Lựa chọn môn thi tốt nghiệp THPT thế nào để tối ưu cơ hội vào đại học?

Chọn môn thi “ăn khớp” với tổ hợp xét tuyển đại học

Theo quy định hiện hành, Kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ gồm 4 môn thi, ngoài 2 môn thi bắt buộc là Toán và Ngữ văn, thí sinh được lựa chọn thêm 2 môn tự chọn trong số các môn học còn lại trong chương trình lớp 12 để đăng ký dự thi. Đây chính là “khoảng linh hoạt” nhưng cũng dễ khiến học sinh lúng túng.

Thực tế cho thấy, trong những năm trước đã từng xảy ra tình trạng không ít thí sinh đăng ký môn thi chỉ vì “dễ học, dễ đạt điểm cao” mà không gắn với định hướng ngành nghề. Hệ quả là khi xét tuyển đại học, tổ hợp môn lại không phù hợp với ngành mong muốn, buộc phải điều chỉnh nguyện vọng hoặc bỏ lỡ cơ hội. Trong bối cảnh các trường đại học sử dụng rất nhiều tổ hợp xét tuyển khác nhau và các tổ hợp thường có sự thay đổi hoặc bổ sung theo từng năm đòi hỏi việc lựa chọn môn thi cần “ăn khớp” với ít nhất một, thậm chí là nhiều tổ hợp xét tuyển để mở rộng cơ hội vào đại học.

Em Nguyễn Hoàng Mi, học sinh lớp 12 Trường THPT Việt Đức (Hà Nội) cho biết: "Ban đầu em định chọn môn thi tự chọn là những môn dễ học, dễ đạt điểm cao nhưng sau khi tìm hiểu kỹ ngành học và đề án tuyển sinh của các trường đại học yêu thích, em đã thay đổi lựa chọn của mình. Thay vì chỉ chọn môn thi thế mạnh, dễ đạt điểm cao, em cân nhắc thêm yếu tố môn thi đó có được các trường đại học sử dụng để xét tuyển hay không? Nghĩa là việc chọn môn thi phải gắn với mục tiêu phục vụ xét tuyển đại học. Em đang ưu tiên những môn có thể xét được vào nhiều trường khác nhau để tăng cơ hội vào đại học".

Theo nhiều giáo viên, việc chọn môn thi tốt nghiệp THPT cần được xem là bước đầu tiên trong chiến lược xét tuyển đại học. Thí sinh nên xác định tối thiểu 2–3 ngành học dự kiến, sau đó rà soát tổ hợp xét tuyển của các trường. Việc lựa chọn môn thi nên hướng tới khả năng sử dụng được cho nhiều tổ hợp khác nhau, tránh tình trạng “khóa cửa” cơ hội của chính mình.

“Trong bối cảnh nhiều trường giữ ổn định các tổ hợp truyền thống nhưng đồng thời mở rộng thêm tổ hợp mới, thí sinh càng cần cập nhật thông tin sớm, tránh lựa chọn dựa trên dữ liệu cũ. Các em tìm hiểu kỹ đề án tuyển sinh của các trường; trao đổi với giáo viên, phụ huynh để có định hướng rõ ràng; giữ ổn định lựa chọn môn thi từ sớm để có kế hoạch ôn tập hiệu quả. Việc lựa chọn môn thi cần được cân nhắc kỹ lưỡng, dựa trên ba yếu tố cốt lõi: Định hướng ngành nghề, năng lực cá nhân và xu hướng tuyển sinh. Chỉ khi có sự chuẩn bị chủ động, tỉnh táo và tính toán hợp lý, thí sinh mới có thể tận dụng tốt cơ hội, biến kỳ thi tốt nghiệp thành “bệ phóng” vững chắc cho hành trình phía trước”- cô Lê Hoài Thu, giáo viên Trường THPT Trương Định (Hà Nội) lưu ý với học sinh.

Tối ưu cơ hội xét tuyển đại học bằng cách nào?

Chia sẻ với PV Báo CAND dưới góc độ chuyên gia, PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh cho rằng, năm 2026 có 2 thay đổi lớn ảnh hưởng trực tiếp đến việc chọn môn thi: Thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng (phải sắp xếp theo thứ tự ưu tiên rõ ràng) và phải đạt tổng điểm 3 môn thi THPT tối thiểu 15/30 điểm theo tổ hợp xét tuyển mới đủ điều kiện nộp hồ sơ đại học. Quy định này áp dụng cho mọi phương thức xét tuyển, trừ xét tuyển thẳng. Do đó, việc chọn môn thi tốt nghiệp THPT không còn “thử vận may” được nữa mà cần phải tối ưu từ khâu thi để vừa đủ điểm sàn 15, vừa có điểm cao để cạnh tranh với chỉ 15 nguyện vọng.

Theo PGS.TS Đỗ Văn Dũng, để lựa chọn được môn thi tối ưu cơ hội xét tuyển đại học, thí sinh cần tuân thủ một số tiêu chí căn bản. Trước hết, các em cần xác định ngành học, trường đại học mà các em mong muốn xét tuyển; xem ngay danh sách tổ hợp xét tuyển của 3-5 ngành mà thí sinh thực sự muốn trên cổng thông tin tuyển sinh của Bộ GD&ĐT hoặc website trường.

Tiếp đó, các em chọn môn thi theo nguyên tắc ưu tiên các tiêu chí theo thứ tự: Chọn 2 môn thi bắt buộc là Toán và Ngữ văn và 2 môn thi tự chọn để đáp ứng tiêu chí thi tốt nghiệp THPT 2026; chọn môn tự chọn phải đảm bảo sao cho thỏa mãn các điều kiện (môn giỏi nhất, dễ đạt điểm cao nhất; môn xuất hiện trong tổ hợp xét tuyển ngành mà thí sinh mong muốn; môn phủ rộng trong nhiều tổ hợp để tăng cơ hội nếu thay đổi nguyện vọng).

Chẳng hạn thí sinh muốn vào các ngành Công nghệ, Kỹ thuật thì nên chọn thi môn Vật lý để tạo thành tổ hợp A00, A01. Nếu các em muốn vào ngành Kinh tế, Quản trị thì chọn môn Tiếng Anh hoặc Vật lý, Hóa học. Nếu muốn vào các ngành Sư phạm, Xã hội thì chọn Lịch sử hoặc Địa lý. Các em không nên chọn môn mình yếu hoặc môn ít xuất hiện trong tổ hợp vì sẽ dễ bị loại do không đủ tổ hợp hoặc điểm thấp.

Đặc biệt, sau khi chọn được các môn thi, các em cần kiểm tra lại tổng điểm 3 môn để tính thử điểm trước khi “chốt” đăng ký. Trong đó, nếu dự kiến Toán 7 điểm + Văn 6 điểm + môn tự chọn 6 điểm, tổng điểm là 19, giúp đảm bảo an toàn. Nếu 3 môn thi dưới 15 điểm sẽ rủi ro do không đủ điều kiện tham gia xét tuyển đại học.

PGS.TS Đỗ Văn Dũng cũng lưu ý, năm nay, thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng xét tuyển đại học nên các em phải xếp nguyện vọng thật sự yêu thích lên top 1-5, không dàn trải. Điểm sàn thi tốt nghiệp THPT tương ứng với tổ hợp xét tuyển là 15/30 là “cửa ải” cứng nên chọn môn mạnh để “ăn chắc” điểm sàn trước, sau đó mới tối ưu điểm cao. Việc thực hiện lựa chọn môn thi tốt nghiệp THPT theo các bước trên sẽ giúp các em tối ưu cơ hội vào đại học.

TS Võ Thanh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Duy Tân cũng nhìn nhận, Kỳ thi tốt nghiệp THPT được biết đến là kỳ thi "2 trong 1", vừa xét tốt nghiệp vừa phục vụ tuyển sinh. Vì thế, việc lựa chọn môn thi tốt nghiệp THPT cũng cần có sự tương ứng với các môn trong tổ hợp xét tuyển của trường đại học.

Điều này đòi hỏi thí sinh phải có chiến lược trong lựa chọn 2 môn tự chọn. Các môn này cần phù hợp năng lực bản thân và phù hợp với ngành mong muốn xét tuyển. Đừng chọn môn dễ học, hãy chọn môn học mà mình có thể mạnh và theo định hướng nghề nghiệp tương lai của bản thân để tăng cơ hội vào các ngành học, trường đại học mà mình yêu thích.