách. Cộng cả năm, bến xe này phục vụ được hơn 2,26 triệu lượt hành khách. Năm 2024, dù được hỗ trợ miễn phí xe trung chuyển, nhưng lượng hành khách của BXMĐ mới còn ít hơn khi cả năm chỉ có hơn 1,77 triệu lượt hành khách ra bến, đi xe với 303 chuyến xe xuất bến/ngày. Những con số phục vụ chỉ bằng vài phần trăm năng lực của BXMĐ mới đã kéo dài nhiều năm dẫn đến tình trạng lãng phí lớn so với quy mô đầu tư xây dựng bến.

Tại BXMĐ cũ, ông Tạ Chương Chín, Tổng Giám đốc bến cũng thông tin, năm 2025, BXMĐ cũ có khoảng 335.323 chuyến xe xuất bến với trên 4,65 triệu lượt hành khách. Trong đó xe khách chạy liên tỉnh chỉ còn 131.739 chuyến, bình quân 360 chuyến/ngày còn lại là xe khách nội tỉnh. So với một năm trước đó, số lượng chuyến xe bến này phục vụ cũng chỉ tương đương, riêng lượng khách đi xe tăng thêm được hơn 1,1 triệu lượt.

Sang năm 2026, mục tiêu đặt ra của BXMĐ cũ cũng chỉ khiêm tốn là phục vụ số lượng xe xuất bến tương đương với các năm trước, riêng số lượng khách sẽ phấn đấu tăng thêm hơn nửa triệu lượt. So với quy mô BXMĐ cũ đã từng phục vụ những năm trước khi chia tách, đưa BXMĐ mới vào hoạt động, cả lượng hành khách và số chuyến xe xuất bến hiện nay tại BXMĐ cũ chỉ còn chiếm một phần nhỏ so với năng lực của bến xe này.

Tại cuộc họp liên ngành nhằm tăng cường bảo đảm trật tự ATGT khu vực BXMĐ cũ và mới sau di dời, tháng 11/2022, Phòng CSGT Công an TP Hồ Chí Minh đã xác định, trước khi di dời, BXMĐ cũ có 162 tuyến vận tải khách liên tỉnh, khoảng 1.100 chuyến xuất bến/ngày. Sau khi di dời giai đoạn 1 là 22 tuyến và giai đoạn 2 là 79 tuyến từ bến cũ ra BXMĐ mới, BXMĐ cũ còn lại 61 tuyến, nhưng thực tế khi đó BXMĐ cũ chỉ có 50 tuyến liên tỉnh có xe hoạt động, Theo danh sách nhà xe đã đăng ký, lẽ ra phải có 484 chuyến xe được di dời ra BXMĐ mới mới hoạt động, nhưng sau đó cũng chỉ có 198 chuyến xe xuất bến hằng ngày tại BXMĐ mới.

Lượng xe không vào BXMĐ mới hoạt động được Phòng CSGT xác định đã chuyển sang hoạt động tại Bến xe Miền Tây, An Sương, Ngã Tư Ga. Ngoài ra nhiều nhà xe hoạt động tự do gây ra tình trạng đón, trả khách không đúng nơi quy định và tạo áp lực giao thông lên một số tuyến hoặc khu vực.

Nhà xe đồng loạt bỏ BXMĐ mới để đầu quân vào các bến xe khách liên tỉnh áp sát trung tâm nêu trên khiến lượng xe, hành khách, xe vận chuyển hàng hóa ra vào các bến tăng lên. Vì vậy, Bến xe Ngã Tư Ga càng góp phần làm gia tăng áp lực ùn tắc phương tiện trên QL1. Tại Bến xe An Sương, do diện tích bến xe chỉ có hạn trong khi lượng xe khách được “nhét” vào bến này hoạt động khá đông, trong thời gian chờ lên tài, xe đậu san sát chỉ vừa một người lách qua.

Hậu quả sẽ rất lớn nếu không may xảy ra sự cố cháy nổ. Do đó, TP Hồ Chí Minh cần kiểm tra, xử lý ngay tình trạng bến lớn không đủ xe, bến nhỏ lại cố “nhồi nhét” xe đã và đang xảy ra tại Bến xe An Sương. Về lâu dài, TP Hồ Chí Minh cần giải quyết triệt để tình trạng cùng là bến xe khách liên tỉnh và cùng khai thác chủ yếu các tuyến về miền Trung, Tây Nguyên hoặc phía Bắc, nhưng vì sao có nhà xe được vào các bến sát khu vực trung tâm, có nhà xe lại phải ra BXMĐ mới.

Quy hoạch, cấp phép tuyến vận tải khách liên tỉnh dẫn đến tình trạng xe khách vẫn chạy vào sát trung tâm hoặc chạy trên các tuyến đường xuyên tâm thành phố như vậy, mục tiêu xây dựng BXMĐ mới để di dời xe khách liên tỉnh đường dài ra đây nhằm giảm ùn tắc, TNGT cho khu vực nội thành có đạt được hay không?

Nhà ở thành bến của xe hợp đồng trá hình

Ngoài xe buýt, metro hoặc grab… đưa hành khách ra các bến xe, những năm qua doanh nghiệp vận tải khách liên tỉnh còn được phép sử dụng xe loại nhỏ để trung chuyển, đón khách từ nhà ra các bến xe nhằm tạo thuận lợi cho người đi xe. Song nhiều doanh nghiệp vận tải vẫn “chân trong chân ngoài”, chỉ đưa một vài đầu xe vào bến để đối phó. Thậm chí bỏ hẳn bến xe để vào khu vực trung tâm thành phố thuê nhà, đất để mở văn phòng đại diện, phòng bán vé, bãi xe để đón khách tại chỗ dưới hình thức xe hợp đồng.

Trên đoạn dài hơn 100m ven tuyến đường Điện Biên Phủ (phường Thạnh Mỹ Tây), tuy đã có 2 biển cấm xe khách dừng, đậu, nhưng loạt nhà xe vẫn thuê văn phòng tại đây như xe Limosine Đà Lạt Ơi chạy tuyến TP Hồ Chí Minh - Đà Lạt và Nha Trang; xe Võ Cúc Phương chuyên vận chuyển hành khách, hợp đồng, tham quan du lịch và vận chuyển hàng hóa, bưu phẩm, bưu kiện; xe Huy Hoàng đi Bà Rịa - Vũng Tàu nhận đón tận nhà. Ngoài ra còn một loạt nhà xe khác như Cường Thủy Hàng Xanh, Hoa Mai, Thành Bưởi, Kim Mạnh Hùng đều thuê nhà, mở văn phòng để đón khách, giao nhận hàng hóa tại đây.

Ở khu vực trung tâm thành phố, trên các tuyến đường như Phạm Ngũ Lão, Nguyễn Cư Trinh, một loạt nhà xe hợp đồng trá hình đã mở văn phòng để đón khách. Tuyến đường Nguyễn Thái Bình, phường Bến Thành dù có 2 biển cấm dừng, cấm đậu với xe khách và các biển cấm dừng cấm đậu với mọi loại xe ôtô, nhưng một loạt nhà xe như Anh Quốc, Hoa Mai… đã thuê nhà, mở trạm trung chuyển, tiếp nhận khách đi Vũng Tàu hoặc khu vực miền Tây. Hằng ngày, các hãng xe này dùng xe 16 chỗ quần thảo bất chấp biển cấm.

Bị hoạt động vận chuyển khách trên đoạn đường này gây phiền hà trong nhiều năm, ông Hai - một người dân sinh sống trong con hẻm trên đường Nguyễn Thái Bình bức xúc: “Phường và Sở Xây dựng không cho gắn camera để giám sát, xử lý vi phạm trắng trợn trên đoạn đường này nên người dân chúng tôi chỉ có thể nói rằng các cơ quan này đã buông lỏng trách nhiệm quản lý”.   

Hai bên mặt tiền tuyến đường Lê Hồng Phong, một loạt nhà, đất có công năng sử dụng là đất ở mặt tiền đường đã biến thành văn phòng, kho chứa hàng của nhiều doanh nghiệp vận tải. Trong đó, sau vụ gây TNGT đặc biệt nghiêm trọng trên đường khiến chủ doanh nghiệp bị xử lý hình sự, hằng ngày nhà xe Thành Bưởi vẫn cho xe khách chạy thẳng vào “bến Thành Bưởi” và “bến Lê Thành”.

Tình trạng đưa xe vào nội thành, mở văn phòng để chạy hợp đồng trá hình trên tuyến cố định này cũng xảy ra ở nhiều nơi khác như tuyến đường Nguyễn Duy Dương, Trần Phú, Hồng Bàng, Đồng Đen, Tây Thạnh… ven tuyến QL13, đoạn phía trước cổng BXMĐ cũ, nhà xe An Anh treo bảng điểm bán vé, giao nhận hàng hóa tuyến TP Hồ Chí Minh - Phan Rang và Đà Lạt; xe giường nằm Liên Hương chạy tuyến TP Hồ Chí Minh - Nha Trang - Ninh Hòa - Vạn Giã; xe Hùng Nga chạy TP Hồ Chí Minh - Quy Nhơn, xe Hoa Mai chạy xuống Long Hải, Bà Rịa-Vũng Tàu; xe Thành Công cũng đã mở điểm giao dịch sát cạnh các trụ bơm xăng dầu của cây xăng Lan Anh.

Tại khu vực sân bay Tân Sơn Nhất, sau khi hãng xe Hải Vân được cấp phép thử nghiệm vận chuyển hành khách từ sân bay về Vũng Tàu, đến nay tại đây đã có gần chục nhà xe nhảy vào chia phần. Không chỉ đưa khách về Vũng Tàu, Long Hải, Phước Hải, từ sân bay Tân Sơn Nhất hành khách còn có thể đón xe chạy thẳng về khu vực Bình Phước hoặc Bình Thuận. Tình trạng này biến khu vực sân bay Tân Sơn Nhất thành “bến xe sân bay”. 

Về các tỉnh, thành Đồng bằng sông Cửu Long, xe hợp đồng trá hình cũng tràn lan từ khu vực xung quanh Bến xe Miền Tây vào đến địa bàn các phường thuộc quận 5 cũ, nhất là các tuyến đường xung quanh các bệnh viện, chợ, trung tâm thương mại. Trên các chặng có cự ly ngắn, hầu hết nhà xe đều sử dụng loại xe nhỏ 16 chỗ ngồi hoặc 9 ghế nằm để dễ dàng cơ động, luồn lách, thậm chí là cho cả xe vào đậu trong nhà, trong phòng vé, trụ sở doanh nghiệp vận tải để đối phó.    

Từ thực tế kiểm tra, xử phạt đối với xe khách trên đường, Công an TP Hồ Chí Minh cho rằng, bên cạnh những doanh nghiệp vận tải khách chấp hành quy định, vẫn còn tồn tại tình trạng doanh nghiệp, HTX buông lỏng quản lý, khoán trắng cho lái xe; phương tiện không đảm bảo an toàn, thời gian làm việc của tài xế không được kiểm soát. 

“Vận tải hành khách là hoạt động kinh doanh có điều kiện, tuyến vận tải hành khách cố định liên tỉnh buộc các nhà xe phải xuất phát ở 2 đầu bến và chỉ có thể đón trả khách tại bến xe và các điểm dừng chân trên hành trình. Khi đón khách ở điểm dừng chân, nhà xe chỉ được phép dừng không quá 3 phút, không sử dụng mục đích khác. Trường hợp địa điểm này trùng với đại lý bán vé, khi có việc bán vé, nhà xe mới được lên xuống khách. Với các địa điểm là trụ sở, văn phòng, doanh nghiệp vận tải chỉ bố trí xe trung chuyển. Riêng với bãi đỗ xe, doanh nghiệp chỉ được phép sử dụng để đậu xe, bảo dưỡng… không được phép lên xuống khách, hàng hóa tại đây”, ông Nguyễn Hoàng Huy, Giám đốc BXMĐ mới chỉ rõ.

Nói về nguy cơ lớn nhất đối với hành khách và người đi đường hiện nay, nhiều tài xế và đại diện doanh nghiệp vận tải khách liên tỉnh đã đưa ra thông tin đáng giật mình: Đặc thù của xe khách từ khu vực Tây Nguyên, miền Trung và phía Bắc là thường tới thành phố vào ban đêm. Từ khi TP Hồ Chí Minh cắm biển báo cấm xe giường nằm vào khu vực nội đô từ 6h đến 22h hằng ngày, nhiều xe giường nằm đã phải tranh thủ “đua” với tốc độ “bàn thờ” trên đường để kịp căn giờ chở khách vào nội thành và quay ra khỏi vành đai cấm xe giường nằm trước 6h sáng (?!).

Từ Một số vụ TNGT gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng do xe khách gây ra trên đường, Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam cũng đã từng cảnh báo tình trạng này. Và như vậy, việc cấp phép cho doanh nghiệp mở phòng vé, đặt trụ sở doanh nghiệp, văn phòng đại diện tại các địa chỉ nhà, đất có mục đích đất ở đã quá dễ dãi.

Thì việc cấp phép nhưng không “quản” đã cho thấy cơ quan có thẩm quyền cấp phép và hậu kiểm là Sở Xây dựng và phường, xã đang thờ ơ, buông lỏng trách nhiệm quản lý địa bàn, lĩnh vực. Bởi ngoài việc “siết” mục đích sử dụng đất trước khi cấp phép, thì trong thời đại số hiện nay, chỉ cần yêu cầu doanh nghiệp vận tải lắp đặt camera tại nơi hoạt động để giám sát, xử phạt, việc chấp hành của doanh nghiệp chắc chắn sẽ khác.