Adnan Januzaj - Hay bài học về sự cẩu thả của người Anh

1. Hai bàn thắng vào lưới Sunderland không chỉ cứu M.U tránh khỏi thất bại ê chề (2-1), mà nó còn chính thức đưa tài năng trẻ người Bỉ trở thành một hiện tượng kì lạ ở giải Ngoại hạng Anh. Tất cả đã quên đi một ngày tệ hại của M.U, chuỗi trận đấu vô cảm của Quỷ đỏ, và cả sự yếu kém của David Moyes, để hướng mọi sự chú ý về Januzaj, cầu thủ đặc biệt với nguồn gốc đặc biệt và sở hữu tài năng đặc biệt. Như thường lệ, sau khi phát hiện ra một ngôi sao mới, nền báo chí vốn tọc mạch ở Anh bắt đầu tung ra hàng loạt lời ca ngợi, soi mói, thậm chí là sự kích động.

Từ một cái tên không ai biết đến, chỉ sau 1 đêm, Januzaj đã tràn ngập ở mọi ngóc ngách truyền thông. Đến mức nước Anh gần như bị ám ảnh bởi "Januzaj". Mọi điều cần biết về cầu thủ này có thể tìm thấy rất dễ dàng: sinh ra ở Brussels (Bỉ), có dòng máu Kosovo-Albania, quốc tịch cha mẹ, thậm chí ông bà Januzaj là ai cũng được khai thác triệt để (gốc Thổ Nhĩ Kì, Serbia). Cái sự nhanh nhạy của báo chí Anh còn thể hiện ở chỗ, chỉ vài giờ sau khi trận đấu giữa Sunderland và M.U kết thúc, hàng loạt ấn phẩm đồng loạt thổi phồng Januzaj như một ngôi sao lớn, người kế vị Ryan Giggs, một phát hiện "kì vĩ" của bóng đá Anh, mặc dù Januzaj không mang quốc tịch Anh.

Chẳng sao cả, bởi người Anh có thể sở hữu Januzaj trong nay mai, khi đích thân HLV trưởng ĐT Anh, ông Roy Hodgson tuyên bố: "Januzaj sẽ là tuyển thủ Anh trong tương lai". Khi đó, những cuốn sách luật được đưa ra mổ xẻ. Và đây rồi, một quy định cho biết: một cá nhân có thể mang quốc tịch Anh, có quyền thi đấu cho ĐT Anh nếu anh ta có tối thiểu 5 năm sinh sống tại Anh kể từ sau khi tròn 18 tuổi. Như vậy, Hodgson có lí. Và Januzaj có thể khoác áo ĐT Anh sau ngày… 5/2/2018.

Januzaj (giữa), ngôi sao mới vừa cứu M.U và David Moyes tránh khỏi bi kịch.

Điều đó có nghĩa, Januzaj có thể thi đấu cho ĐT Anh tại… World Cup 2018. Nhưng từ giờ đến lúc đó, người Anh sẽ phải chiến đấu với Bỉ, Albania để tranh giành cầu thủ này. Lí lẽ để người Anh tin tưởng, đó là cầu thủ trẻ này đã từng nhiều lần từ chối những cuộc điện thoại từ Bỉ triệu tập lên ĐTQG. Người Anh đã tuyên chiến một cuộc đấu mà kết quả họ chỉ có thể thu được sau 5 năm nữa. Và chuẩn bị cho cái ngày xa xôi ấy, ngay lúc này bóng đá Anh đã tung hô lên đến đỉnh điểm một cậu bé vừa bước sang tuổi 18, mới chỉ có 1 trận đấu bừng sáng. Đó là điều tối kị, một sự cẩu thả trong cách nuôi dưỡng tài năng mà bấy lâu này người Anh mắc phải. Đó cũng là một trong những lí do mà bóng đá Anh thời gian gần đây luôn thiếu những ngôi sao thực sự đẳng cấp. Họ đã giết chết không ít tài năng khi người đó chỉ mới le lói.

2. Juergen Klopp, HLV của Dortmund, đội bóng chưa bao giờ thiếu các tài năng trẻ, đã từng tuyên bố: "Trong việc phát triển cầu thủ trẻ, truyền thông đóng vai trò quyết định". Khi Klopp phát hiện ra tố chất ngôi sao của Mario Goetze, ông bao bọc cầu thủ này kĩ lưỡng, không cho phép tiếp xúc với báo giới cho đến khi qua tuổi 19.

Khi được phép phỏng vấn báo chí, tất cả các câu hỏi và các cuộc tiếp xúc công cộng, Klopp luôn kiểm soát Goetze tối đa, đồng thời cảnh báo giới truyền thông rằng: "Các vị không được phép ca ngợi cậu ấy (Goetze) hay bất kì cầu thủ trẻ nào của chúng tôi. Nếu họ hỏng, không phát triển được nữa, trách nhiệm thuộc về các vị". Một hệ thống quản lí cầu thủ trẻ được thiết lập đồng bộ, kĩ lưỡng và đầy ý thức từ gia đình, CLB, báo giới. Vì vậy ít ai tìm thấy những bài phỏng vấn cầu thủ trẻ, những bài viết thổi phồng sự thật, và dù có nhiều tài năng ở lứa tuổi dưới 23, nhưng không ai được phép mang tư tưởng ngôi sao. Sự phát triển của cầu thủ đến tự nhiên, thông thoáng và không có sự ảo tưởng từ người lớn. Và đó chính là nền tảng cho thành công hiện tại của bóng đá Đức

Bóng đá Anh thì ngược lại. Ngay khi có dấu hiệu "nổi", báo chí Anh sẵn sàng cho ai đó "nổi" ngay lập tức. Thậm chí cả những người có trách nhiệm cũng hùa vào như một của quý cần phải tận dụng càng sớm càng tốt. Và kết quả như thế nào? Hàng loạt "sao mai" biến mất ngay sau khi le lói. Khi Macheda ghi bàn thắng quyết định vào lưới Aston Villa (2-1) giúp M.U bước một bước dài đến chức vô địch năm 2009 lúc mới 17 tuổi, tiền đạo này ngay lập tức được khoác một chiếc long bào hào nhoáng. Cái tên Macheda được nhắc đi nhắc lại, ca ngợi lên mây xanh cả tháng sau đó.

Hào quang quá sớm có làm hại Januzaj?

Thậm chí là trong ngày đăng quang của M.U, bình luận viên của Sky còn tuyên bố: chức vô địch này của… Macheda. Bởi nếu không có bàn thắng trước Aston Villa, M.U chưa chắc đã lên ngôi. Sau đó thì sao? Macheda biến mất, lụn bại, lang thang khắp nơi thi đấu theo dạng cho mượn và giờ đang khoác áo Doncaster Rovers ở hạng Hai Anh.

Bóng đá Anh thời gian qua phát hiện ra nhiều tài năng, như Josh McEachran, Wilfried Zaha, Nick Powell, James Vaughan… nhưng họ đều không phát triển nổi. Một phần vì môi trường khắc nghiệt, giải Ngoại hạng Anh có quá nhiều cầu thủ đắt giá nhập khẩu, nhưng một phần cũng vì họ được gọi tên từ quá sớm, được ca ngợi và tự mang trong mình sự ảo tưởng quá mức. Khi được M.U mua về, Zaha được coi là người sẽ sát cánh cùng Rooney, van Persie mang lại thành công cho M.U. Rồi người Anh kêu gọi phải đưa Zaha vào ĐTQG nhằm sở hữu cầu thủ này trước sự nhòm ngó của Bờ Biển Ngà (nơi anh sinh ra), HLV Hodgson hào hứng gọi Zaha lên tuyển 2 lần. Nhưng rồi bây giờ Zaha không còn được nhắc tới nữa.

Chưa biết bao giờ Zaha mới lại được gọi lên ĐT Anh, chỉ biết anh coi như hết hi vọng thi đấu đỉnh cao. Nếu như người Anh không quá tham lam trong cách sở hữu, họ đã không giết chết Zaha. Và nếu chọn ĐT Bờ Biển Ngà, có khi hiện nay Zaha vẫn được thi đấu quốc tế. Còn với James Vaughan, cầu thủ trẻ nhất lịch sử ghi bàn tại giải Ngoại hạng Anh khi mới vừa qua tuổi 16 (khi khoác áo Everton) thì cũng an phận là cầu thủ hạng trung. Và lúc này, khi mới 25 tuổi James Vaughan ngụp lặn ở giải hạng Hai. Đó là cái giá phải trả vì khi chưa đầy 17 tuổi đã trở thành ngôi sao. Riêngvaughan, ĐT Anh lại không buồn "tranh giành", bởi cầu thủ này là người Anh xịn.

Januzaj hiện tại cũng đang đi theo con đường của những Vaughan, Zaha. Nhưng liệu anh có chờ 5 năm nữa để khoác áo ĐT Anh hùng mạnh, để đánh cược với sự nghiệp? Đến đây lại phải nói về trách nhiệm của những người có quyền.

3. Đức là đất nước đa văn hóa với rất nhiều dân nhập cư, và trong số đó họ phát hiện ra hàng tá cầu thủ giỏi. Oezil gốc Thổ, anh em nhà Boateng (Kevin và Jerome) gốc Ghana, Gomez gốc Tây Ban Nha… Khi họ trưởng thành, các nhà quản lí để họ tự chọn ĐTQG cho mình. Vì thế mới có chuyện ông anh Kevin Boateng khoác áo Ghana, còn ông em Jeromechọn ĐT Đức. Alaba, hậu vệ trái được coi là hay nhất châu Âu hiện tại, trưởng thành ở Bayern Munich nhưng chọn ĐT Áo. Không có sự tranh giành, thậm chí người Đức còn tôn trọng sự lựa chọn của các cầu thủ trẻ ĐT nào phù hợp với mình, với sự tự tin rằng, nền bóng đá Đức có đủ tài năng để không phải trói buộc bất kì ai. Với họ, sự trói buộc có thể mang lại bi kịch cho chính cá nhân đó.

Sự tôn trọng đó tạo ra tâm lí hòa đồng, triệt tiêu cái gọi là bệnh ngôi sao ở mọi tâm hồn trẻ. Ở cái tuổi 18, Januzaj chưa thể hiểu và đương đầu với những cạm bẫy từ truyền thông và sự ảo tưởng. Januzaj có quyền đợi 5 năm nữa để khoác áo ĐT Anh, dĩ nhiên danh tiếng và hào nhoáng ở ĐT Albania, Bỉ. Nhưng ngay bây giờ, cuộc tranh giành của những người lớn, trong đó có cả tuyên bố của HLV trưởng ĐT Anh, đang đưa tài năng trẻ này đi vào mê cung đầy hiểm họa.

Thành công của một nền bóng đá hay một cầu thủ đôi khi đến chỉ bằng hành động ứng xử, cách tiếp nhận và thừa nhận một ngôi sao. Đó là bài học không bao giờ cũ ở bất kì nền bóng đá nào, kể cả ở những nơi bóng đá đang phát triển như ở Việt Nam. Thời gian qua, ĐT U19 Việt Nam đang tạo ra cơn bão hâm mộ đang dần mất đi kiểm soát. Ghi nhận một lứa cầu thủ tài năng là điều cần thiết, nhưng ranh giới giữa sự thừa nhận với sự tung hô tạo ra ảo giác vô cùng mong manh. Thái độ của báo chí ra sao sẽ ảnh hưởng cực lớn đến cả một thế hệ tài năng. Ở đây, nên chọn thái độ, tư tưởng truyền thông của người Anh hay của người Đức? Có lẽ ai cũng có câu trả lời.