Nhiều điều thú vị được nghe từ đại bản doanh nuôi ngựa để… cứu người

Biết nhau từ lâu nên tôi được Thạc sĩ Nguyễn Văn Minh, Trưởng Trại Chăn nuôi Suối Dầu tiếp chuyện thân tình, đưa đi tham quan các khu chăn nuôi trên diện tích gần 112ha, với nhiều phân khu chuyên biệt được quản lý và khai thác rất khoa học, hiệu quả.

Bất kỳ ai đến cơ sở có 130 năm tuổi này đều tưởng nhớ người sáng lập là nhà bác học Alexandre John Emeli Yersin. Ông được đào tạo ngành y ở Viện Hàn lâm Lausanne từ năm 1883 và làm việc tại Phòng thí nghiệm vi trùng của Louis Pasteur ở Paris. Sau khi bảo vệ thành công luận án “Nghiên cứu về sự phát triển của bệnh lao bằng thực nghiệm”, Yersin nhận bằng Tiến sĩ y khoa năm 25 tuổi và vào Viện Pasteur Paris phối hợp bác sĩ Émili Roux khám phá độc tố bạch hầu do trực khuẩn Corynebacterium diphtheriae. 

Hành trình thám hiểm Đông Dương đã đưa Yersin đến Nha Trang tháng 7/1891 và gắn bó nơi này suốt cuộc đời. Khi dịch hạch khởi phát năm 1894 khiến cho hàng loạt người tử vong, Yersin sang Hồng Kông nghiên cứu tìm ra trực khuẩn gây bệnh, rồi trở về Nha Trang xây dựng cơ sở chăn nuôi súc vật thí nghiệm Suối Dầu năm 1896 để nuôi ngựa sản xuất huyết thanh chữa dịch hạch. Nhà bác học Yersin nghiên cứu dịch tễ gia súc, sản xuất nhiều loại vắc xin, huyết thanh phòng bệnh tụ huyết trùng và dịch tả cho bò, lợn, gà, đồng thời lập phòng thí nghiệm bệnh súc vật và đào tạo chuyên môn bệnh lý, vệ sinh dịch tễ gia súc ở Đông Dương. Ông còn là người tìm ra cao nguyên Lang Bian - Đà Lạt, sáng lập Trường Y Đông Dương - tiền thân Trường Đại học Y Hà Nội và Viện Pasteur Nha Trang…

Sau khi đất nước thống nhất, Trại Chăn nuôi Suối Dầu tái hoạt động, trực thuộc Viện Pasteur Nha Trang, nhưng ba năm sau chuyển giao cho IVAC chăn nuôi ngựa, chuột, thỏ, gà phục vụ nghiên cứu khoa học vaccine và sinh phẩm y tế. Trong số đó có đàn ngựa 400 con tuyển chọn từ nhiều nơi, vóc dáng trông như những con ngựa ở miền sơn cước, chỉ khác là khi vào Trại Chăn nuôi Suối Dầu được nuôi dưỡng như “con cưng” để thực hiện sứ mệnh… hiến máu cứu người. Xuyên suốt từ khâu tuyển chọn con giống cho đến nuôi dưỡng, khai thác huyết thanh đều đảm bảo tiêu chuẩn “ngựa sạch” như các chuyên gia y học dự phòng, kỹ sư nông nghiệp nói về “rau sạch”. Theo đó, mỗi con được tuyển chọn từ 4-7 tuổi, trọng lượng 230kg trở lên, không dị tật, không mắc bệnh ngoài da, không có ký sinh trùng đường ruột và phải đạt những chỉ số tối thiểu về hồng cầu, bạch cầu… Thời gian đầu, ngựa được tuyển chọn vẫn phải cách ly nửa năm, bác sĩ thú y lập sổ y bạ theo dõi, đến hòa nhập đàn ngựa bên trong trại thì phải “đóng” mã số trên thân theo hồ sơ sức khỏe đã lập. 

Ông Nguyễn Long Hồ - người lớn tuổi nhất trong số 12 công nhân chuyên trách chăm sóc đàn ngựa ở Trại Chăn nuôi Suối Dầu cho hay, khẩu phần trong ngày của mỗi con ngựa gồm 18-22kg cỏ para tươi, 2,5-3kg tinh bột chế biến từ gạo, ngô, đậu, muối, đường. Trong trại có 22ha chuyên canh cỏ para kết hợp tinh bột mua từ các cơ sở chế biến, bên cạnh đó chuồng trại luôn thoáng sạch để đàn ngựa ăn ngon, ngủ yên và được tắm mát, cắt tỉa bờm, dọn móng…

Người trẻ tuổi nhất là Lê Nhật Trường chia sẻ: “Hơn một năm chăm sóc đàn ngựa tôi cảm nhận nhiều điều thú vị. Những con ngựa rất hiền lành, thân thiện và trong ánh mắt của chúng dường như thường lấp lánh niềm vui hiến máu cứu người”.

Chỉ cho tôi xem những vết cạo lông trên cổ ngựa, ông Lê Mộng Đài - người đã có 20 năm khai thác và xử lý huyết thanh cho hay, đó là dấu tích sau những lần tiêm kháng nguyên cho ngựa và lấy máu để sản xuất huyết thanh thô. Ngựa được bác sĩ thú y kiểm tra sức khỏe trước khi đưa vào chuồng để kỹ thuật viên tiêm kháng nguyên tạo ra kháng thể chống lại độc tố một loại bệnh được chỉ định trước để điều chế huyết thanh kháng dại (SAR), kháng nọc rắn (SAV), kháng độc tố uốn ván (SAT). Máu ngựa được lấy mỗi lần 1,5% so với trọng lượng cơ thể, rồi  đưa vào bảo quản ở nhiệt độ thấp, sau 2-4 giờ máu lắng xuống thì 65% huyết tương nổi trên bề mặt sẽ được tách chiết, đóng chai, chuyển về Nha Trang để các nhà khoa học ở IVAC điều chế huyết thanh đã chỉ định khi tiêm kháng nguyên.

Dù được nuôi dưỡng với chế độ đặc biệt nhưng thời gian lấy máu điều chế huyết thanh mỗi con ngựa chưa đến 10 năm, bình quân mỗi năm một con ngựa cung cấp 45 lít máu, nên hàng năm Trại Chăn nuôi Suối Dầu thanh loại khoảng 50 con ngựa và bổ sung mới 50-60 con khác, đảm bảo quân số thường niên 400 con.

Nói về sản phẩm thu được từ đàn ngựa, Thạc sĩ Nguyễn Văn Minh cho biết, mỗi năm Trại Chăn nuôi Suối Dầu cung cấp hơn 17.000 lít huyết thanh thô các loại, từ đó các nhà khoa học ở IVAC điều chế thành phẩm 2.000.000 ống huyết thanh kháng uốn ván (SAT), 350.000 lọ huyết thanh kháng dại (SAR) và 65.000 lọ huyết thanh kháng nọc rắn hổ, rắn lục và đang nghiên cứu điều chế huyết thanh kháng nọc rắn chàm quạp, rắn cạp nia bắc. Huyết thanh mang thương hiệu “IVAC” đã góp phần cứu mạng rất nhiều bệnh nhân thoát chết khi vấp phải những tình huống nghiệt ngã tưởng chừng khép lại cánh cửa cuộc đời.

Nhìn đàn ngựa thong dong trên bãi cỏ giữa buổi sáng lấp loáng nắng xuân, tôi chợt nhớ bác sĩ Carl Gustav Jung – nhà tâm lý học Thụy Sĩ đã nói: “Ngựa là một sinh vật bí ẩn và kỳ diệu”. Một phần bí ẩn và kỳ diệu ấy đã được các nhà khoa học ở IVAC khai thác hiệu quả để cứu người từ những sản phẩm huyết thanh. Còn Beethoven – nhà soạn nhạc cổ điển người Đức từng viết: “Tuổi thọ đời người chỉ tính bằng thời gian, giá trị đời người tính bằng sự cống hiến”. Chỉ riêng sự cống hiến của những con “ngựa sạch” ở Trại Chăn nuôi Suối Dầu đã để lại những giá trị đáng được tôn vinh.