Bài giảng “đặc biệt” của Giáo sư Furuta Motoo...

GS Furuta Motoo còn là học giả tiêu biểu góp phần đưa Việt Nam học ra thế giới. Khép lại một chặng đường đặc biệt, GS Furuta Motoo cũng đã có một bài giảng “đặc biệt” với tựa đề: “Con đường nghiên cứu Việt Nam hơn 50 năm của tôi: Từ quá khứ đến tương lai”.

Tôi may mắn được tham dự bài giảng “đặc biệt” của GS Furuta Motoo. Khán phòng hôm đó có rất nhiều vị khách đặc biệt. Đó là ngài Naoki Ito, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Nhật Bản tại Việt Nam, là các thầy trong Ban giám đốc của ĐH Quốc gia Hà Nội, là các giáo sư, phó giáo sư, chuyên gia giáo dục và đông đảo các bạn sinh viên… Mở đầu bài giảng, giọng nói tiếng Việt thân quen của GS vang lên khiến tất cả đều lặng đi: "Việt Nam là mối tình đầu của tôi và tôi rất trung thành với tình đầu của mình suốt nửa thế kỷ này. Có thể nói rằng tôi là một nhà khoa học nước ngoài “Made in Vietnam".

Rồi ông kể về hành trình hơn nửa thế kỷ nghiên cứu Việt Nam của mình. Ông cho biết, ông từng tiếp cận Việt Nam như một "trung tâm" để hiểu thế giới, nhưng sau thời gian sống gắn bó tại đây, ông nhận ra cần nhìn Việt Nam trong cả bối cảnh quốc tế lẫn những đặc trưng rất riêng.

GS. Furuta Motoo nhấn mạnh sự chuyển dịch của ngành Việt Nam học tại Nhật Bản: Từ nghiên cứu dựa trên tư liệu gián tiếp sang tiếp cận bằng tiếng Việt, gắn với trải nghiệm thực địa và đời sống xã hội. Từ đó, GS Furuta dẫn dắt, giới thiệu về bốn thế hệ nhà Việt Nam học tại Nhật Bản, ý nghĩa của việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước, cũng như những câu chuyện lịch sử, trải nghiệm cư trú lâu dài ở Việt Nam và các nghiên cứu "mang đậm hương vị Việt".

GS cho biết, mình vô cùng may mắn khi chọn Việt Nam là nơi để gắn bó, để đắm mình trong lịch sử, văn hóa Việt Nam. Với tư duy khoa học và phương pháp làm việc nghiêm cẩn, GS Furuta Motoo đã kiên trì quan sát và ghi chép, cảm nhận, chiêm nghiệm, nghiên cứu và đúc kết về tiến trình phát triển của một đất nước trải dài từ thời bao cấp đến thời kỳ đổi mới, và cho đến ngày hôm nay, với đầy ắp những sự kiện, trong đó dưới lăng kính và trái tim yêu Việt Nam tha thiết của GS Furuta Motoo, nhiều trang viết của GS đã làm sống lại trong mỗi chúng ta biết bao kí ức, hoài niệm về những chặng đường đã qua.

Những ai được nghe GS Furuta Motoo giảng bài hôm ấy đều chung một ý nghĩ và cảm phục khi có một nhà khoa học nước ngoài lại yêu và hiểu đất nước Việt Nam đến vậy. Đặc biệt khi GS Furuta Motoo đưa ra một số hình ảnh minh họa cho những nghiên cứu sâu của mình về văn hóa Việt Nam như ảnh tem phiếu thời bao cấp, ảnh những “chuồng cọp” tại các khu tập thể cũ rồi ảnh cắt tóc vỉa hè, ảnh giao thông tắc đường ở đô thị Việt, về “Hà Nội 36 phố phường”, thì tất cả khán phòng như vỡ òa trong tiếng vỗ tay để tri ân GS Furuta Motoo.

Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Naoki Ito bày tỏ vinh dự được tham dự bài giảng thầy Hiệu trưởng đầu tiên của Trường ĐH Việt Nhật - người đã có những đóng góp to lớn và bền bỉ cho sự phát triển của Trường ĐH Việt Nhật. Đại sứ Naoki Ito chia sẻ, trong bối cảnh Việt Nam xác định "thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo" là động lực cốt lõi của phát triển, Trường ĐH Việt Nhật nên hướng tới mục tiêu trở thành một đại học định hướng nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Đại sứ cũng khẳng định Chính phủ Nhật Bản sẽ tiếp tục đồng hành và hỗ trợ Trường Đại học Việt Nhật trong thời gian tới.

Còn Phó Giám đốc ĐH Quốc gia Hà Nội Phạm Bảo Sơn chia sẻ: “Một bài giảng rồi sẽ khép lại, một nhiệm kỳ công tác rồi sẽ hoàn thành, nhưng những giá trị, những dấu ấn tốt đẹp được hun đúc từ tâm huyết của một người thầy, một nhà khoa học và một người Hiệu trưởng sẽ còn tiếp tục lan tỏa, truyền cảm hứng cho các thế hệ cán bộ, giảng viên và sinh viên mai sau. Đó chính là những giá trị bền vững mà thời gian không thể làm phai nhạt. Những đóng góp của GS Furuta Motoo đã đưa Việt Nam học vượt biên giới quốc gia, trở thành nhịp cầu tri thức vững chắc kết nối Nhật Bản và Việt Nam”.

Chia sẻ tại sự kiện, GS.TSKH Vũ Minh Giang – Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo ĐH Quốc gia Hà Nội xúc động nhắc lại mối thâm giao gần 40 năm giữa ông và GS Furuta Motoo, bắt đầu từ năm 1988. Điều ông trân quý nhất là GS Furuta từng gọi ông là “người bạn đáng tin cậy” – một lời đánh giá rất cao trong văn hóa Nhật Bản, thể hiện sự trân trọng sâu sắc dựa trên chữ “Tín”.

Theo GS.TSKH Vũ Minh Giang, GS Furuta Motoo là học giả lớn, gắn bó với Việt Nam từ rất sớm và có đóng góp quan trọng trên cả phương diện học thuật, giáo dục và ngoại giao học thuật. Ông không chỉ thúc đẩy mạnh mẽ ngành Việt Nam học tại Nhật Bản mà ông còn âm thầm kết nối các trường đại học lớn trong khu vực, góp phần đưa Việt Nam vào trung tâm mạng lưới hợp tác học thuật Đông Á. Với những cống hiến bền bỉ, GS Furuta Motoo được xem là người bạn lớn của Việt Nam, đã dành trọn tâm huyết để vun đắp tình hữu nghị Việt Nam - Nhật Bản…

PGS.TS Phạm Thị Thu Giang, Giám đốc Chương trình cử nhân Nhật Bản học, Trường ĐH Việt Nhật, kể với tôi rằng, 10 năm chị được làm việc bên cạnh GS Furuta là một may mắn lớn lao, chị đã ảnh hưởng nhiều từ thầy.

“GS luôn trân trọng mọi người, từ sinh viên đến giảng viên. Tôi chưa thấy ai làm việc chăm chỉ và cần mẫn như GS. GS nghiên cứu về lịch sử và văn hóa Việt Nam bằng một tư duy khoa học tuyệt vời; những con số, những từ ngữ mà thầy đưa ra rất chính xác, rất khách quan.

Một điều rất trân quý nữa ở GS là khi GS đã nói ra một lời là luôn giữ đúng lời hứa ấy. Thầy Furuta luôn đặt quyền lợi của sinh viên, giảng viên lên trước hết, và thầy luôn yêu cầu chúng tôi phải thực hiện các “cam kết” của nhà trường một cách tuyệt đối. Hiếm có một GS nước ngoài nào hiểu về Việt Nam, biết cách điều hòa những khác biệt giữa hai nền văn hóa một cách tinh tế và nhân văn như GS Furuta.

Trong nghiên cứu khoa học, GS đã định hướng về Nhật Bản học rất rõ ràng - Nhật Bản học không phải là học về Nhật Bản một cách đơn thuần, mà phải học cái gì hữu ích nhất cho người Việt Nam, phải nghiên cứu Nhật Bản từ góc nhìn và tâm thế của người Việt”, PGS.TS Phạm Thị Thu Giang chia sẻ.

Sau bài giảng đặc biệt của GS Furuta Motoo là những bó hoa tươi thắm, là những cái bắt tay thật chặt, là những vòng tay ôm trìu mến và biết bao món quà kỷ niệm mà các nhà khoa học, các học giả, các sinh viên dành tặng ông, để tri ân tới một người thầy giáo đã dành hơn nửa thế kỷ để yêu thương và cống hiến cho Việt Nam, bền bỉ vun đắp tình hữu nghị Việt Nhật.

GS Furuta Motoo đã lấy lý tưởng của người Việt Nam, lấy khát vọng đấu tranh giải phóng dân tộc của dân tộc Việt Nam, lấy cả ý chí kiên định và thành tựu đổi mới của đất nước Việt Nam để thắp sáng cho những trang viết sâu sắc, dung dị mà ân tình của ông về đất nước này. Đó là minh chứng lớn lao cho sự chung thủy, nghĩa tình mà ông trìu mến gọi là “mối tình đầu Việt Nam”.