Khi sản phẩm văn hóa còn bị nặng định kiến

Khoảnh khắc ông Kim Jin-geun, Tổng Giám đốc Lotte Entertainment Vietnam quỳ gối trước khán giả mong nhận được sự ủng hộ dành cho phim "Mùi phở" có thể sẽ là một dấu ấn biểu tượng của điện ảnh Việt Nam đương đại và tạo ra nhiều chiều cảm xúc khác nhau. Song, cái quỳ gối ấy không chắc giúp doanh thu của phim tốt hơn hẳn và đằng sau nó ẩn chứa những thông điệp nào?

Cùng với pha quỳ gối điểm nhấn đó, đạo diễn Minh Beta cũng có một bài giãi bày rất dài trên trang cá nhân, với những ám chỉ ngờ vực phim "Mùi phở" bị tấn công từ đối thủ bằng các chiêu trò truyền thông bẩn. Không thể chỉ rõ đối thủ chơi bẩn là ai nhưng những điều Minh Beta chia sẻ cũng khiến chúng ta phải suy nghĩ. Có thể nói, khi cảm thấy "Mùi phở" bị đe dọa, ngờ vực là một cái quyền. Nhưng, nếu chỉ ngờ vực khách quan không mà thôi, e rằng chưa đúng và đủ.

Phải nhìn nhận, "Mùi phở" là một phim có nhiều lợi thế trong mùa phim Tết Bính Ngọ này khi nó hội tụ dàn diễn viên đình đám, được khán giả yêu thích và phim được phát hành bởi Lotte Entertainment Vietnam (LEV), một doanh nghiệp nắm cả chuỗi rạp quy mô. Việc Tổng Giám đốc của LEV phải cầu xin khán giả cũng cho thấy nhà phát hành tâm huyết với phim này ra sao, ưu ái nó như thế nào. Như vậy, chuyện bị ép suất chiếu như nhiều phim khác vẫn dính phải suốt nhiều năm qua chắc chắn là không có.

Vấn đề lớn nhất của "Mùi phở" có lẽ đến từ tự thân nó, khi đã tự lựa chọn ra mắt trùng thời điểm với 3 đối thủ mạnh nhất là "Thỏ ơi" (Trấn Thành), "Nhà Ba tôi một phòng" (Trường Giang) và "Báu vật trời cho" (Lê Thanh Sơn). Vẫn biết, mùa phim Tết là mùa hứa hẹn doanh thu tốt nhất nhưng nó cũng là mùa cạnh tranh khắc nghiệt nhất với tỷ lệ rủi ro cao hơn hẳn. Thêm vào đó, ở một thị trường xưa nay vẫn mặn mà hơn với các phim điện ảnh nói tiếng miền Nam, "Mùi phở" đã đặt mình vào thế khó hơn nữa khi 3 đối thủ cạnh tranh lớn nhất đều là phim nói tiếng miền Nam.

Đặc biệt, thị trường giải trí Việt có sự phân hóa rất mạnh khi đại đa số khán giả xem phim vẫn theo tập quán "chỉ xem phim có thần tượng của mình tham gia" chứ không mở rộng sự tiếp nhận đối với cả các sản phẩm khác nhằm có một trải nghiệm so sánh và đánh giá đủ bao quát. Chính tập quán này đã dẫn tới tình trạng có những khán giả cả mùa phim Tết có thể xem đi xem lại vài lần phim của thần tượng mình, trong khi không bận tâm chút nào tới phim khác.

Chính sự phân hóa này đã khiến công nghiệp điện ảnh Việt Nam chưa phát huy hết thế mạnh của một thị trường 100 triệu dân. Thử hình dung thế này, chỉ cần 1% dân số Việt Nam mua vé xem tất cả các phim Việt chiếu Tết Bính Ngọ một lần duy nhất thôi, mỗi phim đã có doanh thu 100 tỷ rồi. Nhưng, lựa chọn của khán giả không dàn trải, chia đều như vậy. Một fans cuồng của Trấn Thành có thể ra rạp xem phim "Thỏ ơi" tới 3 lần nhưng dứt khoát không buồn san sẻ cho một phim khác dù chỉ 1 lần.

Khán giả có thể xúc động với pha quỳ gối của Tổng Giám đốc LEV nhưng chưa chắc đã ra rạp mua vé ủng hộ "Mùi phở". Thông điệp của pha quỳ gối có thể là hành động mang ý nghĩa cảm tạ khán giả chứ không chỉ là theo hướng cầu xin mọi người đến rạp để ủng hộ bộ phim. Nhưng, nó cũng cho thấy thị trường giải trí của Việt Nam đang trong một giai đoạn tiếp nhận các sản phẩm văn hóa nặng về định kiến cá nhân đến mức độ nào.